نشریه الکترونیکی سیب/نشریه 83/آبان 98
بهداشت فردی/2


داشت فردی

بهداشت عبارت است از علم و هنردستيابى به سلامتى،  در واقع بهداشت علم نگاهدارى و بالا  بردن سطح سلامتى است.

بهداشت، در واقع درهاى آينده را به روى فعاليت‌هاى اقتصادى و پيشرفت‌هاى اجتماعى يک ملت مى گشايد و به همهٔ مردم از زن و مرد، کوچک و بزرگ، از هر طبقهٔ اقتصادى، اجتماعى و با هر مذهب اخلاق ارتباط دارد. ضرر هاى ناشى از بدى وضع بهداشت به سن، جنس، شغل، يا سطح اقتصادى اجتماعى و يا منطقه خاصى محدود نمى شود، بلکه مربوط به همهٔ افراد يک جامعه مى باشد.

همچنين از لحاظ اقتصادى، بيمارى فرد، ضرر بزرگى به خانواده و اجتماع مى زند زيرا موجب مى شود که اولاً مقدار زيادى هزينه درمان او شود و ثانياً اگر آن شخص بزرگسال باشد، مدتى قادر به کار کردن نخواهد بود و همين امر موجب زيان اقتصادى خانواده و جامعه خواهد شد. با توجه به اين که بيمارى فرد، روى ساير افراد خانواده و در نتيجه روى جامعه اثر مى گذارد، درمان تنها کافى نخواهد بود بلکه بايد کارى کنيم که افراد بيمار نشوند تا نيازى به درمان نداشته باشند و از عواقب بيمارى نيز جلوگيرى شود.

براى تأمين سلامت جامعه، بهداشت بايد هم به صورت فردى و هم به صورت عمومى رعايت شود. به عبارت ديگر، بهداشت فردى و عمومى مکمل يکديگرند و رعايت بهداشت فردى به تنهايى کافى نخواهد بود، زيرا انسان جدا از مردم و اجتماع زندگى نمى کند و رعايت يا رعايت نکردن بهداشت هر فرد، روى سلامت سايرين اثر مى گذارد.

رعايت بهداشت فردى، عبارت از پيروى افراد جامعه از يک سلسله دستور ها و عادت هاى بهداشتى و دورى جستن از رفتار ها و عادت هاى غيربهداشتى است که مجموعاً باعث مى شود افراد جامعه، در معرض عوامل و شرايط بيمارى زا قرار نگیرند و به بيمارى هاى ناشى از آن‌ها دچار نشوند. استراحت، نظافت، خواب، رژيم غذايى مناسب، ورزش، پوشاک و استحمام از نکات مهم اصول بهداشت فردى هستند . از عادت‌ها و رفتارهاى غيربهداشتى، پرخورى، استفاده ىدليل از داروها، شکستن مواد سخت مثل گردو و پسته با دندان و کشيدن سيگار را مى توان نام برد. بايد گفت، سلامت به عنوان تحفه اى به دست انسان نمى رسد، بلکه انسان بايد براى به دست آوردن آن کوشش و تلاش کند و با مراعات دستورات بهداشتى، فردى سالم باشد.

منظور از بهداشت فردی تمیز نگهداشتن و مراقبت از بدن و حفظ سلامت جسم و روان است که این مسؤولیت بر عهده خود فرد خواهد بود بهداشت فردی شامل مراقبت از اعضای مختلف بدن مثل: پوست، مو، چشم، گوش، قلب،… و استفاده مناسب و بجا از عواملی نظیر هوای سالم، ورزش و خواب می باشد.

درباره بهداشت پوست: استحمام قبل از خوابیدن مفید است زیرا خون از مغز متوجه پوست می گردد و این مسأله باعث آرامش فکر و بدن می شود، خستگی ماهیچه‌ها را نیز می توان به وسیله شستشوی بدن با آب گرم از بین برد زیرا با این عمل گردش خون سریع‌تر می شود و مواد زاید خون با سرعت بیشتری از بدن خارج می گردد.

بهداشت قلب: برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی موارد ذیل توصیه می گردد:

آهسته غذا بخورید و از پرخوری پرهیز کنید، در مصرف غذاهای پرچرب، پر نمک و قندی زیاده روی نکیند، از کشیدن سیگار، خوردن مشروبات الکلی خودداری کنید و در مصرف ادویه جات زیاده روی نکنید. وزن خود را در حد معمولی و مناسب نگه دارید.از داد و فریاد بیهوده و عصبانیت خودداری کنید.

بهداشت و پاكيزگي در فرهنگ اسلامي از اهميت ويژه‌اي برخوردار است و اين‌ پاكيزگي‌ نه‌ تنها رعايت‌ نكات ‌بهداشتي‌ و دوري‌ ازآلودگي‌ فردي‌ بلكه‌ تمام‌ جنبه‌هاي‌ زندگي‌ انساني‌ و آلودگي‌هاي‌ محيط‌ زيست‌ را نيز شامل‌ مي‌شود. بنابراين‌، جلوگيري‌ از آلودگي‌ها كه‌ امروزه‌ جزو اهداف‌ بهداشت‌ محيط‌ است‌، از قرن‌ها پيش‌، از وظایـف‌ فرد با ايمان‌ بوده ‌است‌. تمام‌ اين‌ اعمال‌ همراه‌ با دعايي‌ است‌ تا عمل‌ به‌ ياد خدا انجام‌ شود و عبادت‌ محسوب‌گردد.

آيات قرآن و همچنين احاديث مربوط به بهداشت فردي، به تفكيك دهان‌ و دندان‌، مو و ناخـن،‌ لباس و بهداشت محيط به‌صورت موضوعي آب، مسـكن، زبـاله، مـواد غذايـي و محيط‌ زيست‌ ارائه شده است.

بهداشت فردي و محيط در فرهنگ اسلامي ايراني

استفاده بيشتر از نيروي ماشين و گسترش شهرنشيني باعث تغيير سبك زندگي و رفتار انسان ها شده است. ساختار سني جمعيت، افزايش عوامل خطرساز محيطي مانند آلودگي هوا، آلودگي صوتي، پرتوهاي يون ساز و غيريون ساز، مواد راديواكتيو، انواع زباله ها و فاضلاب ها، الگوهاي جديد بيماري ها، رويكردهاي جديدي را براي كنترل و پيشگيري از بيماري ها مي طلبد كه برپايه ارتقاي سلامت و آموزش بهداشت استوار است. اين امر مستلزم برنامه ريزي آموزشي متناسب با ابعاد كار و فعاليت ها، نياز جامعه و همچنين شناخت گرايش ها و الگوهاي رفتاري مردم است .

امروز در راستاي احياي تفكر ديني و با توجه به اينكه فرهنگ يكي از عوامل بسيار مهم و تأثيرگذار در اقدامات اجتماعي است، مباني اعتقادي و عملي بهداشت و حفظ محيط زيست و آموزه هاي فراواني كه در فرهنگ اسلامي وجود دارد. مي تواند سرلوحة تلاش هاي فرهنگي قرار گيرد. در نظام هستي رابطه انسان با محيط زندگي اش واقعي و جدايي ناپذير است ، اسلام در كلية جنبه هاي زندگي و روابط انساني دخالت كرده و براي آن‌ها مقرراتي وضع كرده است .

در همة اديان الهي و آيين هاي بزرگ، پاكي و تميزي جزو وظايف ديني شمرده شده است . حفظ پاكي در همه زمينه ها اعم از انسان، زمين  آب و هوا مطرح مي گردد.  بنابراين، جلوگيري از آلودگي ها كه امروزه جزو اهداف بهداشت محيط است ، از قرن ها پيش ، بلكه از وظایف فرد با ايمان بوده است . با توجه به نداشتن آگاهي مردم در زمان گذشته ، پيامبر (ص) و امامان عليهم السلام با شيوه هاي ثواب و عقاب يا وجود شيطان ، مردم را به رعايت بهداشت دعوت مي كردند كه در احاديث ارائه شده است .

در آنچه خدا به تو داده (از نعمت هاي گوناگون دنيا) بكوش تا ثواب و سعادت سراي آخرت را به دست آوري ، ولي سهم خود را از دنيا فراموش مكن و نيكي كن چنانچه خدا به تو نيكي كرده ، و در روي زمين فساد نكن كه خدا هرگز  مفسدان رادوست ندارد . (قصص 77)

پيامبر اعظم (ص) مي فرمايند:  با تمام توان تلاش كنيد تا پاكيزه باشيد زيرا خداوند اسلام را بر پاكيزگي بنيان نهاده است و اسلام پاكيزه است ، شما نيز پاكيزه باشيد زيرا به جز پاكيزگان كسي وارد بهشت نمي شود.

امام صادق ( ع ) مي فرمايد: خدايا از تو آرايش ، زينت و زيبايي ، محبت و دوستي را مي خواهم و از زشتي و كينه توزي و نفرت به تو پناه مي برم .

قرار دادن سلامت به عنوان يك ارزش اجتماعي، تغيير رفتار مردم و جايگزين كردن عادات بهداشتي، تشويق مردم در استفاده صحيح از خدمات بهداشتي از اهداف آموزش بهداشت است.  هزينه كردن براي سلامتي سرمايه گذاري است . امام صادق ( ع ) در اين مورد مي فرمايند:  در آنچه براي بدن سلامتي آورد اسراف نيست بلكه اسراف در چيزي است كه مال را تلف كند و به بدن زيان برساند .

در حالي كه قرآن سلامت را به عنوان يك ارزش و از ويژگي هاي انسان مؤمن برمي شمارد: مگر كسي كه خداوند به او قلب سليم داده است .

بهداشت فردی در سیره نبوی

بهداشت به معنی نیکو داشتن ، نگهداری تندرستی ، حفظ صحت است . در اصطلاح به مجموعه فعالیت ها و اقداماتی که برای بهبود و و ارتقای سلامتی و توانایی یک فرد یا جامعه انجام می شود بهداشت می گویند ؛ که شامل همه دانش ها و روش هایی است که به حفظ سلامت فرد و جامعه کمک می کند.

بهداشت ،  شرط اساسی استفاده از نعمت های زمینی و مواهب آن است . از نگاه قرآن ،  هر نعمتی که به وصف پاکیزگی متصف است ؛ قابل بهره وری است .

پیامبر اکرم ( ص ) و آیین الهی او از حیث هدایت به تمام جنبه ها و نیازهای ضروری انسان توجه خاص داشت و این اهتمام تامین کننده سعادت انسان در تمام زمینه های زندگی است .

رعایت و توجه به بهداشت از مهمترین موضوعات فرهنگی است ؛ که پیوسته پیامبر ( ص ) همراه با ابلاغ دین خود به آن توجه داشته و از اهداف مهم و اولیه اش فراهم کردن زمینه سلامتی برای مسلمانان و شکل دادن جامعه سالم و پر نشاط جهت تبلیغ بهتر دینش در این جامعه بود .

آن حضرت در پی آن حقیقت بود که دین خود را همانگونه که بهداشت و سلامتی در آن به عنوان تکلیف و بنیان عبادت است ؛ مطرح کرده و معرفی می کند . و دینش آنگونه که فطرت انسان به سوی آن گرایش دارد و از پاکیزگی استقبال و با آن مانوس است شناخته شود .

منابع :

مقاله بهداشت فردي و محيط در فرهنگ اسلامي ايراني . نویسندگان حسین علی یوسفی ، مهری شیرانی . فصلنامه اخلاق پزشکی سال سوم ، شماره نهم ، پاییز 1388

مقاله بهداشت فردی در سیره ی نبوی . نویسنده امیر علی حسنلو

مقاله اصول بهداشت فردی

کتاب بهداشت فردی و عمومی

 

      
ماهنامه الکترونیکی سیب /آبان 98

 

 

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  1
کل بازديد:  41
بازدیدکنندگان برخط:  1