مالاریا

گردآورنده: مهناز زادانی فرد، ژاله راستی عمادآبادی کارشناس بهداشت عمومی دانشکده بهداشت

 مالاریا که به نام های پالودیسم(Paludism)، تب حاره ای، تب نوبه، تب و لرز، تب متناوب و تب جنگل هم نامیده می شود، یک بیماری عفونی خونی است که توسط تک یاخته ای از جنس پلاسمودیوم ایجاد می شود. چهار گونه Plasmodium شامل P.vivax, P.malariae, P.ovale, P.falciparum می باشد و توسط پشه های جنس آنوفل(Anopheles) منتقل می گردد. این بیماری به دلیل گستردگی و شیوع بالا، مقاومت علیه داروها و حشره کش ها، موربیدیتی ومورتالیتی بالا و تحمیل هزینه های گزاف به جامعه از اهمیت خاصی برخوردار است.

اپیدمیولوژی مالاریا:

بیش از 90 % ازکشورهای دنیا مالاریا خیز هستند. 4/2 میلیارد نفر در دنیا در معرض ابتلا به مالاریا قرار دارند. سالانه 3 میلیون نفر در دنیا به علت ابتلا به این بیماری فوت می کنند. بیشترین میزان مرگ و میر از این بیماری در دنیا در کشور کنگو وجود دارد. سازمان بهداشت جهانی در گزارش سال 2014 خود اعلام کرده که ایران در آستانه ریشه کنی مالاریا قرار گرفته ‌است. شایع ترین نوع مالاریا در ایران، افغانستان و پاکستان، ویواکس است که این نوع بیش از هشتاد درصد موارد را تشکیل می‌دهد. ابتلا به این بیماری سبب آنمی، خستگی، از دست دادن آب و الکترولیت های بدن، اتلاف انرژی، بروز عوارض حاد و مزمن می شود.

علائم بیماری:

علامت متداول بیماری تب شدیدی است که همراه با سایر علائم مربوطه (لرزوعرق) برای مدت 5 تا 8 ساعت ادامه یافته و سپس هر 2 یا 3 روز یک مرتبه بر می گردد.

هر یک از این حملات، باعث کاهش شدید نیروی بیمار و فعالیت های آن در طی دوران بیماری می گردد.

حملات اولیه مالاریا حداقل 2 هفته یا بیشتر طول می کشد و همراه با پیشرفت بیماری، کم خونی و بزرگی طحال در طی یک یا دو هفته بعد از حمله اولیه پدید می آید. در صورتی که عامل ابتلا، گونه فالسیپارم باشد می تواند منجر به گلومرولونفریت، افزایش شدید پارازیتمی،گیجی، تشنج، کاهش فشارخون، ادم ریوی، علائم گوارشی ( استفراغ ، دردهای شکمی، اسهال، خونریزی روده ای)، سندرم نفروتیک، کولاپس گردش خون، سیانوز و مرگ شود.

بیماران مبتلا به تالاسمی و کم‌خونی داسی‌ شکل در برابر مالاریا مقاومت ذاتی دارند. چون انگل پلاسمودیوم برای رشد و تکثیر خود به مقدار زیادی آهن نیاز دارد و در این بیماران به علت رسوب هموگلوبین یون آهن گلبول قرمز کاهش می‌یابد، پس این بیماران در برابر مالاریا مقاوم‌تر بوده و عده خیلی کمی از آن‌ها مبتلا به مالاریا می‌شوند. دوره نهفتگی بیماری (Incubation Period) به طور معمول از 9 تا 30 روز متفاوت است و ممکن است تا چندین ماه طول بکشد. گونه های پلاسمودیوم ویواکس در مناطق معین جغرافیایی دوره نهفته طولانی و بیشتر از 10 ماه دارند. یک یا دو روز قبل از شروع علائم تعداد کمی انگل در گردش خون ظاهر می شوند، سپس با افزایش تعداد انگل ها، علائم مختلف شروع به تظاهر می کنندکه عبارتند از سردرد، خستگی، دردهای مبهم در عضلات، استخوان ها، مفاصل، احساس لرز و تب که به دلیل شبیه بودن علائم با بیماری های ویروسی مثل سرماخوردگی و آنفلوانزا به خصوص در مناطق غیر آندمیک تشخیص را بر مبنای این بیماری ها می گذارند. درطی چند روز بعد وقتی که تعداد انگل ها درخون به حد کافی رسید علائم مالاریا بروز می نماید. به طور کلی یک حملة مالاریا شامل مراحل زیر است:

1- مرحله سرما (Cold Stage): ناگهانی شروع می شود. بیماراحساس کسالت نموده، دچار سردرد و دردهای استخوانی شده، تمام بدن با سرمای شدید وغیر قابل تحملی به مدت 1 ساعت شروع به لرز می نماید.

2- مرحله گرما ( Hot Stage ): با بالا رفتن دمای بدن به حدود 40 تا 41 درجه سانتی گراد لرز متوقف شده و تب شدیدی بدن را فرا می گیرد که مدت 1 تا 2 ساعت این وضعیت ادامه دارد . دورة تب بر حسب گونه های مختلف پلاسمودیوم متفاوت و به صورت زیر می باشد.

         · تب 3 به1 : حملات تب یک روز درمیان ایجاد می شود. عامل آن پلاسمودیوم اووال، ویواکس و فالسیپارم می باشد.

         · تب 4 به 1 : حملات تب دو روز درمیان و توسط پلاسمودیوم مالاریه ایجاد می گردد.

3- مرحله تعریق ( Sweating Stage ) : پس از گذشت 1 تا 2 ساعت از شروع تب، عرق کردن در بیمار شروع شده و در پایان این مرحله با گذشت 5 الی 8 ساعت از شروع تب، درجه حرارت بدن به حد طبیعی باز می گردد، بیمار خسته، اما بدون علامت است و تا شروع مرحلة بعدی احساس آرامش می کند.

روش های انتقال مالاریا :

شیوع و انتقال هر نوع مالاریا چه در مناطق اندمیک و چه به صورت اپیدمیک به عوامل زیادی ازقبیل نوع و سوش انگل، میزان ایمنی افراد، عادات زیستی پشه ها، عادات زیستی افراد، شرایط محیطی از قبیل درجه حرارت، رطوبت، میزان بارندگی، نوع گیاهان منطقه نوع و . . . بستگی دارد که این عوامل را می توان در ارتباط با سه عامل شخص سالم و آلوده به عنوان گیرنده و دهندة بیماری، انگل پلاسمودیوم به عنوان عامل ایجاد کنندة بیماری و پشه آنوفل به عنوان انتقال دهندة بیماری طبقه بندی نمود. به طور کلی انتقال مالاریا از طرق زیر می تواند صورت بگیرد:

انتقال طبیعی : انتقال از طریق نیش پشه آنوفل

انتقال اکتسابی : انتقال از طریق تلقیح (انتقال از طریق خون، پیوند اعضاء، هموتراپی، مادر به جنین، سرنگ آلوده، به صورت تصادفی مانند آلودگی شغلی).

روش های کنترل مالاریا:

1- مبارزه با انگل مالاریا: شامل پیشگیری با واکسن، پیشگیری دارویی، درمان افراد مبتلا به مالاریا

2- اقدامات حفاظت فردی: شامل استفاده از لباس های پوشیده، نصب توری برروی درب و پنجره ها ، استفاده از حشره کش های دستی و وسایل دود کننده جهت کشتن پشه های داخل اماکن، استفاده از وسایل خنک کننده در داخل اتاق، استفاده از پشه بند آغشته به حشره کش، استفاده از مواد دور کنندة حشرات، استفاده کودکان از پشه بند قبل از ساعت 7 شب و آغاز گزش، اجتناب از سفر و خوابیدن در مناطق مالاریا خیز در طول فصل انتقال، اجتناب از استراحت در فضای باز یا سکونت در فاصله نزدیک با منابع لاروی می باشد.

3- مبارزه با پشه های آنوفل: این روش شامل:

         · مبارزه با لارو پشه ها ( استفاده از لاروکش های شیمیایی، لاروکش های فیزیکی، لاروکش های بیولوژیکی)

         · مبارزه با پشه های بالغ (تغییرات محیط زیست، استفاده از حشره کش، مبارزه بیولوژیک).

روش تشخیص بیماری:

ســاده ترین و مطمئن ترین روش تشــخیص قطعی بیماری، آزمایش خون اســت که می توان با تهیه گسترش خونی در فاصله زمانی کمتر از نیم ساعت به وجود بیماری درافراد پی برد.

درمان :

درمان اساسی مبتلایان به پلاسمودیوم فالسیپاروم و ویواکس با داروی کلروکین و پریماکین طبق دستورالعمل کشوری توصیه می گردد.

راه های پیشگیری از مالاریا:

واکسیناسیون یکی از راه های پیشگیری از مالاریا است. در حال حاضر تحقیقات برای ساخت واکسن‌های جهانی سالم و مؤثر برای این بیماری در حال انجام است، اما تنها برای یک واکسن در اروپا مجوز صادر شده است. از آن جا که در سفر به بسیاری از کشورهای جهان احتمال ابتلا به مالاریا وجود دارد لازم است مسافران اقدامات پیشگیرانه زیر را انجام دهند؛

  • در مورد خطر مالاریا در کشور، شهر یا منطقه ای که در حال بازدید از آن هستند اطلاعاتی به دست بیاورند.
  • برای جلوگیری از خرید داروهای تقلبی در کشورهای دیگر قبل از عزیمت داروهای ضد مالاریا را تهیه کنند.
  • خطر ابتلا به بیماری را برای کودکان، افراد مسن و زنان باردار جدی بگیرند.
  • در صورت مسافرت به مناطقی که مالاریا در آن‌ها شایع است اقدامات پیشگیرانه نظیر استفاده از پشه بند و حشره کش‌ها را لحاظ کنند.

منابع:

www.imna.ir/news/373903/

behdashti.jums.ac.ir>userfiles><بهداشتmalaria

www.gums.ac.ir/upload/Modules/contents/asset86/malaria.pdf

http://www.fardislab.com/fa/news/376/

 
 ماهنامه الکترونیکی سیب/ مرداد 99
 
تاریخ به روز رسانی:
1399/04/31
تعداد بازدید:
122
نشريه الكترونيكي سيب
آدرس: شیراز، خیابان زند، جنب هلال احمر، ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی شیراز-طبقه هشتم-مدیریت روابط عمومی-نشریه الکترونیکی سیب
کدپستی: 71348-14336 تلفکس: 32308200-071 تلفن: 32122713-071
کلیه حقوق این وب سایت برای نشریه الکترونیکی سیب دانشگاه علوم پزشکی شیراز محفوظ می باشد.
Powered by DorsaPortal