اختلالات کم کاری و پرکاری تیروئیدی

گردآورنده: زهره هادی، کارشناس آمار، بیمارستان شهید رجایی

غده تیروئید یک عضو پروانه ای شکل در قسمت تحتانی گردن و قدام نای است که حدود 5 سانتی متر طول، 3 سانتی متر پهنا و 33 گرم وزن دارد. غده تیروئید، دو هورمون مختلف تیروکسین و تری یدوتیرونین را تولید می کند که در مجموع، هورمون تیروئید نامیده می شود. وجود ید برای تولید هورمون های تیروئیدی الزامی است. در حقیقت، مهم ترین محل مصرف ید در بدن، غده تیروئید است و کمبود این عنصر، عملکرد غده تیروئید را مختل می کند. ید توسط غذا وارد بدن می شود و توسط دستگاه گوارش به داخل جریان خون انتقال می یابد. وظیفه اصلی هورمون های تیروئیدی، کنترل فعالیت های متابولیکی سلول ها می باشد.

کم کاری تیروئید(هیپوتیروئیدی(

کم کاری تیروئید در نتیجه سطوح پایین تر از حد طبیعی هورمون تیروئید در جریان خون ایجاد می شود. کمبود هورمون تیروئید می تواند همه عملکردهای بدن را تحت تاثیر خود قرار دهد.

علائم کم کاری تیروئید

کم کاری تیروئید غالباً بین 40 تا 70 سالگی بروز می کند و در زنان 5 برابر شایع تر از مردان است، با افزایش سن، شیوع آن زیاد می شود.کم کاری شدید غده تیروئید باعث کاهش دمای بدن و سرعت ضربان قلب می شود. بیمار بدون مصرف زیاد غذا، به تدریج اضافه وزن پیدا می کند. در مراحل اولیه ممکن است بیمار بی قرار باشد و از خستگی شکایت کند، ولی با پیشرفت بیماری پاسخ های عاطفی و هیجانی بیمار کند می شود، سرعت فرآیندهای ذهنی کاهش می یابد و بیمار حالت بی تفاوتی پیدا می کند، صحبت کردن بیمار کند و اندازه ی زبان، دست ها و پاها بزرگ می شود، بیمار معمولاً از یبوست شکایت دارد، عده ای از بیماران نیز دچار کاهش شنوایی می شوند. با این اوصاف علائم اصلی این بیماری به شرح زیر است:

· افسردگی · خواب آلودگی و کسالت · خستگی زودرس · پریدگی رنگ و تنه · اندام ها و صورت متمایل به رنگ زرد · خشکی پوست · ریزش موها · ضخیم شدن صدا · خونریزی بیش از حد دوران قاعدگی · ورم سر و صورت · یبوست و عالیم متعدد دیگر و...

آزمایش هایی که برای کم کاری تیروئید انجام 14 Sternocleidomastoid 5 می شود شامل RU,T3, T4, TSH است یک تیروکسین پایین و TSH باال نشان دهنده کم کاری تیروئید است.

درمان دارویی

هدف اصلی درمان، برگرداندن وضعیت متابولیک به حالت طبیعی با جایگزین کردن کمبود هورمونی است. برای درمان کم کاری تیروئید و سرکوب گواتر غیرسمی، می توان از لووتیروکسین صناعی )سین تیروئید یا لووتیروئید( استفاده کرد. دوز هورمون تجویز شده، براساس غلظت سرمی TSH محاسبه می شود. امروزه از عصاره تیروئید کمتر استفاده می شود، زیرا این دارو معمولا سطح سرمی T3 را به طور موقت افزایش می دهد و ممکن است باعث بروز پرکاری تیروئید شود.

رژیم غذایی در کم کاری تیروئید:

-تنظیم کالری دریافتی برای جلوگیری از افزایش وزن ضروری است.

-توجه کنید که زیاده روی در مصرف ید باعث کم کاری تیروئید خواهد شد.

-اطمینان نسبت به تأمین مقادیرکافی ویتامین های C ، A ،Eو ویتامین های گروه B به ویژهB2 ، B3 ، B6 که برای تولید هورمون تیروئید ضروری هستند الزم است.

*نوشیدن آب به مقدارکافی )حداقل 7 لیوان( بسیار ضروری است) پرهیز از مصرف قند های ساده مانند قند و شکر، شیرینی جات

*استفاده از منابع غنی از آهن مانند جگر، گوشت قرمز و غالت غنی شده با آهن، به ویژه در افرادی که دارای کم خونی ناشی از فقر آهن نیز می باشند

پرکاری تیروئید یا هیپرتیروئیدیسم

پرکاری تیروئید (هیپرتیروئیدیسم) دومین اختلال شایع اندوکرینی پس از بیماری دیابت شیرین می باشد. میزان بالای هورمون این غده می تواند سوخت و ساز بدن را سرعت بخشیده و علائمی به شرح زیر داشته باشد:
  • عصبی و مضطرب بودن
  • فعالیت بیش از اندازه )بیمار قادر نیست با آرامش در یک جا بنشیند
  • کاهش وزن بدون دلیل یا بدون قصد و اراده بیمار
  • تورم غده تیروئید (که توده ای به نام گواتر در ناحیه گلو به وجود می آورد(

این عارضه در زنان بیشتر از مردان بروز میکند. عالیم پرکاری تیروئید شامل علائم عمومی: کاهش وزن سریع علیرغم افزایش اشتها و حتی مصرف زیاد غذا. البته در افراد مسن ممکن است افزایش وزن دیده شود. تعریق بیش از حد، ضعف عضالنی، لرزش (به خصوص دست ها) و تنش های غیرارادی (خصوصاً در دستان و انگشتان)، افزایش حساسیت و تحریک پذیری نسبت به گرما و احساس گرما یا گر گرفتن. علائم عصبی و خلقی: بی حوصلگی و تحریک پذیری شدید، کاهش تمرکز، ایجاد حاالت و تنش های عصبی، اضطراب و نگرانی و بیقراری قابل توجه و اختالل خواب ( بی خوابی)، خستگی دائمی. علائم قلبی: تند، نامنظم و کوبنده بودن ضربان قلب و افزایش ضربان قلب و تپش قلب به دنبال انجام کارهای معمول، افزایش فشار خون. علائم چشمی: مشکالت بینایی و دو تا دیدن و بیرون زدگی غیر طبیعی کره چشم یا اگزوفتالمی. علائم موضعی تیروئید : گواتر یا بزرگ شدن غده تیروئد. علائم گوارشی: تغییر حرکات طبیعی روده بزرگ، مدفوع چرب،اسهال و گاهی یبوست. علائم پوستی: خارش پوست و ریزش مو.

درمان پرکاری تیروئید

قرص لووتیروکسین را می توان 03 دقیقه قبل از صبحانه یا دو تا سه ساعت بعد از شام هنگام خواب مصرف کرد.

غذاهای مفید:

نمک های بدون ید، گوشت های تازه که از قصابی خریداری شده ، نان های خانگی که از نمک ها و روغن های بدون ید استفاده شده ، سبزی ها و میوه های تازه )اما مقدار اسفناج و بروکلی آنها کم باشد، سبزیجات یخ زده به شرطی که فاقد نمک ید دار باشد ، جو و محصوالت به دست آمده از غالت و ماکارونی ها بدون مواد افزودنی و حاوی ید ، آجیل های بدون نمک ، پاپ کورن های آماده به شرط نداشتن نمک های ید دار ، روغن های گیاهی ، شکر، مربا، ژله، شربت افرا ، کراکرها یا نان های فطیر بدون نمک ، ید موجود در بدن ماهی های آب شیرین ،کمتر از ماهی های آب شور هستند.

منابع:

- اسملتزر، سوزان س. بیر، برندا جی. هینکل، جانیس ال. چیویر، کِری اچ. پرستاری داخلی و جراحی برونر و سودارث،کبد و غدد، (جلد1 ) ترجمه احمدعلی اسدی نوقابی، دکتر ناهید دهقان نیری ویراست دوازدهم. تهران: جامعه نگر و سالمی . 1331

اسملتزر، سوزان س. بیر، برندا جی. درسنامه پرستاری برونر و سودارث، کبد و مجاری صفراوی، دیابت شیرین، غدد درون ریز، (جلد1) ترجمه دکتر امین مرادی. نشر سالمی. 1311

 
 

ماهنامه الکترونیکی سیب/ آذر 98


تاریخ به روز رسانی:
1398/09/03
تعداد بازدید:
80
نشريه الكترونيكي سيب
آدرس: شیراز، خیابان زند، جنب هلال احمر، ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی شیراز-طبقه هشتم-مدیریت روابط عمومی-نشریه الکترونیکی سیب
کدپستی: 71348-14336 تلفکس: 32308200-071 تلفن: 32122713-071
کلیه حقوق این وب سایت برای نشریه الکترونیکی سیب دانشگاه علوم پزشکی شیراز محفوظ می باشد.
Powered by DorsaPortal