عوامل مرتبط با اعتیاد در جوانان

گردآورنده : معصومه کوزه گر – مرکز بهداشت شهدای والفجر 

 
 اعتیاد به مواد مخدر و روانگردان، از معضلات اجتماعی، اقتصادی جوامع و تهدید کننده سلامت عمومی قرن حاضر درتمام دنیا است . به طوریکه اعتیاد به عنوان یکی از بحران های چهارگانه قرن بیست و یکم همه جوامع را درگیر کرده است و حلقه رابط بین سه معضل دیگر یعنی فقر، بیکاری و طلاق است. اعتیاد علاوه بر تهدید سلامت جسم و روان افراد ، بر جنبه های اجتماعی و اقتصادی جامعه نیز اثرات زیان آور و غیر قابل جبرانی وارد می سازد .اعتیاد یک بیماری مزمن عود کننده و پیش رونده است . سوء مصرف مواد و وابستگی و اعتیاد به آن اختلالی پیچیده است که با علل و آثار زیستی، روانی، اجتماعی و معنوی همراه می باشد. درهم پیچیدگی عوامل زیستی، روانی، اجتماعی ، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی این گرفتاری و معضل را به یکی از پیچیده ترین مشکلات فردی، خانوادگی و اجتماعی تبدیل کرده است.

عوامل مرتبط با اعتیاد

-         عوامل فردی:

عوامل مخاطره آمیز فردی عبارتند از استعداد ارثی، دوره نوجوانی، صفات شخصیتی،  فقر معنوی،  افسردگی،  فشارهای هیجانی،  فقر فرهنگی،  بیماری،  لذت جویی، نداشتن اعتماد به نفس، اعتماد به نفس پایین، استقلال طلبی، رشد نکردن شخصیت و ناامیدی، بروز همزمان اختلالات روانی نظیر اختلال سلوک و افسردگی، غلبه بر شرم در رابطه جنسی، افزایش توانایی جنسی، تحصیلات پایین، رفع دردهای مزمن،  نداشتن اطلاعات کافی از عوارض مواد مخدر و پنداشت های نادرست درباره فواید مواد مخدر و تأثیر مثبت مواد بر فرد می باشد. براساس مطالعات انجام شده برروی نوجوانان و جوانان ایرانی عواملی هم چون پایین بودن اطلاعات و سطح آگاهی،  زندگی در اماکنی بدون نظارت خانواده مثل خوابگاه و خانه های استیجاری، جنس مذکر، مقطع تحصیلی زیر دیپلم و سطح بالای در آمد خانواده به عنوان عوامل پیش بینی کننده مصرف مواد محرک و توهم زا گزارش شده است. از طرفی دوران نوجوانی خطرناک ترین دوران زندگی از نظر شروع مصرف مواد است . نوجوانی دوره انتقال از کودکی به جوانی و بزرگسالی و هویت مندی فردی و اجتماعی است. در این دوره میل به مخالفت با والدین به اوج خود می رسد و نوجوان برای اثبات بلوغ و فردیت خود ارزش های خانواده را زیر سوال می برد و حس کنجکاوی و نیاز به تحرک، تنوع و هیجان فرد را مستعد مصرف مواد می کند.  

 

-         عوامل خانوادگی :

خانواده اولین مکان رشد شخصیت، با الگوهای رفتاری فرد است . خانواده علاوه بر اینکه محل حفظ و رشد افراد و کمک به حل استرس و آسیب شناسی است، منبعی برای شکل گیری تنش و اختلال می باشد. ناآگاهی والدین و ارتباط ضعیف والدین و کودک، کمبود محبت در خانواده، افراط در محبت، تبعیض بین فرزندان، محدود کردن بیش از اندازه فرزندان، نبود انظباط در خانواده، خانواده متشنج یا آشفته و ازهم گسیخته از عوامل ارتکاب به انواع بزهکاری مانند سوء مصرف مواد هستند. علاوه بر این عواملی مانند اعتیاد یک یا چند نفر از اعضای خانواده، اختلافات خانوادگی، میزان بالای تعارض های خانوادگی، کم سوادی والدین، طلاق والدین، محیط خانوادگی ناسالم و بیمار،  فقدان احساس رضایت مندی در اعضای خانواده، ضعف سرپرستی والدین، بیکاری والدین خصوصاً بیکار ی پدر، آزار جسمی در خانواده، کاهش ناراحتی های ناشی از فوت بستگان نزدیک می باشد.

 

-         عوامل اجتماعی:

دسترسی آسان به مواد، کمبود امکانات ورزشی و تفریحی، محیط مدرسه ناسالم، مشکلات تحصیلی، دوستان ناباب،  مصرف مواد از سوی همسالان، تفریحات ناسالم، عدم مقبولیت اجتماعی، فقرهای فرهنگی، رشد جمعیت،  مهاجرت‌های بی رویه،  شروع زودرس مصرف سیگار

 

-          عوامل جغرافیایی و اقتصادی:

 سکونت در مسیرهای تردد مواد مخدر، زندگی در محله های پرخطر، حاشیه نشینی، فقر و بحران اقتصادی،  بیکار ی و فرار از مشکلات زندگی

ارتباط و دوستی با همسالان مبتلا به سوء مصرف مواد، عامل مستعد کننده قوی برای ابتلای نوجوانان و جوانان به اعتیاد است . مصرف کنندگان مواد برای گرفتن تأیید رفتار خود از دوستان  سعی می کنند آنان را وادار به همراهی با خود کنند. نظریه همنشینی افتراقی مؤید این دلیل می باشد. در این نظریه، کجروی و انحراف اجتماعی ناشی از آن است که فرد رفتار ناهنجاری را در خلال فرآیند جامعه پذیری و یادگیری فرا گرفته و آن را از طریق همانند سازی و درونی کردن ارزش ها، در درون خود جایگزین کرده است و به صورت رفتار بروز می دهد. در این تحلیل، خانواده، دوستان و گروه همسالان بیشترین نقش را برعهده دارند . گروه همسالان، بخصوص در شروع مصرف سیگار بسیار مؤثرتر است، بعضی از دوستی ها صرفا حول محور مصرف مواد شکل می گیرد .

نوجوانان و جوانانی که والدینشان مواد مخدر، آرامبخش، سیگار و مسکن مصرف می کنند بیش  از نوجوانان و جوانان دیگر در معرض استفاده از مواد مخدر هستند.  سردرگمی مربوط به دوره نوجوانی، از دیگر عوامل گرایش به مصرف مواد می باشد . همچنین نوجوانان دارای مهارت های فردی  و اجتماعی ضعیف،  نه تنها دربرابر عوامل مشوق مواد آسیب پذیر هستند، بلکه تمایل دارند از مواد به جای راهبردهای مقابله ای سازگار استفاده کنند.

علت عمده گرایش نوجوانان و جوانان مصرف مواد مخدر و اعتیاد آور متغییرهای روانشناختی و هیجانی می باشد افرادی که در کنترل مهارت های هیجانی خود ناتوانند  احتمال زیاد به مصرف مواد اعتیاد آور روی می آورند.

راهکارهایی برای پیشگیری از اعتیاد در جوانان:

-         طراحی یک واحد درسی تحت عنوان آشنایی با انواع مواد مخدر در دوره متوسطه اول .

-         برگزاری جلسات آموزشی با عنوان مهارت‌های فرزند پروری و مهارت نه گفتن برای نوجوانان و جوانان .

-         لزوم همکاری سازمان صدا و سیما در ارائه برنامه های آموزشی در زمینه اعتیاد مانند برنامه حباب و خط قرمز و....

-    برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای آموزش خانواده ها در زمینه نحوه برخورد وآشنایی با نشانه های اعتیاد در جوانان .

با توجه به اهمیت شناخت این عوامل و با­­­ توجه به اینکه بیشتر افراد درگیر با اعتیاد در کشورمان افراد جوان،  مولد وآسیب پذیر جامعه هستند باید با شناخت علل گرایش به اعتیاد در جوانان و ضمن آگاهی دادن بیشتر به این قشر سعی در کاهش موارد اعتیاد در جوانان جامعه کرد.

 

منابع :

1-Raheb, G., et al., Effectiveness of social work intervention with a systematic approach to improve general health in opioid addicts in addiction treatment centers. Psychol Res Behav Manag, 2016. 9: p. 309-315.

2- Botvin, G.J., et al., Drug abuse prevention among minority adolescents: Posttest and one-year follow-up of a school-based preventive intervention. Prevention Science, 2001. 2(1): p. 1-13.

3- Sepehrmanesh, Z., et al., Personality traits of IV drug abusers of Kashan prison in 2006. Feyz Journal of Kashan University of Medical Sciences, 2008. 12(1): p. 69-75

4- BARATI, M., H. ALLAHVERDIPOUR, and F. JALILIAN, Prevalence and predictive factors of psychoactive and hallucinogenic substance abuse among college students. 2012.

5- Sadeghieh Ahari, S., et al., Factors Affecting the Relapse among the Patients Referring Voluntarily to Addiction-abandoning Centers, 2000. Journal of Ardabil University of Medical

6- Department of Transformation and Administrative Efficiency , U.o.I., Addiction Lesson and Ways to Prevent it.

 

ماهنامه الکترونیکی سیب/ فروردین و اردیبهشت 99 

تاریخ به روز رسانی:
1399/02/04
تعداد بازدید:
93
نشريه الكترونيكي سيب
آدرس: شیراز، خیابان زند، جنب هلال احمر، ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی شیراز-طبقه هشتم-مدیریت روابط عمومی-نشریه الکترونیکی سیب
کدپستی: 71348-14336 تلفکس: 32308200-071 تلفن: 32122713-071
کلیه حقوق این وب سایت برای نشریه الکترونیکی سیب دانشگاه علوم پزشکی شیراز محفوظ می باشد.
Powered by DorsaPortal