استرس شغلی /2

 گرد آورندگان :

فریبا رضایی : معاون گروه سلامت روان معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شیراز 

مهین انصاری فرد کارشناس سلامت روان معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شیراز 

امروزه کارگران برای پاسخگویی به خواسته های شغلی خود تحت فشار زیادی قرار دارند. خطرات اجتماعی، روانی مانند افزایش رقابت، انتظارات بیشتر عملکردی و ساعت کار طولانی در محیط های کار باعث افزایش استرس در این محیط شده است.

افزایش مشاغل مخاطره آمیز ، ترس از دست دادن شغل ، اخراج از محل کار و بیماری و کاهش ثبات مالی و رکود اقتصادی باعث بروز عواقب جدی بر سلامت روان شاغلین و فرسودگی آن ها شده است.

به همین علت موضوع استرس ناشی از کار در حال حاضر به عنوان یک مسئله جهانی در همه کشورها و همه حرفه ها و همه کارگران در همه کشورهای توسعه یافته و یا در حال توسعه مطرح است. در این زمینه محل کار به عنوان یک منبع مهم ایجاد خطرات روانی و هم به عنوان یک محیط ایده آل برای رسیدگی به این معضل می تواند باشد.

فرسودگی شغلی

   فرسودگی شغلی به عنوان فقدان انرژی و نشاط تعریف می شود و شخص دچار فرسودگی شغلی احساس کسالت انگیزی را نسبت به انجام رفتار شغلی نشان می دهد فرسودگی شغلی حالتی است که در یک فرد شاغل به وجود می آید و پیامدی از فشار شغلی دائم و مکرر است. بدین ترتیب که شخص در محیط کارش به علت عوامل درونی و بیرونی احساس فشار می کند و این فشار، دائمی و مکرر بوده

و در نهایت به احساس فرسودگی تبدیل می گردد. در این وضعیت احساس کاهش انرژی رخ می دهد. فرسودگی شغلی حالتی از فرسودگی ذهنی ، احساسی و فیزیکی است که ناشی از درگیری طولانی مدت با موقعیت شغلی که از نظراحساسی طاقت فرساست می باشد. از جمله ویژگی های این سندرم ( نشانگان ) می توان به خستگی و فرسودگی، بدبینی و بدگمانی، فرد گرایی, عدم مشارکت در کار و عدم کارآیی اشاره کرد.

وجود استرس های شدید و طولانی مدت

شرایط کاری نامساعد در محیط کار

شبکه رهبری نامساعد در محیط کار

وضعیت تأهل

مارا در معرض پدیده فرسودگی شغلی قرار می دهد

اثرات فرسودگی شغلی

اولین آسیب فرسودگی شغلی، رنج بردن از فرسودگی بدنی است. افرادی که از این عارضه رنج می برند دچار کاهش انرژی و احساس خستگی شدید میگردند. بعلاوه این افراد برخی از نشانه های فشار بدنی نظیر سردرد ، تهوع ، کم خوابی و تغییراتی در عادات غذایی را بطور فراوان گزارش می دهند. همچنین افراد مبتلا به این عارضه ، فرسودگی عاطفی را نیز

تجربه می کنند. افسردگی، احساس درماندگی، احساس عدم کارآیی در شغل خود و همچنین ایجاد نگرش های منفی نسبت به خود ، شغل ، سازمان و به طور کلی نسبت به زندگی نشانگر فرسودگی های نگرشی هستند و نهایتاً این که اغلب مبتلایان، احساس پایین بودن پیشرفت و ترقی شخصی را گزارش می دهند که ممکن است به جستجوی مشاغل و نقش های اداری و اجرایی جدید بپردازند.

عوامل مؤثر بر استرس کاری

1- شرایط کاری

عواملی چون تند کاری، تلاش طاقت فرسای فیزیکی، ساعات بسیاری را در محیط کار گذراندن و پر کاری مفرط ،موجب اختلال در سلامت روانی می شود. کار خسته کننده و تکراری و محیط نامطلوب فیزیکی و روانی از جمله سرو کار داشتن با افراد تند خو و همکاری پرخاشگر علاوه بر اختلال سلامت روانی موجب کاهش سلامت جسمانی نیز می شود. این افراد زودتر و بیشتر از افراد دیگر به بیماری مبتلا می شوند و دیرتر بهبود می یابند.

2- تراکم کاری

بعضی افراد زمانی که خیلی نزدیک به دیگران کار می کنند احساس نارحتی میکنند در حالی که اگر عده ای در کنار بقیه کار نکنند احساس تنهایی می کنند در هر حالت تراکم کاری ( مثبت یا منفی ) می تواند ایجاد استرس نماید.

3- ابهام نقش :

اگر شخصی اطلاع کافی از شغل و کاری که به عهده گرفته نداشته باشد. بدین معنی که اهداف کاری وی چنانچه باید و شاید واضح و صریح نباشد و او نتواند با این اهداف و انتظارت خود، همکاران و مسئولیت های محوله ارتباط درستی برقرار سازد. این حالت باعث ایجاد نارضایتی شغلی، استرس و اضطراب در کارمند می شود.

4- تعارض شغلی :

اگر شخصی در محیط کار خود با وظایف یا نیازهایی مواجه شود که واقعاً علاقه ای به انجام آن ها نداشته و یا این که تصویری از انجام آن کارها در ذهن نداشته باشد. تعارض شغلی ایجاد می شود. 

متداول ترین مورد در این زمینه هنگامی دیده می شود که فرد بین دو گروه مختلف که دو خواست و دو هدف متفاوت دارد واقع شود و به دو سو کشیده شود و یا در شرایطی قرار گیرد که بین خواسته ها و انتظاراتی که از او می رود تعارض وجود داشته باشد. افرادی که به مشاغل اداری و تخصصی اشتغال دارند بیشتر از بقیه در معرض این فشارها قرار داشته و آسیب پذیرترند.

5- مسؤولیت

مسؤولیت موجب استرس می شود و به نحو چشمگیری به افسردگی ، اضطراب و روان پریشی منجر می شود. هر چه میزان مسئولیت فرد در مقابل دیگران بیشتر شود وی باید دقت و زمان بیشتری را در واکنش و برخورد با سایرین صرف کند و در نتیجه استرس نیز بیشتر خواهد شد.

6- روابط با مافوق

در شرایطی که کارکنان رئیس خود را فردی با فکر و ملاحظه کار احساس میکنند روابط دوستانه ای ایجاد می شود که بر اساس اعتماد متقابل، احترام و صمیمیت بوده ، موجب عدم بروز استرس در کارکنان خواهد شد.کارکنانی که احساس کنند رئیس مراعات آنان را نمیکند و نسبت به منابع آنان بی تفاوت است تحت استرس بوده و بیشتر در معرض اختلال روانی هستند.

7- روابط با همکاران

نبودن روابط خوب بین همکاران ، عامل اساسی و محور بی اعتمادی و عدم صمیمیت و همچنین رقابت ناسالم بوده و از عوامل مهم ایجاد استرس میباشد.

8- عدم امنیت شغلی

در شرایط فعلی دنیا ، هیچ شغلی دائمی نیست و حفظ شغل و بقای آن بستگی به میزان فعالیت خود فرد دارد. ولی عدم آگاهی از این موضوع موجب ترس از کنار گذاشته شدن و بازنشستگی شده و یکی از علل فشارهای روانی است. ترس از تنزل مقام یا کنار گذاشته شدن در افرادی که می دانند به مدارج بالا و بالاترین سطح پیشرفت در کار خود رسیده اند بسیار شدیدتر است.

این افراد به پرکاری می پردازند تا همچنان خود را در اوج نگه دارند و در عین حال می کوشند احساس عدم امنیت شغلی را مخفی کنند و بدین ترتیب بیش از پیش در معرض استرس قرار می گیرند.

استرس نوعی نیاز جسمی یا ذهنی است که در ما پاسخ های خاصی را بر می انگیزد و به ما امکان می دهد تا با خطر مبارزه کنیم یا از آن بگریزیم . مقادیر کم استرس قادر است عملکرد شما را در اوضاع و احوال خاصی مثل ورزش و کار بهبود بخشد . اما استرس بیش از حد می تواند زیان های فراوانی را به فرد و سازمان وارد آورد.

به همین دلیل در زندگی امروزی تمام سازمان ها برای مقابله با این گونه استرس تشویق شده اند. نشانه های استرس شغلی علائم استرس شغلی در افراد مختلف متفاوت بوده و به عوامل بیشماری از قبیل موقعیت و شرایط کاری ، مدت زمان قرار گرفتن در معرض استرس و میزان استرس وارد شده به فرد بستگی دارد. اما نمونه های بارز علائم استرس شغلی عبارتند از:

بی خوابی

پرتی حواس

اضطراب و تنش

غیبت از کار

افسردگی

خستگی

ناامیدی و عصبانیت در حد افراطی

مشکلات خانوادگی

بیماری های جسمی از قبیل بیماری ها قلبی ، میگرن ، سردرد ، سوء هاضمه و دیسک کمر

ارتباط استرس با فرسودگی شغلی

تأثیر استرس بر سلامت میتواند بر اساس پاسخ های فردی بسیار متنوع باشد به طوری که استرس زیاد می تواند باعث اختلال در سلامت فرد از قبیل فرسودگی جسمی و روانی، استرس و افسردگی و همچنین بیماری های قلبی عروقی و اسکلتی ، عضلانی شود.

استرس جزء واقعیت های غیر قابل انکار جنبه های مختلف زندگی ماست . استرس بر کلیه بخش های زندگی ما از جمله زندگی زناشویی ، زندگی اجتماعی و زندگی شخصی تأثیر دارد. وقتی که استرس وارد زندگی شغلی ما می شود بحث استرس شغلی به میان می آید.

شناسایی و تقلیل استرس شغلی از آن جهت دارای اهمیت است که هم هزینه هایی را بر سلامت فرد تحمیل می کند و هم هزینه های اقتصادی گزافی را بر کسب و کار وکار فرمایان وارد میکند. سالانه مبالغ زیادی صرف تأمین سلامت کارکنان و مقابله با کاهش باروری آن ها می شود. اگر چه برخی از استرس هایی که در محیط کار وجود دارند می توانند مفید باشند و موجب انگیزش و باروری و خلاقیت شوند. اما وقتی که شدت این استرس افزایش و مدت آن تداوم می یابد اوضاع فرق می کند.

دلایل استرس کاری

یکی از عوامل اضطراب در محیط کار افزایش شیفت های کاری است.

شیفت های کاری باعث به هم زدن ساعت بیولوژیک کارکنان شده که پیامد آن بروز خستگی، کج خلقی ، بی خوابی ، بی اشتهایی، عدم تمرکز و ضعف حافظه است.کارکنای که به شکلی کم خوابی دارند تولید هورمون سروتونین بدنشان به میزان 20 درصد کاهش پیدا می کند که خود عاملی جهت بروز افسردگی می شود.

کارگاران شب کار دو برابر بیشتر نسبت به روز کارها تمایل به کشیدن سیگار دارند و احتمال حمله قلبی بعد از پنج سال در آنها دو برابر می شود.

عدم پرداخت حقوق و امکانات مناسب و اختلاف بین نتایج کار و ارزیابی عملکرد انجام گرفته ، خصوصاً هنگامی که این اختلاف ناشی از تعصبات نژادی و مسائل جنسیتی باشد باعث نا امیدی در پرسنل می شود.

تکنیک های سنتی مدیریت با هدف جلوگیری از ناامیدی عصبی بودن در کار بی اثر است و این مسئله خصوصاً در یک مدیریت سلسله مراتبی و استبدادی بیشتر نمایان می شود. عدم توجه به بیماری های روحی ، روانی کارکنان اولویت قرار ندادن این مشکل باعث کاهش کارآیی پرسنل و به وجود آمدن افسردگی شده اند.

عدم رسیدگی به شکایات و پرداخت غرامت به کارکنان، کارهای تکراری، رقابت غیر معمول بین پرسنل و نادیده گرفتن خواسته ها باعث کاهش روحیه پرسنل ، افزایش حملات روانی و خشونت های شغلی می گردد.

مطالعات نشان داده که شرایط کاری در اکثر کارخانجات نسبت به گذشته مضرتر شده است. فشار به پرسنل جهت کار بیشتر و اضافه کار برای کسب بهره وری بیشتر باعث شده که کارکنان کمتر به مسائل خانوادگی بپردازند و احساس کنند بین کار و روابط خانوادگی می بایست یکی را انتخاب نمایند ، که این مسئله باعث عدم رضایت آن ها می شود.

فناوری : کارکنان از این که توسط ابزارهای کنترلی زیر نظر گرفته شده یا برده فناوری شوند و همچنین فناوری عاملی شود که کارشان را از دست بدهند دچار احساس عدم اطمینان در کار می شوند.

عدم امنیت شغلی به دلیل کوچک شدن سازمان ها در اثر تجدید ساختار و مهندسی مجدد عاملی جهت بروز پرخاشگری است.

راهکارهای کاهش استرس در محیط کار

به کارکنان و احساسات و آرزوهای آنها احترام بگذارید.

کار و مسئولیت های افراد را با قابلیت آنها هماهنگ کنید.

انگیزه ها و امنیت و فرصت لازم را برای کارکنان جهت استفاده از مهارت آنها فراهم آورید.

یک راه ارتباطی برای تقابل اجتماعی بین کارکنان و مدیران ایجاد کنید.

برای پرسنل اطلاعات و منابع مورد نیاز جهت انجام درست کارها ، فراهم سازید.

علائم هشدار دهنده استرس زا را تشخیص دهید و برای رفع آن اقدام کنید.

از صحبت راجع به مواقعی که دچار استرس هستید نترسید.

وقتی دچار استرس هستید آرام قدم بزنید ، این امر می تواند آرامش و سلامتی شما را باز گرداند.

از بردن کارهای اداری در منزل خودداری کنید.

سعی کنید متوجه هر گونه تغییر در الگوهای غذایی و نوشیدنی خود باشید.

به رؤسا حقیقت را بگویید. از گفتن اتفاقات موجود در دفترتان به مدیر شرکت نهراسید.

وقتی فکر کردید که کار زیادی دارید، حداقل یکی از آن ها را به دیگری واگذار کنید.

از روش زندگی افرادی که استرس ندارند الگو بگیرید.

از انجام کار در آخر هفته یا دیر وقت پرهیز کنید.

منابع :

نادر حاجیلو- محقق اردبیلی- کتاب رابطه استرس شعلی ،فرسودگی شغلی و کیفیت زندگی کارکنان

فصلنامه علمی- پژوهشی رهیافتی نو در مدیریت آموزشی-سال 3- شماره 3-91

 
ماهنامه الکترونیکی سیب/ بهمن 98  
 
 
تاریخ به روز رسانی:
1398/11/07
تعداد بازدید:
68
نشريه الكترونيكي سيب
آدرس: شیراز، خیابان زند، جنب هلال احمر، ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی شیراز-طبقه هشتم-مدیریت روابط عمومی-نشریه الکترونیکی سیب
کدپستی: 71348-14336 تلفکس: 32308200-071 تلفن: 32122713-071
کلیه حقوق این وب سایت برای نشریه الکترونیکی سیب دانشگاه علوم پزشکی شیراز محفوظ می باشد.
Powered by DorsaPortal