پوکی استخوان چیست؟

گردآورنده : لیلا کارگر،کارشناس پرستاری ،مسئول روابط عمومی بیمارستان امیرالمومنین (ع)


استخوان یک بافت زنده می باشد که از دو لایه تشکیل شده است؛ لایه داخلی و لایه خا رجی. لایه داخلی ضخیم است و از شبکه های ی محکم تشکیل شده که به آن نمای لانه زنبوری داده است. لایه خارجی به صورت لایه پوشاننده ای روی استخوان قرار گرفته است. خونرسانی و عصب رسانی از طریق این لایه مسیر است.

زمانی که فضای مابین شبکه ها (لایه داخلی) به علت افزایش تخریب بافت استخوانی و عدم جایگزینی آن به طور کامل بزرگ شوند به آن پوکی استخوان می گویند . در اثر چنین تغییری ، استخوان ضعیف شده و با کوچکترین ضربه دچار شکستگی می شود.

ازدست دادن استخوان ها به طور خاموش و بی سرو صدا اتفاق می افتد و اغلب اوقات هیچ علامتی تا

زمان رخ دادن شکستگی وجود ندارد.

چه قسمت هایی بیشتر دچار شکستگی می شوند ؟

انتهای ساعد

ستون فقرات

ران

مچ دست

عوامل مستعد کننده پوکی استخوان کدامند

عوامل غیر قابل کنترل:

سن :با افزایش سن احتمال بروز پوکی استخوان بیشتر می شود. بعد از دهه سوم زندگی به تدریج توده استخوانی کاهش می یابد. کمردرد، کوتاه شدن قد، قوز پشت و شکستگی استخوان، علائم شایعی هستند که با افزایش سن دیده می شوند.

یائسگی :هرقدر یائسگی در سنین پایین تر شروع شود، خطر ابتلا به پوکی استخوان بیشتر می شود. یائسگی معمولا حوالی 50 سالگی رخ می دهد. با بروز یائسگی میزان هورمون استروژن مترشحه از تخمدان ها کاهش می یابد. این هورمون نقش مهمی در استحکام استخوان ها دارد و با کمبود آن تخریب بافت استخوانی افزایش می یابد. ورزش های سنگین که باعث قطع عادت ماهیانه بیش از 6 ماه می شوند ، کاهش توده استخوانی را به همراه خواهند داشت. همچنین خانم هایی که یائسگی زودرس دارند (قبل از 45 سالگی)

بانوانی که تخمدان هایشان در سنین پایین باجراحی نیز برداشته شده است. بیشتر در معرض ابتلا به پوکی استخوان هستند.

سابقه فامیلی :وراثت از جمله عواملی است که در استحکام و سرعت از دست دادن توده استخوان اثر دارد.

نژاد: خانم های آسیایی و خانم هایی که پوست و مویی روشن دارند ، بیشتر در معرض ابتلا به پوکی استخوان هستند.

وزن و اندازه استخوان ها :خانم هایی که بسیار لاغر می باشند یا استخوان بندی ظریفی دارند ، به دلیل وجود توده استخوان کمتر ، بیشتر از خانم ها چاق یا افرادی که اسکلت بندی درشتی دارند مستعد ابتلا به پوکی استخوان می باشند.

بیماری های مزمن :پوکی استخوان به طور ثانویه در افرادی که اختلالات هورمونی و مقابولیسمی مانند بیماری های مزمن کبد و کلیه، دیابت، پرکاری غدد تیروئید و پاراتیروئید، اختلالات رشد و هورمون های جنسی دارند، دیده می شود. التهاب روده و بیمارهایی که ایجاد اختلال در جذب مواد غذایی کنند و نیز اسهال مزمن، به پوکی استخوان منجر می گردند. بستری شدن و نداشتن تحرکت به مدت طولانی، بی اشتهایی عصبی، افرادی که عضو پیوندی دریافت می کنند و در برخی سرطان ها هم پوکی استخوان بیشتر می شود.

داروها : از عوارض مصرف طولانی مدت ترکیبات کورتیکو استروئیدی که به عنوان ضد التهاب، ضد روماتیسم و ضد آلرژی تجویز می شوند، پوکی استخوان است که با مصرف کلسیم و ویتامین D به تنهایی خیلی نمی توان از این عارضه پیشگیری کرد. داروهای حاوی کورتون باید با تجویز پزشک مصرف شوند همچنین مصرف طولانی مدت ضد تشنج ها و هپارین نیز از عوامل خطر ابتلا به پوکی استخوان می باشند.

ورزش نکردن : بی تحرکی و نداشتن فعالیت، باعث تسریع در کاهش توده استخوانی می شود. ورزش و فعالیت های فیزیکی مناسب اگر مرتب و روزانه انجام شود به افزایش توده استخوانی کمک می کند.

کمبود کلسیم در برنامه غذایی : کلسیم باعث قوی شدن استخوان ها می شود. کمبود ذخیره کلسیم در بدن می تواند به علت کاهش در یافت کلسیم در زمان کودکی و بزرگسالی باشد. در این صورت بدن سلول های استخوانی را تخریب می کند تا کلسیم مورد نیاز خود را بدست آورد.

کمبود ویتامین D: ویتامین D برای جذب کلسیم لازم بوده و مانند کلیدی است که در قفل شده روده ها را به طرف جریان خون باز می کند و اجازه می دهد تا کلسیم مواد غذایی از روده ها ، وارد جریان خون شود و از آنجا به استخوان ها برسد. یکی از منابع طبیعی ویتامین D تماس مستقیم با نور خورشید می باشند (شیشه پنجره ها و کرم های ضد آفتاب، مانع از جذب ویتامین D توسط پوست می شوند).

سیگار کشیدن :افراد سیگاری بیشتر از آنهایی که سیگار نمی کشند دچار پوکی استخوان (و سایر بیماری ها) می شوند . مصرف سیگار در دوره نوجوانی ، احتمال ادامه آن را در بزرگسالی افزایش داده، باعث کاهش مواد معدنی استخوان ها و افزایش خطر شکستگی لگن می شود.

دوری از سیگار در دوره نوجوانی راه مؤثری برای پیشگیری از شکستگی های ناشی از پوکی استخوان در بزرگسالی می باشد.

سقوط های مکرر:اختلالات بینایی ، از دست دادن تعادل ، اختلال عملکرد عصبی – عضلانی و استفاده از داروهای خواب آور سبب افزایش خطر سقوط ودر نتیجه افزایش خطر شکستگی می شود.

مصرف الکل :مصرف الکل با تاثیر بر سلول های سازنده استخوان و برهم زدن تعادل تغذیه ای فرد سبب پوکی استخوان می شود.

عوامل زمینه ساز پوکی استخوان کدامند

سن (با افزایش سن شانس ابتلا به پوکی استخوان بیشتر می شود).

جنس (خانم ها بیشتر از آقایان به پوکی استخوان مبتلا می شوند)

یائسگی

وراثت

نژاد (سفید پوستان)

لاغری مفرط

بیماری های مزمن هورمونی و متابولیک

استفاده طولانی مدت از داروهای خوراکی حاوی کورتون (بیش از 3 ماه)

استفاده طولانی مدت از داروهای ضد تشنج

عوامل زمینه ساز پوکی استخوان

استفاده طولانی مدت هپارین

بی تحرکی طولانی مدت

اختلالات تغذیه ای

سیگار کشیدن

مصرف کم کلسیم غذایی

مصرف الکل

مصرف بیش از حد قهوه

داشتن سابقه شکستگی

افتادن مکرر

اصول پیشگیری از پوکی استخوان

استحکام استخوان ها تا حد زیادی به وراثت بستگی دارد. اما شیوه زندگی هم می تواند اثر زیادی در سلامت استخوان ها داشته باشد.

رشد طولی استخوان ها تا قبل از 20 سالگی کامل و متوقف می گردد ، اما افزایش استحکام استخوان ها بعد ار سن 20 سالگی همچنان ادامه خواهد داشت . بین سن 20-30 سالگی استخوان ها ضخیم و عریض می شوند و در دهه سوم زندگی به حداکثر حجم و تراکم استخوانی خود میرسند بنابراین هر چه در سن پایین ذخیره توده استخوانی شما بیشتر باشد در سنین بالا از استخوان های قوی تر برخوردار خواهید بود.

بیماری خاموش

پوکی استخوان را بیماری خاموش می گویند زیرا ضعیف شدن استخوان ها علامت واضحی ندارد.اولین علامت واضح ان یک شکستگی دردناک است ک با کوچک ترین ضربه در مچ دست، استخوان ران یا ستون فقرات اتفاق میافتد. دلیل هر شکستگی پوکی استخوان نیست ولی اگر یکی از علایم زیر را در خودتان مشاهده کرده اید باید به فکر پوکی استخوان باشید.

عوامل خطر بروز بیماری

اگر قدتان نسبت به گذشته کوتاه تر شده است

اگر احساس می‌کنید ستون فقرات شما قوز دار شده است

اگر با ضربه خفیفی یا افتادن ساده یا بدون علت، دچار شکستگی شده اید.

پوکی استخوان می‌تواند توسط پزشکان عمومی، متخصصان داخلی. غدد. زنان. رماتولوژی و ارتوپدی تشخیص داده شده و درمان شود.

راههای پیشگیری

شیوه زندگی و تغذیه خوب برای داشتن استخوان ها ی سالم لازم و حیاتی است اگر چه کلسیم در تمام سنین برای استخوان ها لازم است و باید در رژیم غذایی گنجانده شود ولی ویتامینD نیز نقش ایفا می‌کند. قرار گرفتن در معرض اشعه مستقیم آفتاب و استفاده از مکمل های ویتامین D این نیاز را تامین می کند.

تغذیه سالم

سیگار نکشیدن

مصرف نکردن نوشیدنی های حاوی الکل

ورزش کردن

فعالیت های فیزیکی در دوران کودکی و نوجوانی اثر مثبت در شکل گیری و تراکم استخوانی دارد.

ورزش در دوران میانسالی و در افرادی که دچار پوکی استخوان می باشند نیز اثر زیادی در پیشگیری و افزایش تراکم استخوان دارد.

تند راه رفتن، استفاده کرن از پله، کوه نوردی و ورزش های روزانه به ترمیم و ساختن بافت استخوانی کمک می کند.

بطور کلی فعالیت های فیزیکی سبب تقویت عضلات و افزایش تعادل بدن می گردد، در نتیجه از افتادن که علت اصلی شکستگی است جلوگیری می شود و وضع روحی شما را نیز بهبود می بخشد.

تشخیص پوکی استخوان :قطعی ترین روش در تشخیص پوکی استخوان، ((اندازه گیری تراکم استخوان)) می باشد. میزان تراکم استخوان ران و ستون مهره ها با استفاده از دستگاهی مخصوص اندازه گیری می شود.

اهمیت تشخیص زودرس

با تشخیص اولیه پوکی استخوان می توان آن را متوقف یا از پیشرفت آن جلوگیری کرد.

عوارض و مشکلات

پوکی استخوان به تنهایی ممکن است باعث آزار و اذیت شما نشود، ولی هنگامی که با شکستگی استخوان همراه شود، به خصوص استخوان های کوچک ستون مهره ها ، درد شدیدی خواهد داشت و اگر ادامه داشته باشد زندگی روزمره شما را مختل خواهد کرد . در صورت ابتلا به پوکی استخوان ، اقدامات زیادی می توانید انجام دهید تا به سلامت استخوان هایتان کمک کنید.

راههای پیشگیری

تغذیه سالم، غلات، لبنیات، سبزی، حبوبات ،ماهی، میوه و....

ورزش : باید بدانید شروع به ورزش و افزایش فعالیت های فیزیکی در هر سن امکان پذیر است. نباید فکر کنید برای این کار پیر هستید. تداوم ورزش و فعالیت های فیزیکی تاثیر مثبتی بر عضلات و استخوان ها می گذارد ، پس باید راهی پیدا کنید که این فعالیت ها برای شما لذت بخش شود و نسبت به ادامه آن تشویق شوید.

برای افرادی که مبتلا به پوکی استخوان هستند هر نوع ورزشی مناسب نیست. ورزش های که باعث ضربه و فشار به استخوان ها می شوند ، از قبیل جست وخیز ، پریدن و برخی حرکات یوگا برای افراد پیر مناسب نیستند ؛ زیرا ممکن است سبب وقوع شکستگی شوند.

کلسیم ، ویتامین D و پروتئین : خوردن روزانه 2-1 عد قرص کلسیم و قرص ویتامین D 800 واحد روزانه یا 000/50 واحد هر 1 ماه خطر شکستگی استخوان را در افراد مسن کاهش می دهد و لازم است افراد جوان نیز برای پیشگیری و درمان پوکی استخوان از آن استفاده کنند. مصرف مواد پروتئینی نیز برای ساختن عضلات و حفظ توده استخوانی مفید می باشد

جلوگیری از زمین خوردن : زمین خوردن در افراد مسن شایع و از عوارض آن ایجاد زخم ، شکستگی و بستری شدن در بیمارستان می باشد که به دنبال آن شخص به طور موقت در انجام کارههای شخصی خود ناتوان و از اجتماع منزوی می گردد و دچار ناراحتی های روحی و روانی مانند افسردگی می شود.

کف حمام باید پوششی داشته باشد که مانع از سر خوردن شود.

دستگیره هایی در حمام نصب شود که بتوان هنگام از دست دادن تعادل از آنها استفاده نمود. استفاده از صندلی یا چهار پایه درحمام در جلوگیری از افتادن مفید است.

در آشپز خانه نیز باید وسایل حفظ تعادل در دسترس باشد. پله ها مجهز به نرده باشند تا هنگام بالا و پایین آمدن بتوان به عنوان تکیه گاه از آنها استفاده کرد.

 
 

عوامل کمک کننده

فیزیوتراپی: حرکات ورزشی در آب، تحریکات الکتریکی پوست که باعث تحریک عصب می شود و همچنین داروها نیز در کاهش درد هنگام شکستگی استخوان اثر بخش می باشند.

حمایت های روحی : به دنبال شکستگی ، فرد به طور موقت در انجام کارهای شخصی خود ناتوان و از اجتماع منزوی می گردد و دچار ناراحتی های روحی و روانی مانند افسردگی می شود ؛ لذا به کمک و حمایت های جسمی، روحی و روانی نیاز دارد.

داروهایی که روی تراکم استخوان اثر مثبت دارند استفاده از این داروها باعث افزایش تراکم استخوان می شوند ، در نتیجه شانس شکستگی کاهش می یابد. داروهای اصلی که در درمان پوکی استخوان استفاده می شوند عبارتند از :

} 1- بیس فسفونات ها (bisphosphonates) مانند آلندرونات

} 2- داروهای مقلد استروژن عوارضی کمتری نسبت به داروهای هورمونی دارند ؛ مانند رالو کسیفن (raloxifen)

} 3- کلسیتونین (calcitonin) که به صورت استنشاقی یا ترزیقی مصرف می شود.

} 4- هورمون درمانی با هورمون استروژن و پروزسترون که ممکن است در خانم های یا ئسه تجویز شود.

مصرف کلسیم :بافت استخوان از کلسیم و مواد معدنی تشکیل شده است. در اوایل زندگی (نوزادی ، کودکی و جوانی) چون استخوان ها به سرعت در حال رشد می باشند نیاز به کلسیم زیادی دارند. همچنین در دوران میانسالی و سالمندی دریافت کافی کلسیم اهمیت دارد، چون از برداشت ذخیره آن از استخوان ها جلوگیری می شود.

عوامل خطر :

1-یائسگی قبل از سن 45 سالگی

2- یائسگی زودرس به دلیل برداشتن تخمدان‌ها توسط (جراحی در بانوان جوان)

3- اگر رژیم غذایی شما حاوی کلسیم و ویتامین د کافی نباشد

4- کشیدن سیگار

5- کمبود و یا نبود فعالیت فیزیکی و بدنی و ورزش

6- سابقه پوکی استخوان در فامیل(ارثی بودن)

7- مصرف طولانی داروهای کورتون دار

8- سابقه شکستگی استخوان

9- افراد مسن

10- زنهایی که زایمان زیاد و با فاصله کمتر از 3 سال داشته اند

جلوگیری از پوکی با

1-روزانه 3 الی 4 لیوان شیر یا فرآورده های آن را بخورید.

2- گوشت زیاد نخورید.

3- هرگز الکل مصرف نکنید ( الکل دفع کلسیم را از بدن زیاد می‌کند)

4- نمک زیاد مصرف نکنید.

5- پیاز می تواند از پوکی استخوان جلوگیری کند.

6- گوشت و ماهی و تخم مرغ : سعی کنید در هفته 2الی 3 بار قطعه ای گوشت در غذایتان باشد.( 30الی 100 گرم بیشترلازم نیست.)

7- از امعا و احشای حیوانات (دل ،جگر، قلوه،سیرابی، کله و پاچه ) بیش از یکبار در ماه استفاده نکنید

8 - در هر هفته 2 الی 3 بار ماهی در برنامه تان بگنجانید.

9 - در هر هفته 2 الی 3 بار تخم مرغ بخورید.

10 -از ورزش روزانه غافل نباشید.

11 - ازکشیدن سیگارخودداری نمایید، چون باعث پوکی استخوان می شود.

12 - با پزشک خود در باره تشخیص هورمون تراپی ، و دارودرمانی برای پیشگیری و درمان پوکی استخوان مشورت کنید.

چه نخوریم

       · انواع و اقسام نوشابه ها وچربی و روغن‌ها

       · برای آماده سازی غذا بیش از 2 قاشق مرباخوری از روغن آشپزی استفاده نکنید.

       · روزانه بیش از 2 قاشق مرباخوری کره روی نان صبحانه نمالید.

       · روزانه بیش از یک وعده غذای چرب و سرخ شده مثل سوسیس، سس، کیک و شکلات مصرف نکنید.

سخن پایانی

   } وقتی جوانید به فکر ساختن استخوان هایی محکم باشید.

   } تغذیه سالم و سبک زندگی درست هم برای مردان و هم زنان مهم است.

منابع : آیور. ج بنجامین، رابرت. سی گریگز، ادوارد ج وینگ 1389 بیماری‌های دستگاه ایمنی و بافت همبند روماتولوژی مبانی طب داخلی سیسیل، ترجمهٔ محسن ارجمند، علی خلوت، توحید نجفی (ویراست اکبر سیف)


ماهنامه الکترونیکی سیب/ مرداد 99
تاریخ به روز رسانی:
1399/04/31
تعداد بازدید:
136
نشريه الكترونيكي سيب
آدرس: شیراز، خیابان زند، جنب هلال احمر، ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی شیراز-طبقه هشتم-مدیریت روابط عمومی-نشریه الکترونیکی سیب
کدپستی: 71348-14336 تلفکس: 32308200-071 تلفن: 32122713-071
کلیه حقوق این وب سایت برای نشریه الکترونیکی سیب دانشگاه علوم پزشکی شیراز محفوظ می باشد.
Powered by DorsaPortal