ورزش در کودکان/3

گردآورندگان:

فریبا سروی، پزشک مشاورژنتیک مرکزدکترصدیق

لیلا رستگاریان، پزشک مشاورژنتیک مرکز دکترصدیق

شهناز دهقانی، کارشناس مشاور مرکزدکترصدیق


بازی و ورزش یکی از عوامل مؤثر در رشد جسمانی، اجتماعی، ذهنی و عاطفی کودک است. تقویت عضلات، استحکام استخوانها و بهبود حواس مختلف در مقوله رشد جسمانی، سازگاری با اطرافیان و احساس مسؤولیت درمقوله رشد اجتماعی، امکان تجربه و تعامل مستقیم با محیط و پرورش خلاقیت کودک در مقوله رشد ذهنی و شناسایی نقاط قوت و ضعف در مواجهه با ترس، شجاعت، خجالت و ..... در مقوله رشد عاطفی کودکان جای می گیرد. بی شک رشد همه جانبه کودک برای والدین از اهمیت خاصی برخوردار است.
والدین تسهیل کننده مسیر بازی کودک هستند و باید شرایط سالم توسط آنها و مربیان برای کودک فراهم شود تا آنها بتوانند با قدرت خلاقیت خود ، بازی را اداره کنند. والدین باید یدون دخالت در بازی کودکان، با آنها همبازی شوند وخود را تا حدکودکان و بازی های آنها تنزل دهند. این کار باعث شادی و خوشحالی زیاد در کودکان می شود و با این کار می توان دنیای سرشار از لذت و سلامتی را به آنها هدیه داد.

فعالیتهای بدنی مناسب در سن 3 تا 6 سالگی:

به خاطر شرایط رشدی و وضع جسمانی کودک ، باید درانتخاب فعالیتهای حرکتی این دوره بسیار دقت کرد، زیرا استخوانهای بدن دراین سنین هنوز کاملا رشد نکرده اند و ورزشهای سنگین، فشار زیادی به کودکان وارد می کند. معمولا فعالیتهای حرکتی این دوره بسیار ساده و آسان هستند وبه صورت بازی همراه با سرودهای دسته جمعی اجرا می شوند. آموزش حرکاتی چون آشنایی با فضا و مکان، حرکات هماهنگی چشم و دست، بازی با توپهای سبک و بزرگ و حرکات موزون و مفرح در این سنین بسیارمناسب هستند. حرکات ورزشی، ضعف و ناتوانی جسمی را برطرف کرده و به تقویت قوای ذهنی و فیزیکی کودک نیز کمک می کند.

فعالیتهای بدنی مناسب درسنین 6 تا 9 سالگی

فعالیتهای بدنی پیشنهادی در سن 7 سالگی، شبیه به برنامه های پیش از دبستان است ولی استفاده از بعضی وسایل و شیرین کاری در برنامه گنجانده می شود. کودکان در این دوران، پرانرژی و فعال هستند و کمتر می توانند ساعتها ساکت بمانند و گوش کنند. ایجاد گروههای کوچک و شرکت در بازیهای گروهی، همرا ه با حرکات موزون، برای این دوران مفید است. کیفیت بازیها باید به گونه ای باشد که تواناییهای حرکتی و فکری کودکان را افزایش دهد و کودکان بتوانند قادر به انجام حرکات جدید باشند.

حرکات این دوره باید با بازیهایی همراه با دویدن در مسافتهای کوتاه، جهش ، بالا رفتن، لی لی کردن، حرکات تعادلی مثل راه رفتن روی تخته های باریک و شکل های خط کشی شده انجام شوند. حرکات پرتابی با توپهای سبک و بزرگ که باعث هاهنگی لازم بین چشم و دست ، یا چشم و پا می شود نیز اهمیت ویژه ای دارند. بازیهای ساده و امدادی ودسته جمعی مانند غلتاندن توپ برای همدیگر، دریبل با توپهای کوچک که مقدمه بازیهایی چون والیبال و بسکتبال هستند، نیز اهمیت دارند.

فعالیتهای بدنی مناسب در سنین 9 تا 11 سالگی

توسعه قابلیتهای جسمانی و افزایش رشد کودکان سبب می شود که آنها آمادگی بیشتری در اجرای مهارتهای ورزشی از خود نشان دهند. گنجاندن بازیهای قدرتی، استقامتی و سرعتی در برنامه های ورزشی می تواند سبب افزایش رشد عضلات و ظرفیت شش ها شود. مهارت های اساسی و کنترل بدن چون : دویدن، جمع کردن و باز کردن دست ها، چرخاندن تنه، لی لی کردن، حرکات موزون، حرکات تقلیدی، بازیهای دارای مقررات، شیرین کاری ها، بازیهای ساده و مسابقات امدادی، بازیهای دبستانی- بومی به صورت انفرادی و دسته جمعی، فراگری تکنیکهای ساده برخی از ورزشها مانند: فوتبال، بسکتبال، والیبال، انجام بازیهای مختلف با طناب، دراز و نشست، شنا روی زمین، بالانس روی دستها، غلت جلو، غلت عقب، مثل فرغان راه رفتن و دیگر حرکات مشابه، از جمله فعالیتهای بدنی مناسب برای این سنین است.

یادگیری مهارتهای حرکتی و عوامل مؤثر بر آن

یادگیری حرکتی ، تغییرات نسبتا دایمی در رفتار حرکتی فرد است که ناشی از تمرین و تجربه است وبراثر عواملی چون دارو، خستگی و فرایند بلوغ و رشد حاصل نمی شود.

دراین نوع یادگیری، تغییرات رفتاری بر اساس یادگیری مهارتها و تسلط هرچه بیشتر بر آنهاست. از مهمترین عوامل مؤثر بر مهارتهای ورزشی می توان رشد، انگیزه و تفاوتهای فردی را نام برد.

بالا بردن انگیزه و مقدار انگیزه کودکان هم به چند عامل بستگی دارد: تعیین هدف آموزشی، مشارکت کودکان در برنامه ریزی، انجام فعالیتها و حرکات ورزشی در قالب بازی ها، انجام حرکات به صورت آزادانه، تشویق و ترغیب، رقابت.

مهمترین خصوصیات فردی که منجر به تفاوتهای فردی می شوند عبارتنداز: ساختمان و ترکیب بدن، تجارب قبلی، هوش، جنسیت و....


نقش بازی در رشد کودک

یکی از مهمترین نیازهای جسمانی و روانی کودکان، بازی است. بازی به عنوان ابزاری برای تفریح و شادی کودکان است، اما در سنین بالاتر بازی به عنوان وسیله ای برای ابراز وجود است. در صورتی که بتوان شرایط و امکانات را برای کودکان مهیا ساخت، آنها می توانند از طریق بازی با دنیای پیرامون خود ارتباط برقرار کنند و استعدادهای جسمی و ذهنی خود را نشان دهند. کودک در بازی فعالیتهای فیزیکی را انجام می دهد که این فعالیتها می توانند به رشد جنبه های مختلف اجتماعی ، روحی- روانی و ادراکی کودک کمک بسیار کنند.

بازی برای کودکان، وسیله ای برای تعلیم و تربیت نیز هست و کودکان از طریق بازی می توانند برای زندگی آینده آماده شوند. والدین و مربیان باید این شرایط را برای کودکان فراهم کنند تا آنها از طریق بازی و حس حرکت کردن، احساس خوبی داشته باشند. در صورتی که نیازهای کودکان به خوبی پاسخ داده شوند، آنها اوقات خوشی را می گذرانند. از نظر اجتماعی، برای رسیدن به هدف در کنار دیگر اعضای تیم تلاش می کنند. از نظر ادراکی، جایگاه خود را پیدا کرده و برای آن برنامه ریزی می کنند و از نظر جسمانی در یک بازی کودکانه می توانند مهارتهای بنیادی مانند راه رفتن، دویدن و ... را تجربه کنند.


سن شروع ورزش و ورزشهای مجاز در کودکان و نوجوانان

با توجه به روند رو به رشد ورزش در جامعه و همچنین تشویق به ورزش به عنوان یک زمینه بسیار مناسب برای رشد و تکامل اجتماعی کودک و نوجوان، سن شروع ورزش و نوع ورزش یکی از سوالات مکرر خانواده ها از پزشکان می باشد. این سؤال یکی از مسایل مورد اختلاف گروه پزشکی و جامعه ورزشی می باشد. از دیدگاه سلامت نگر، اگر هدف از ورزش ارتقا سلامت عمومی جامعه باشد و از دیدگاه ورزشی، اگر حضور طولانی تر ورزشکار و عدم غیبت در میادین ورزشی به علل مختلف از جمله ترس و نگرانی، آسیب و ... مورد نظر باشد توجه به مقوله سن مناسب شروع ورزش و ورزش مناسب برای هر سن ضروری می باشد.

با توجه به توانایی کودک و نوجوانان به فراگیری سریع فنون و تکنیکهای ورزشی آموزش داده شده، امکان بدست آوردن عملکرد ورزشی کودک در حد فعالیتهای حرفه ای بسیار بیشتر و سریعتر از بالغین می باشد ولی این موضوع دلیلی بر موفقیت کودک و نوجوانان در فعالیتهای حرفه ای کوتاه مدت و دراز مدت نمی باشد. مطالعات متعدد نشان داده است پرداختن زود هنگام به فعالیتهای حرفه ای باعث عدم موفقیت کودک در تداوم فعالیت ورزشی می باشد. این عدم موفقیت به علت آسیبهای زود هنگام، عدم تحمل استرسهای ناشی از فعالیت ورزشی و مسابقات و در مجموع کوتاه شدن عمر ورزشی فرد به علت خروج اجباری (ناشی از آسیب) و یا خروج اختیاری (ناشی از عدم تمایل کودک ونوجوانان برای ادامه فعالیت ورزشی و یا عدم کسب موفقیتهای مورد انتظار در میادین ورزشی) می شود. لذا پرداختن حرفه ای به ورزش در کودکان ونوجوانان تا سن 14 سالگی توصیه نمیشود. زودترین سن برای شروع ورزش سن 7-6 سالگی می باشد و قبل از آن باید فعالیتهای فیزیکی کودک جنبه بازی داشته باشد و القا کننده مفهوم ورزش نباشد. پس از این سن نیز فعالیت ورزشی نباید به یک رشته خاص محدود شود و باید دارای تنوع مناسب از کلیه فعالیتهای ورزشی مناسب برای سن و خصوصا ورزشهای پایه را شامل شود. در سالهای اول شروع ورزش فعالیت تخصصی باید تنها40-30% کل زمان فعالیت ورزشی را تشکیل دهد و بتدریج این میزان افزایش می یابد به گونه ایکه در سنین 15-14 سالگی 50% فعالیت ورزش برای فعالیت تخصصی در نظر گرفته می شود و درنهایت نیز در سنین جوانی و ورزش بزرگسالان باید همواره 20% فعالیتهای ورزشی غیر اختصاصی و فعالیتهای عمومی و پایه ورزشی باشد.

از دیگر نکات مهم در زمینه ورزش کودکان و نوجونان شرکت کودک در ورزشهای گروهی و در گروه متناسب با کودک از لحاظ سن، جنس و جثه بدنی بصورت توام می باشد. همچنین تعیین نقش ورزشی توسط مربی متناسب با توانایی های کودک و به بازی گرفتن وی توسط سایر هم تیمی ها نقش مهمی در تداوم انگیزه کودک به شرکت در فعالیتهای ورزشی دارد.

از لحاظ نوع ورزشهای توصیه شده برای سنین مختلف, ورزشها را می توان به سه دسته بدون برخورد, ورزشهای با برخورد کم و ورزشهای بسیار پربرخورد تقسیم بندی نمود. تقسیم بندی دیگر بر حسب میزان فشار وارد بر بدن در حین ورزش می باشد. بطور کلی برای سنین 10-6 سال ورزشهای بدون برخورد که عموما ورزشهای پایه محسوب می شوند مانند پیاده روی، دوهای کوتاه، ژیمناستیک، شنا، تنیس و تنیس روی میز توصیه می شود. در سنین 14-11 سالگی ورزشهای کم برخورد مانند والیبال، بدمینتون، بسکتبال، فوتبال و دوچرخه سواری توصیه می شود و نهایتا ورزشهای بسایر پر برخورد و یا ورزشهایی که فشار وارده بر بدن بیش از حد متعارف می باشد مانند وزنه برداری، کشتی، فوتبال آمریکایی، هاکی و بوکس بعد از سنین بلوغ و 15 سالگی توصیه می شود.

منابع:

-ضیایی وحید، (1381) : سن شروع ورزش و ورزشهای مجاز در کودکان و نوجوانان ، مجله بیماریهای کودکان، شماره 13

-دکتر طهماسبی بروجنی شهزاد، دکتر شهبازی مهدی، (1388)، کتاب ورزش،نشاط،کودکی راهنمای والدین و مربیان، نشر بامدادکتاب، تهران


ماهنامه الکترونیکی سیب/ بهمن 98 
تاریخ به روز رسانی:
1398/11/07
تعداد بازدید:
51
نشريه الكترونيكي سيب
آدرس: شیراز، خیابان زند، جنب هلال احمر، ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی شیراز-طبقه هشتم-مدیریت روابط عمومی-نشریه الکترونیکی سیب
کدپستی: 71348-14336 تلفکس: 32308200-071 تلفن: 32122713-071
کلیه حقوق این وب سایت برای نشریه الکترونیکی سیب دانشگاه علوم پزشکی شیراز محفوظ می باشد.
Powered by DorsaPortal