محیط زیست سالم، انسان سالم

گردآورنده:حسن هاشمی،عضو هیات علمی گروه مهندسی بهداشت محیط دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز

عوامل مؤثر بر سلامتی انسان بطور کلی شامل فاکتورهای ژنتیکی، رفتارهای فردی و محیط زیست می باشد. هرچند که این عوامل جدا از هم نبوده و با هم تداخل دارند به نحوی که تغییر عوامل محیطی بر رفتارهای فردی و عوامل وراثتی مؤثرند. سلامت انسان مهمترین سرمایه تلقی می شود و حفظ سلامت جسمی و محیطی از سویی معلول توسعه و از سوی دیگر علت توسعه محسوب می شود. در واقع انسان سالم، محور توسعه پایدار است. برخورداری از محیط زیست سالم از حقوق اولیه انسانهاست.

تعریف محیط و اجزای آن

به طور کلی “محیط” به مجموعه ای از عوامل و شرایط خارجی و تاثیرات وارده ناشی از آن‌ها بر زندگی یک موجود زنده اطلاق می گردد. طبق این تعریف محیط شامل هوا، آب و خاک و روابط بین آن ها و کلیه موجودات زنده می باشد. تمام اجزای محیط به هم پیوسته و مرتبط اند. انسان برای ادامه حیات و پیشرفت خود نیاز شدیدی به محیط سالم دارد که با آلوده ساختن محیط زندگی خود به خطر خواهد افتاد.

تعریف آلودگی و انواع آن، قوانین زیست محیطی

ورود هرگونه ماده خارجی به آب ، هوا ، خاک و زمین به میزانی که کیفیت فیزیکی ، شیمیایی یا بیولوژیکی آن را بگونه ای تغییر دهد که برای انسان یا تنوع زیستی (گونه های گیاهی و جانوری) یا اموال و آثار فرهنگی مضر باشد. به عبارت دیگر ورود هر ناخالصی به محیط به نحوی که تعادل طبیعی آنرا برهم زند. آلودگی ممکن است در هریک از قسمتهای مختلف محیط زیست در اثر فعالیتهای بشری بوجود آید. "ظهر الفساد فی البر و البحر بما کسبت ایدی الناس"

در زمینه حقوق محیط زیست در ایران به اصل 50 قانون اساسی می توان اشاره کرد. بر طبق این اصل، ”در جمهوری اسلامی ، حفاظت محیط زیست که نسل امـــــروز و نسل های بعد بــاید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، وظیفه عمومی تلقی می گردد. از این رو فعالیـت های اقتصادی و غیر آن که با آلودگی محیــط زیست یا تــــــخریب غیرقابل جبران آن ملازمه پیدا کند ممنوع است.“

انواع آلودگی های محیط عبارتند از:

آلودگی هوا بصورت گرد و غبار و گازها در اثر فعالیت صنایع و خودروها و تشدید آن در مواقع وارونگی دمایی، آلودگی صوتی، پرتوها، آلودگی آب و خاک (در اثر ورود فاضلابهای شهری و صنعتی، سموم و پسماندها) و آلودگی مواد غذایی.

برخی از آلودگیها نوپدید بوده که عمدتا شامل ترکیبات مقاوم در محیط مانند دی اکسین، فوران، فلزات سنگین، داروها و سموم ممنوعه می باشند. گستره آلودگیهای محیط ممکن است در مقیاس محلی، منطقه ای، ملی و بین المللی(جهانی) باشد. مشکلات عمده زیست محیطی جهان شامل گرمایش زمین و تغییر اقلیم در اثر انتشار گازهای گلخانه ای، کاهش غلظت لایه ازن و ورود پرتوهای زیانبار فرابنفش خورشید به زمین، باران های اسیدی، تخریب اکوسیستمها و از بین رفتن زیستگاههاست که نیازمند همکاری سران کشورها در قالب تعهدات زیست محیطی الزام آور است. جهت تحقق سلامت محیط صرفا نمی توان به توان فکری و اجرایی متخصصین این رشته متکی بود. حل مشکلات زیست محیطی نیازمند مشارکت تمام گروههای تخصصی و مشارکت فعال عموم است. بنابراین حفظ محیط زیست مبنتی بر تغییر رفتار بوده که نیازمند آموزشهای همگانی است. از طرف دیگر نیازهای توسعه بایستی بصورت سازگار و در چارچوب توسعه پایدار باشد تا ردپای اکولوژیکی بیشتر از توان اکولوژیکی یا ظرفیت زیستی محیط نگردد.

ظرفیت زیستی محیط و ردپای اکولوژیک

بنا به اظهار متخصصین محیط زیست، موج فزاینده رشد جمعیت به همراه مصرف رو به رشد، موجب شده تا مطالبات انسانها بیش از ظرفیت زیستی کره زمین باشد، صنعتی شدن جوامع و افزایش مهاجرت به شهرها نیز باعث افزایش روند تصرف منابع طبیعی و استفاده روزافزون از آنها شده است. رد پای اکولوژیک اثری است که انسان ها بر محیط زیست می گذارند از دهه 1970 ردپای اکولوژیکی انسان بر روی کره زمین، که بیانگر میزان استفاده افراد از منابع مصرفی است، از ظرفیت کره زمین بیشتر شده است و هرسال این ردپا در حال افزایش است در حالیکه افزایش جمعیت و مصرف گرایی در آینده می تواند موجب کاهش منابعی مانند: خاک سطحی، آب های زیرزمینی و پوشش جنگل شود و منابع قابل دسترس هر فرد را کاهش دهد. به منظور ارزیابی میزان مصرف انسان و اثر این مصرف بر روی محیط زیست شاخص رد پای اکولوژیک محاسبه می شود. این شاخص نشانگر مقدار مصرف و معادل آن، مقدار زمین یا آبی است که نیازهای مصرفی جامعه را تامین کرده یا پسماندهای تولیدی آنها را جذب می‌کند. این مقیاس، این امکان را به وجود می‌آورد که اکوسیستم‌هایی با حاصلخیزی زیستی متفاوت و نواحی متفاوت دنیا بصورت یکسان با یکدیگر مقایسه شوند. ردپای اکولوژیکی این مسئله را متذکر خواهد شد که افراد تا چه میزان مصرف خود را کاهش، تکنولوژی شان را بهبود و یا رفتار خود را در جهت دستیابی به پایداری تغییر دهند. ظرفیت زیستی هر سال بر اساس مدیریت اکوسیستم فعالیت های کشاورزی(از جمله استفاده از کود و آبیاری)، تخریب زیست محیطی، آب و هوا و اندازه جمعیت، متغیر و متفاوت است.

نقش محیط در تامین سلامتی

عوامل خطر محیطی دارای اثرات مستقیم و غیرمستقیم چشمگیری بر سلامت انسان هستند و در صورت کنترل و کاهش مواجهه با آنها هر ساله می توان از بیماریهای متعددی پیشگیری کرد. مواجهه با این آلاینده ها باعث مسمومیت، سرطان و اختلال ژنتیکی در نسلهای آتی می شود. امروزه به دلیل تغییر نوع آلاینده ها از بیولوژیکی به شیمیایی، بار بیماریهای محیطی عمدتا به سمت بیماریهای غیرواگیر و مزمن است. عوامل موثر بر ایجاد بیماری در مواجهه انسان با آلاینده های محیط شامل نوع و غلظت آلاینده ها، مدت زمان مواجهه، سطح سلامتی و خصوصیات فردی، سن، سبک زندگی و وضعیت ایمنی بدن است. نقش عوامل محیطی در سلامتی انسان و بروز بیماری های مختلف، غیر قابل اجتناب است و این عوامل باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرند. زیرا از یک طرف به عنوان عاملی جداگانه بر سلامتی اثر می گذارد و از طرف دیگر بر روی خصوصیات فردی نظیر شیوه های زندگی، وضعیت ایمنی و همچنین خصوصیات رفتاری تاثیر دارد. بسیاری از بیماری ها اعم از عفونی و غیر عفونی در نتیجه شرایط نامناسب محیطی ایجاد می شوند. تاثیر عوامل محیطی در بروز بیماری ها و نارسایی های مزمن و زمینه ای زیاد است و با توجه به افزایش چشمگیر موارد این بیماری ها در سال های اخیر ، توجه جدی به همه عوامل مرتبط به ویژه عوامل محیطی بسیار با اهمیت است.

اهمیت و نقش متخصصین بهداشت محیط و محیط زیست

بهداشت محیط به منزله‌ کنترل تمام عوامل محیطی (از طریق آموزش، نظارت، مدیریت و پژوهش) است که به‌ طور مستقیم یا غیر مستقیم، به شکل حاد یا مزمن، سلامت انسان را تهدید می‌کند، بنابراین بهداشت محیط، در سلامت جامعه نقش اساسی دارد و مانند محیط زیست، امری فرا بخشی است و ابعاد بسیار گسترده اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را شامل می‌شود. بهداشت محیط به طور موکد سلامتی انسان و بهداشت مردم را به عنوان هدف اصلی پیگیری می کند و کیفیت محیط و حفظ سلامتی اکوسیستم ها را به طور غیرمستقیم مورد توجه قرار می دهد. فعالیت های بهداشت محیطی یک خطر جدی برای قطع سیکل انتقال عوامل مخاطره آمیزمحیطی بوده یعنی محیط را برای انتقال عوامل خطر به میزبان مسدود می نماید.

منابع

1. Salvato J.A., “ Environmental Engineering and Sanitation” , Forth Edition, John Wiley & Sons, 1992.

2. WHO, “ Guidelines for Drinking-Water Quality” , VOL.1, Second Edition, World Health

Organization, 1993.

3. Cairncross S, R. G. Feachem, “ Environmental Health Engineering” , 1992.

4. 4) Maier R.M., I.L. Pepper, C.P. Gerba, “ Environmental Microbiology” ,First Edition, Academic Press, 2000.

5. Koren H., “ Handbook of Environmental Health and Safety”, VOL. 1, Second Edition, Lewis Publishers, 1991.

  1. مجموعه قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست ایران، جلد اول و دوم، تدوین دفتر حقوقی و امور مجلس سازمان حفاظت محیط زیست، بهمن 1379.
  2. قوانین، مقررات، ضوابط و استانداردهای محیط زیست انسانی، علی محمد شاعری و علیرضا رحمتی، انتشارات حک، 1391.
  3. مجموعه قوانین و مقررات بهداشت محیط و محیط زیست، دکتر علی شهریاری و مهندس جعفر خلیلی، انتشارات نوروزی گرگان، 1393.
  4. آخرین قوانین، مقررات و دستورالعمل های وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی کشور
  5. www.doe.ir
  6. www.EPA.gov
  7. www.unenvironment.org
 

ماهنامه الکترونیکی سیب/ آذر 98


 

تاریخ به روز رسانی:
1398/09/03
تعداد بازدید:
67
نشريه الكترونيكي سيب
آدرس: شیراز، خیابان زند، جنب هلال احمر، ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی شیراز-طبقه هشتم-مدیریت روابط عمومی-نشریه الکترونیکی سیب
کدپستی: 71348-14336 تلفکس: 32308200-071 تلفن: 32122713-071
کلیه حقوق این وب سایت برای نشریه الکترونیکی سیب دانشگاه علوم پزشکی شیراز محفوظ می باشد.
Powered by DorsaPortal