خودمراقبتی و نقش آن بر سلامت افراد جامعه
گردآورنده: طلعت معتضدیان. کارشناس آموزش و ارتقاء سلامت شبکه بهداشت و درمان شهرستان
تعریف خودمراقبتی [1]
خودمراقبتی قسمتی از زندگی روزانـه اسـت. خود مراقبتی شامل اعمالی است اکتسابی، آگاهانه و هدفدار که مردم برای خود، فرزندان و خانواده شان انجام می‌دهند تا تندرست بمانند، از سلامت ذهنی و جسمی خود حفاظت کنند، نیازهای اجتماعی و روانی خود را برآورده سازند و از بیماری‌ها یا حوادث پیشگیری کنند، ناخوشی‌ها و وضعیت‌های مزمن را مراقبت کنند و نیز از سلامت خود پس از بیماری حاد یا ترخیص از بیمارستان حفاظت کنند؛ خودمراقبتی به وضوح باعث افزایش کارآیی و مهارت های فردی می‌شود و یکی از مفاهیم اصلی برای تأکید بر رفتار سالم است.
علل اقبال عمومی به خودمراقبتی
علل زیادی برای توضیح اقبال عمومی بـه خـودمراقبتی کـه تـا سـال 1990 همچنان در حال توسعه بود، ذکر شـده اسـت. بـه اعتقـاد دیـن وپادولا[2]، این علل مشتمل بر تغییر الگوی بیماری ها از حاد به مزمن، تغییـر رویکردها از "درمان قطعی " به "مراقبت" ، افزایش نارضـایتی حاصـل از توسعه فناوری ها و تخصصی شدن مراقبت های پزشکی، رشد دانش افراد غیرمتخصص، تمایل مردم به کنترل شخصی مسایل بهداشتی و همکـاری با متخصصان خودمراقبتی و نیاز به کنترل هزینه ها است.
خودمراقبتی مهمتـرین شـکل مراقبت های اولیه
درکشورهای مختلـف، تعـداد زیـادی از مطالعـات بـا بـه کـارگیری روش های تحقیق گوناگون نشان داده اند که خودمراقبتی مهمتـرین شـکل مراقبت های اولیه چه در کشورهای توسعه یافته -که ساختار سـلامت بهتـری دارند و سطح سواد در آن ها بالاتر است و چه در کـشورهای در حـال توسعه که بیشتر مردم فقیر هستند و دسترسـی کمتـری بـه مراقبـت هـای پزشکی تخصصی وجود دارد، است. برای مثال افراد دیابتی در طول یک سال به طور متوسط حدود 3 ساعت با یک متخـصص بهداشـتی تمـاس دارند و بقیه 8757 ساعت باقیمانده سال را با استفاده از توصیه هـایی کـه متخصصان در طول این 3 ساعت ارایه داده اند یا با استفاده از مهارتی کـه از طریق برنامه های منسجم آموزش خودمراقبتی کسب نموده اند، از خود مراقبت می کنند.
خودمراقبتی، چقدر و کجا ؟
تخمین زده می شود که 65 تا 85 درصد همه مراقبـت هـای بهداشـتی به وسیله خود شخص و خانواده اش، بدون دخالت افراد متخصص اعمال می شود که در آن از روش های سنتی و غیرطبی اسـتفاده می شود. به نظر می رسد خودمراقبتی دربرگیرنده فعالیت هایی مـشتمل بـر ارتقای سلامت، پیشگیری از بیماری، درمان بیماری و آسیب و درمـان و توانبخشی بیماری های مزمن است.
همچنین، در میان عوامـل تعیـین کننـده سلامت، رفتارهای خود مراقبتی ارتقـاء دهنـده سـلامت بـه عنوان اساسی ترین راه پیشگیری از ابتلا بـه بیمـاری هـا بـه ویژه بیمـاری هـای مـزمن شـناخته شـده اسـت. از ایـن رو رفتارهای خودمراقبتی ارتقاء دهنده سلامت باید بـه عنـوان راهبرد اصلی جهت حفظ و ارتقاء سلامت مورد توجـه قـرار گیرند.
مهمترین رفتارهای خود مراقبتی ارتقـاء دهنـده ســلامت شــامل رفتارهـای تغذیــه ای سـالم، فعالیــتهــای جسمانی، مـدیریت اسـترس، ارتباطـات بـین فـردی، رشـد معنــوی و مســئولیت پــذیری در قبــال وضــعیت ســلامتی می باشد.
خودمراقبتی: بیدارکردن توانایی بالقوه افراد برای مراقبت
مطالعه تعداد زیادی از دﻓﺎﺗﺮ ﺗﻘﻮﯾﻢ روزاﻧﻪ ﺳﻼﻣﺘﯽ ﻃﺮاﺣـﯽ ﺷـده ﺑﺮای ﺛﺒﺖ رﻓﺘﺎرﻫﺎی ﺧﻮد ﻣﺮاﻗﺒﺘﯽ اﻓﺮاد ﺗﻮﺳﻂ ﺧﻮد آﻧﻬﺎ، نشان داد که تنها قسمت کوچکی از بیماری به وسیله متخصصان، مراقبت و درمان می شود و بخـش عمـده مراقبـت هـا توسـط شخص بیمار و اعضای خانوادة او صورت می گیرد. به طـور مثـال، مـادر مهمترین نقش را در مراقبت از فرزند بیمارش در خانواده دارد.
نقش خودمراقبتی بر سلامت افراد جامعه
مطالعـه جدیدی در مکزیک نشان داد که خودمراقبتی، شایعترین پاسخ رفتاری به بیماری است. مهمتـرین عوامـل خـودمراقبتی شـامل شـرایط اجتمـاعی، اقتصادی و محل سکونت است که به ویـژه در میـان جمعیـت فقیرتـر و مناطق روستایی اهمیت بیشتری می یابد. این موضوع نشان مـی دهـد کـه خودمراقبتی جزء لاینفک تمام سطوح مراقبت های بهداشتی اولیه و تخصصی بوده و بنابراین اندکی تـسهیل در رونـد اجـرای آن مـی توانـد وضـعیت بهداشتی، اقتصادی و اجتماعی کل جمعیت را بهبود بخشد.
مهمترین دستاورد تقویت رویکـرد خـودمراقبتی ایـن اسـت کـه مـردم تصمیمات درستی درباره استفاده صحیح از مراقبت های بهداشتی گرفته و رفتارهای خودمراقبتی را به طور مناسب انتخاب و اجرا می کنند. خودمراقبتی به وضوح موجب افزایش کارآیی و مهـارت هـای فـردی مردم می شود و نباید به عنوان بخشی از مداخلات بهداشتی که هیچ کس تمایلی به انجام آن ندارد یا دولت نمی تواند متخصصین کافی برای تحقق آن تربیت کند، مطرح شود.
از طرفی، فراگیری فعالیت های خودمراقبتی می تواند فرد را به سمت حفظ سلامتی و خوب بودن سوق دهد، سازگاری فرد را با بیماری افزایش دهد، توان مراقبت از خود را در افراد بیشتر کند و میزان ناتوانی و از کارافتادگی بیماران و هزینه های درمانی را کاهش دهد.
منابع:
1- رفیعی فر، شهرام. دستورعمل اجرایی برنامه ملی خودمراقبتی. چاپ اول.تهران: نشر مجسمه،1394. صفحه: 9-6.
2- رفیعی فر، شهرام. راﻫﻨﻤﺎی ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪﺳﺎزی ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﺎ ﺧﻮدﻣﺮاﻗﺒﺘﻲ ﺑﺮای (ﺳﻼﻣﺖ وﻳﮋه ﭘﺰﺷﻚ ﺧﺎﻧﻮاده و ﺗﻴﻢ ). چاپ اول. تهران:مهرراوش،1392. صفحه 23-14.
3- گنجی، سوسن وهمکاران. بررسی تاثیر آموزش خودمراقبتی بر کیفیت زندگی و سواد سلامت بیماران مبتلا به پرفشاری خون. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد. 1396؛6: 803-792.
4- سلیمی، فاطمه و همکاران. ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ آﻣﻮزﺷﯽ ﺧﻮدﻣﺮاﻗﺒﺘﯽ در ﺑﻬﺒﻮد ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﺳﺎﻟﻤﻨﺪان ﺗﺤﺖ ﭘﻮﺷﺶ ﻣﺮاﮐﺰ ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ درﻣﺎﻧﯽ ﺷﻬﺮ زﻧﺠﺎن. مجله ۀموزش و سلامت جامعه. 1394؛ 2: 37-28.
[1] Self-care
[2] Dean & Padula
ماهنامه الکترونیکی سیب/تیرماه 99
تاریخ به روز رسانی:
1399/04/02
تعداد بازدید:
197
نشريه الكترونيكي سيب
آدرس: شیراز، خیابان زند، جنب هلال احمر، ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی شیراز-طبقه هشتم-مدیریت روابط عمومی-نشریه الکترونیکی سیب
کدپستی: 71348-14336 تلفکس: 32308200-071 تلفن: 32122713-071
کلیه حقوق این وب سایت برای نشریه الکترونیکی سیب دانشگاه علوم پزشکی شیراز محفوظ می باشد.
Powered by DorsaPortal