مراقبت های ویژه سالمندان

گردآورنده: مریم یارپزشکان مرکز بهداشت شهرستان شیراز – شهدای والفجر

"سالمندی آغازی دیگر در زندگی است با کوله باری از تجربه "

پدیده سالمندی روندی طبیعی است که از زمان حیات جنین شروع و تا مرگ ادامه می یابد. سالمندی را می توان از بعد زیست شناسی این چنین معنی کر د: مرحله ای است طبیعی و پیش پایانی در ادامه روند تولد تا مرگ و از بعد اجتماعی: سالمندی دورانی از زندگی است که شخص قادر به ادامه زندگی خود بطور مستقل نیست و محتاج به کمک دیگران می باشد.

با مسن شدن جمعیت به منظور به حداکثر رساندن و در سطح ایده آل نگهداشتن میزان عملکرد بیماران جهت بهبود کیفیت زندگی ایشان و کاهش در هزینه های مراقبتهای بهداشتی ودرمانی، طب توانبخشی نقش مهمی را بعهده دارد و روز به روز نیز با پیشرفت علم و تکنولوژیهای نوین پزشکی، این نقش برجسته تر می شود.

با افزایش سن جمعیت عمومی، پره والانس بیماریهای مزمن و نیز میزان افت عملکرد ومحدودیت در فعالیتهای فردی افزایش خواهد یافت.

سالمندان قشری از جامعه هستند که در دنیای معاصر ، همگام با پیشرفت های عظیم صنعت، علم و تکنولوژی، به عنوان جمعیت رو به رشد با نیازهای ویژه ای محسوب شده و دولت هاخود را ملزم می دانند که این قشر را بیش از پیش مورد توجه قرار دهند.

پیری یک جریان زیستی است که کلیه افراد بشر را شامل شده واجتناب ناپذیر است. سالمندی همانند دیگر مراحل زندگی عرصه میدان سلامت و بیماری است، البته باید توجه داشت که نوع بیماری های هر دوره متفاوت است.

افزایش امید به زندگی و کاهش باروری در دنیا باعث شده است که سالمندان سریعترین نرخ رشد را در بین گروه های سنی مختلف داشته باشند . پیشترفت های به وجود آمده در زمینه ی بهبود دسترسی به خدمات بهداشتی درمانی در ایران و نیز توجه به بهداشت عمومی ، واکسیناسیون و اقدامات وسیع پیشگیری از بیماریهای عفونی در کودکان که از سه دهه اخیر انجام گرفته اند ، هرم سنی جمعیت ایران را به سمت رشد سالمندی تغییر داده است . به همین علت ، طی این مدت پیر شدن جمعیت روند صعودی داشته است.

بسیار از عوامل اجتماعی، جمعیتی، روانی و بیولوژیکی به سلامت روان فرد کمک می کنند. تقریبا تمام این عوامل با افراد سالمندمرتبط هستند. عواملی مانند فقر، انزوای اجتماعی، از دست دادن وابستگی به همنوع، تنهایی و زیانهای مختلف می توانند سلامت روانی وعمومی فرد را تحت تأثیر قرار دهند. احتمال بیشتری وجود داردکه افراد سالمند حوادثی مانند سوگواری و یا ناتوانی جسمی راتجربه کنند که این مسائل در احساس رفاه آنها تأثیر می گذارد وسلامت روانی آنها را تهدید می کند. تعداد زنان سالمند از مردان در جهان بیشتر است. این تفاوت باافزایش سن زیاد می شود و "پیری زنانه" نامیده می شود. مردان و زنان سالمند الگوی سلامت و عوارض متفاوتی دارند و زنان به طور کلی دارای درآمد کمتر اما شبکه های بهتر حمایت خانواده هستند از سوی دیگر افسردگی و بیماری آلزایمر در زنان شایع تر است .

سلامت روان سالمندان می تواند از طریق ترویج پیری سالم و فعال بهبود یابد. برای ترویج پیری سالم نیاز است که عوامل اجتماعی واقتصادی و نابرابری درسلامت حذف شود و علاوه بر آن با نابرابری جنسیت و اقلیتی برخورد گردد.

اختلالات روانی در سالمندان :

زوال عقل یک سندرم، شامل زوال در حافظه، تفکر، رفتار و توانائی انجام فعالیتهای روزمره مانند لباس پوشیدن، غذا خوردن، بهداشت شخصی است . اگر چه این یک بخش طبیعی ازروند پیری نیست اما به طور کلی افراد سالمند را تحت تأثیر قرار می دهد. کارهای زیادی می تواند برای افراد مبتلابه زوال عقل و پرستارانشان انجام شود. طیف وسیعی از درمانهای داروئی و چندین درمان غیر داروئی دردسترس هستند و حتی می توانند توسط ارائه دهندگان خدمات غیر تخصصی سلامت ارائه شوند.

افسردگی :

علائم افسردگی سالمندان در بخشی از افسردگی اوایل زندگی متفاوت است. با این حال ممکن است مشکلات جسمانی آنهابیشتر مورد توجه قرار گیرد و نمود داشته باشد . همه اینها درکنار هم همبودی آنها (حضور همزمان دو بیماری مزمن یا شرایط در یک بیمار( با سایر شرایط فیزیکی،می تواند یک چالش برای تشخیص ایجاد کند.

مفهوم سالمندی از بعد روحی و روانی به معنی فرسودگی تدریجی روانی می با شد. که باعث می شود طراوت و شادابی، اعتماد به نفس، جرات ریسک کردن، احساس مفید بودن و تعلق داشتن کاهش یابد.

تنها شدن و فقدان حمایت خانوادگی به خصوص در سالمندان ساکن خانه سالمندان مهمترین فاکتور افسردگی در سالمندان می باشد زیرا وقتی حمایت اجتماعی درک شده کاهش می یابد، احساس تنهایی را افزایش می دهد در حالی که موضوع به هنگام بیماریهای مزمن نقش حافظت کننده ای در بروز افسردگی آنها ایفا می نماید.

سایر اختلالات روانی :

اگر چه تصور می شود که سوء مصرف مواد، از مشکلات جوانان است، اما نباید در سالمندان مورد غفلت قرار گیرد. مشکلات سوء مصرف مواد اغلب نادیده گرفته شده و یا تشخیص داده نمی شود. دردسترس بودن درمان و محافظت و نگهداری و مراقبتهای پزشکی بهتر، به افزایش تعداد سالمندان که از شروع مصرف زود هنگام داروها نجات یافته اند، کمک کرده است. حوادث استرس زا مانندبازنشستگی، طلاق یا ناتوانی، سوگ، انزوای اجتماعی، مشکلات مالی، اختلالات روانی و برخی مشکلات مزمن فیزیکی از عوامل مهم سوء مصرف دارو هستند. تغییرات فیزیولوژیکی مرتبط با پیری و افزایش استفاده از داروهای دیگر به ویژه آرام بخش، ممکن است مصرف الکل در دوزهای پایین تر برای افراد سالمند مضرترباشد و باعث القای آسیب کبدی و عوارض و صدمات بیشتر شود .

بیماری آلزایمر یا دمانس پیری، نوعی اختلال مغزی مزمن پیشرونده و ناتوان کننده است که با اثرات عمیق بر حافظه ،هوش و توانایی مراقبت از خود همراه بوده و با نقص در تکلّم ، انجام فعالیت های حرکتی، شناخت مناظر و یا افراد آشنا، اختلال عملکرد، برنامه ریزی، نوع آوری، سازماندهی و استدلال انتزاعی همراه است . تشخیص ابتلا به آلزایمر یا حتی احتمال وجود چنین بیماری در سالمند، برای وی یا نزدیکان و مراقبان هراسناک است . میزان شیوع این بیماری بعد از سن 65 سالگی به ازای هر 5 سال، دو برابر می شود، بطوریکه 40 تا 50 درصدسالمندان بالای 85 سال جامعه، مبتلا به این بیماری هستند وافزایش سنّ، مهمترین عامل خطر جهت ابتلا به این بیماری است .

تغییرات جسمانی

-1 پوست: بافت پوست سالمندان تغییرات زیادی دارد، بدین معنی که پوست انعطاف پذیر و نرمی سابق را ندارد،چروکیده و بی رنگ است و موی بعضی قسمت ها)مانند سر( سفید شده و ریخته است.

-2 قلب و گردش خون: این تغییرات بدین شکل است که خون به همه جای بدن نمی رسد و مویرگهای برخی اندام ها خون کمی دریافت می کنند. دلیل این امر افت کارکرد قلب و عروق است که باعث افت فشار خون می شود. همچنین دچار کاهش برون ده قلب، سختی عروق و تجمع چربی در دیواره ی عروق می شوند.

-3 دستگاه گوارش: اعضاء گوارش سالمندان بعد از چندین دهه فعالیت دیگر قدرت لازم را برای هضم برخی غذاها)نظیر غذاهای پرچرب و سخت( ندارد. احتمال سوء تغذیه در این دوران زیاد است. بنابراین تدوین یک برنامه غذایی که شامل همه موارد مورد نیاز بدن باشد، ضروری است.

-4 دستگاه عصبی: بعد از حدود 25 سالگی هر روز از تعداد سلولهای عصبی مغز مقداری کم می شود و با افزایش سن، تعداد مرگ این سلولها بیشتر می شود . مغز یک سالمند در این مدت انقدر سلول عصبی از دست داده که دیگر نمی تواند عملکردهای سابق خود را با همان سرعت و کیفیت داشته باشد)کاهش سرعت هدایت عصبی،تأخیر در پاسخ درکی و رفتاری، کوتاهی خواب، زوال حس تعادل( . اما این بدان معنی نیست که همه سالمندان دچار اختلالات شدید در فعالیت ذهنی )نظیر اختلال آلزایمر( خواهند شد.

-5دستگاه اسکلتی: با افزایش سن، ترکیب بدنی تغییر می کند یکی از تغییرات واضح کاهش توده عضلانی است.کاهش توده عضلانی اغلب منجر به کاهش قدرت بدنی و توان حرکتی، عدم تعادل و حتی زمین خوردن فردمی شود. تغییرات توده عضلانی سالمندان یکی از مهمترین علل کاهش نیاز به انرژی است. چناچه تغذیه فردسالمند مناسب باشد و همچنین فرد بطور منظم فعالیت بدنی داشته باشد، میزان تحلیل توده عضلانی بسیار کمترخواهد بود.

-6 عملکرد جنسی: در مسائل مربوط به عملکرد جنسی اگر چه با یائسگی در زنان از حدود 51 سالگی به بعدروبرو هستیم، اما فعالیت غدد جنسی در این دوران در مردان ادامه دارد. مردان قدرت باروری خود را حفظمی کنند، از طرف دیگر امکان افزایش میل جنسی در زنان به علت از بین رفتن ترس حاملگی وجود دارد.

احساسات مشترک سالمندان

-1 احساس غم و اندوه به خاطر عدم توجه فرزندان و اطرافیان که عمری برای رفاه آنان تلاش کرده اند.

-2 احساس تنهایی به علت طرد شدن.

-3 احساس یأس و ناامیدی.

-4 احساس اضطراب و نگرانی.

-5 احساس هرز رفتن و بیهوده بودن.

-6 احساس سربار بودن.

در زمینه تغذیه سالمندان به توصیه های زیر توجه داشته باشید:

- به دلیل اینکه فرد سالمند از فعالیت کمتری برخوردار است پس باید لقمه های کوچکتری صرف گردیده و ازاضافه کردن شکر یا نمک به غذا یا نوشیدنی ها کاسته یا متوقف شود.

- خوردن میوه ها جایگزین مصرف کیک و شیرینی گردد.

- جهت پیشگیری از ابتلا به فشار خون از نمک کمتری در طبخ مواد غذایی استفاده شود.

- طبخ غذا با سبزیجات و گوشت تازه بر مصرف کنسروها و سایر انواع غذاهای آماده اهمیت دارد.

- در هنگام صرف غذا از چاشنی هایی مانند سیر، پیاز و نعناع استفاده شود.

- نوشیدن شیر کم چرب به خصوص در خانم های سالمند فراموش نشود.

برای جلوگیری از امراض قلبی ضمن استفاده از غذاهای کم چرب بهتر است چربی زائد گوشت و پوست ماکیان جدا شود.

بجای غذاهای برشته و سرخ شده از انواع غذاهای آب پز و کبابی استفاده گردد.

حفظ تندرستی و سلامت سالمندان، امری امکان پذیر بوده و نباید بیماری و ناتوانی را جزء جدایی ناپذیر سالمندی دانست. در این راستا مراقبت دوره ای سالمندان در کنار آموزش شیوه ی زندگی سالم با کاهش بار بیماری و افزایش امید به زندگی توام با سلامت ، به سالمندی سالم و فعال منجر شود .

رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت در سالمندان ، تاثیر بالقوه ای در پیشبرد ابعاد سلامتی آنان داشته و به همان نسبت موجب کاهش هزینه های مربوط به مراقبتهای بهداشتی خواهد شد.

تعداد افراد سالمند در سراسر جهان با سرعت درحال رشد است. تأثیر اجتماعی و اقتصادی این تغییرات جمعیت شناسی به طور کلی به عواقب سلامت روانی اضافه می شود. هنوز هم سبک زندگی بسیاری از افراد سالمند، عدم سلامت روانی را تشدید می کند. آنها برای انجام ورزش بیشتر، حفظ اتصال اجتماعی، فعال نگه داشتن مغز، کاهش وزن، ترک سیگار یا مضرات استفاده از الکل وکنترل فشار خون، قند خون و کلسترل نیاز به آموزش و تشویق دارند. بسیاری از این درمانها برای بخش اعظم سالمندان در جهان پذیرفته شده است.

سلامت روان سالمندان می تواند به راحتی موردتهدید قرار گیرد . همچنین بدلیل رابطه بین سلامت روان با رفتارهای ارتقاء دهنده سلامتی سالمندان، توصیة می شود جهت ارتقاء سلامت روانی، سیستم های بهداشتی و مسؤلین امر، برنامه ریزی های دقیقتری را در جهت شناسایی عوامل روانشناختی ازجمله عوامل تسهیل کننده و بازدارنده انجام این رفتارها مد نظر قرار دهند.

منابع :

مقاله پژوهشی مشکلات ارتباطی سالمندان مبتلا به آلزایمر و مراقبت کنندگان اصلی . نویسندگان مرضیه خاتونی، سیما زهری . ( مجله سالمندی ایران ) ، سال پنجم ، شماره هفدهم ، پاییز 1389

مقاله سالمندی و سلامت روانی . نویسندگان محمد ناصر سرابندی مقدم ، زهره سمیعی . ماهنامه اجتماعی ، اقتصادی ، علمی و فرهنگی کار و جامعه – شماره 181- خرداد ماه 1394

مقاله پژوهشی بررسی وضعیت سلامت روانی و رفتارهای ارتقاء دهنده سلامتی در سالمندان شهر همدان. نویسندگان مجید براتی ، یداله فتحی دکتر علیرضا سلطانیان، دکتر بابک معینی . مجله علمی دانشکده پرستاری ، مامایی همدان

دوره بیستم ، شماره 3 ، زمستان 1391، شماره مسلسل 39

کتاب کلیات سالمند شناسی و طب سالمندان . گردآوری : پژوهشکده مهندسی و علوم پزشکی جانبازان مرکز تحقیقات مسائل اجتماعی روانی سالمندان نویسندگان دکتر شهربانو مقصود نیا ، دکتر هادی شجاعی

نشریه سالمند شناسی . دوره اول شماره 2 پاییز 1395 شماره استاندارد بین المللی 7301-2476 . صاحب امتیاز: دکتر مسعود فلاحی خشکناب: موسسه دانش بنیان نوآوران سلامت آریاپارس پژوه

مقاله مروری برنامه خدمات و مراقبتهای سالمندی در ایران با نگاهی به عملکرد سازمانهای متولی . نویسندگان دکتر رضا صفدری، فاطمه صادقی، مریم محمدی آذر . مجله دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران )پیاورد سلامت( دوره 10شماره 2 خرداد و تیر 1395 ، 166 - 155

اصول کار با خانواده و شیوه های برقراری ارتباط مؤثر با گروه هدف )ویژه کارکنان مراکز توانبخشی بهزیستی(. نویسندگان دکتر حمید طاهر خانی ، دکتر فربد مفیدی ، دکتر حسین نحوی نژاد


ماهنامه الکترونیکی سیب/ آذر 98


 
تاریخ به روز رسانی:
1398/09/03
تعداد بازدید:
41
نشريه الكترونيكي سيب
آدرس: شیراز، خیابان زند، جنب هلال احمر، ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی شیراز-طبقه هشتم-مدیریت روابط عمومی-نشریه الکترونیکی سیب
کدپستی: 71348-14336 تلفکس: 32308200-071 تلفن: 32122713-071
کلیه حقوق این وب سایت برای نشریه الکترونیکی سیب دانشگاه علوم پزشکی شیراز محفوظ می باشد.
Powered by DorsaPortal