نشریه الکترونیکی سیب/نشریه 82 /مهر 98
استعمال دخانیات


مقدمه

یکی از شیوه های سبک زندگی سالم، استعمال نکردن دخانیات و پرهیز از مواجهه با دود آن است. استعمال دخانیات مهمترین عامل قابل پیشگیری مرگ‌های زودرس در جهان است و مضرات ناشی از آن بار مالی سنگین بر جامعه و سیستم‌های بهداشت و درمان تحمیل می کند. براساس تحقيقات سازمان جهاني بهداشت در هر 8 ثانيه يك نفر در دنيا بعلت استعمال دخانيات جان خود را از دست می دهد. دخانیات عامل 90 درصد از مواردسرطان ریه در مردان، 70 درصد سرطان ریه در زنان و 80-60 درصد بیماریهای تنفسی و 20 درصد بیماریهای قلبی است.

انواع دخانیات

شامل انواع استنشاقی (سیگار، پیپ، چپق، قلیان) و غیر استنشاقی است. برتری بین مصرف انواع مواد دخانی وجود ندارد. تصور اینکه قلیان غیرمضر و ایمن است، اشتباه است. درصورتی که در یک وعده مصرف قلیان حجم بسیار زیاد دود تولید می شود که برای سلامتی مضر است. خطر تنباکوی میوه ای بیشتر از سایر تنباکوهاست که بعضا حاوی توتون کپک زده و اسانسهای شیمیایی با 400 ماده سرطانزاست.

ترکیبات دود سیگار و قلیان

از 4500 ترکیبی که در دود سیگار وجود دارد، 50 ترکیب از مواد سرطانزا یا مشکوک به سرطانزایی است. دمای احتراق سیگار 1000 درجه سانتیگراد است و اکسیدهای نیتروژن، سیانید هیدروژن و نیتروزامین سرطان‌زا وارد ریه می شود. نیمی از توتون سیگار در زمان سیگار کشیدن و نیمی دیگر در مرحله تولید دود بدون کشیدن سیگار سوخته می شود. به طور کلی دود سیگار را به سه دسته می توان تقسیم کرد. دود دست اول (جریان اصلی)، دود دست دوم (جریان کناری) و دود دست سوم (جریان محیطی).

 دود دست اول همان دودی است که افراد سیگاری با استعمال سیگار وارد سیستم تنفسی خود می کنند. دود دست دوم دودی است که اطرافیان افراد سیگاری استنشاق می کنند و به دلیل احتراق ناقص، حاوی ترکیبات خطرناکتری برای سلامتی است. مواد سرطانزایی مانند نیتروزامینها در دود کناری سیگار بیشتر است. بنابراین غیرسیگاریهای مجاور، غلظت بیشتری از این مواد را در مقایسه با خود فرد سیگاری دریافت می کنند. حدود 17 درصد سرطانهای افراد غیرسیگاری به علت تنفس دود سیگار است که این افراد سیگارکش غیرفعال(Passive Smoker) نامیده می شوند.

دود دست سوم سمومی است که در دود سیگار وجود دارد و قابل رویت نیست. این سموم (منوکسید

 

کربن، نیکوتین، اکسیدهای ازت، هیدروکربنها، اکرولئین، استن، بنزوپایرن و ذرات) به محیط اطراف حتی لباس و پوست و مو، وسایل منزل، مبلمان، فرش، موکت و … می چسبند و تا مدت ها باقی می مانند و قابلیت جذب از طریق پوست را دارند.

 اثرات جسمی و روانی استعمال سیگار بر سلامتی

هر چه فعالیت فرد بیشتر و سنگین تر باشد، به دلیل نیاز به هوای بیشتر، واکنش دود سیگار با بدن بیشتر خواهد بود. بنابراین استعمال دخانیات قبل یا بعد از فعالیتهای سنگین و ورزشی حكم مرگ از پيش تعيين شده را دارد. زيرا فرد مي‌تواند به سرعت دچار تنگي تنفس و عروق ‌شود. معمولا عوامل ایجاد کننده آسم همچون گرده گیاهان یا سرما و گرما فصلی و مقطعی هستند اما استعمال دخانیات می تواند همیشگی باشد ولی در عین حال قابل پیشگیری است.

اثر بر دستگاه تنفسی:

  • آمفیزم: به معنای از بین رفتن پارانشیم‌های ریوی است.
  • برونشیت مزمن: التهابی دائمی است که پوشش داخلی لوله‌های تنفسی شُش‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
  • بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD): به مجموعه‌ای از مشکلات ریوی گفته می‌شود. سیگار کشیدن، آسم را هم تشدید می‌کند.
  • سرطان ریه: سیگار به شکل محسوسی باعث افزایش خطر ابتلا به سرطان ریه در زنان و مردان است و در میان سرطان‌ها هم این مورد بیش از سایرین، قربانی می‌گیرد. خطر ايجاد سرطان ريه به شدت مواجهه بصورت «بسته سال  Pack years» بستگي دارد.
  • سرفه‌ مداوم:‌ سیگاری‌ها به دلیل آسیب‌دیدگی راه‌های هوایی در دستگاه تنفسی‌شان، زیاد سرفه می‌کنند.
  • سایر مشکلات تنفسی مانند: سینه پهلو و بیماری سِل

کودکانی که والدینی سیگاری دارند نسبت به کودکانی که والدین سیگاری ندارند، بیشتر در معرض سرفه کردن، خس خس سینه و حملات آسمی هستند. ضمن اینکه ابتلا به برونشیت و سینه پهلو هم در آنها بیشتر دیده می‌شود.

اثر بر سیستم قلبی-عروقی:

سیگار کشیدن تمام سیستم قلبی-عروقی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. نیکوتین باعث تنگ شدن رگ‌های

سیگار کشیدن تمام سیستم قلبی-عروقی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. نیکوتین باعث تنگ شدن رگ‌های خونی می‌شود. و در نتیجه در جریان خون، محدودیت به وجود می‌آید. در طول زمان، تنگ شدن رگ‌ها و آسیب‌دیدگی رگ‌های خونی باعث بیماری سرخرگ محیطی خواهد شد. سیگار کشیدن، فشار خون را هم بالا می‌برد، دیواره‌ی رگ‌های خونی را تضعیف می‌کند و لخته شدن بیشتر خون را به همراه دارد. همه‌ی اینها در کنار هم احتمال سکته‌ مغزی را افزایش می‌دهند.

اثر بر بافتهای پوششی (پوست، مو و ناخن)

اثر بر دستگاه گوارش و هاضمه:

اثرات سیگار بر سیستم گوارش بسیار جدی است. از جمله می توان به امکان بروز سرطان حفره دهان، گلو، سرطان حنجره و مِری و لوزالمعد اشاره کرد.  

اثر بر دستگاه تناسلی و تولید مثل: نیکوتین باعث کاهش جریان خون در آلت تناسلی مردان و زنان است. در نتیجه چنین موضوعی باعث کاهش فعالیت جنسی می‌شود.

از سایر اثرات سیگار:

·         افزایش کلسترول: تنباکو، کلسترول خوب (HDL) را کاهش و کلسترول بد (LDL) را افزایش می‌دهد. ضمن اینکه کلسترول کلی و تری‌گلیسیرید (چربی‌های بدن) را هم زیاد می‌کند. چاقی های شکمی یکی از عوارض شایع مصرف قلیان است که عامل و تشدید کننده بسیاری از بیماری ها مثل دیابت، فشار خون بالا و برخی بیماریهای دیگر است.

·         سیستم ایمنی: سیگار سیستم ایمنی بدن را تضعیف می‌کند و احتمال عفونت در مجاری تنفسی را افزایش می‌دهد.

·         مشکلات دیابتی: سیگار کشیدن باعث افزایش مقاومت انسولینی است و به همین خاطر باعث احتمال ایجاد دو نوع دیابت در فرد می‌شود. نرخ ابتلا به این بیماری در افراد سیگاری بیشتر از افراد غیرسیگاری است.

·         لخته شدن خون: سیگار کشیدن، لخته شدن خون در نقاط مختلف بدن را زیادتر می‌کند و در نتیجه احتمال سکته‌ی قلبی، مغزی و لخته شدن خون در شُش (آمبولی ریه) بالاتر می‌رود.

اثرات روانی دخانیات:

·         براساس برخی مطالعات، علت تاثیر سیگار در بروز افسردگی نیکوتین موجود در آن است، آزمایش ها تایید می کند که نیکوتین موجود در سیگار مانند محرک عمل کرده و موجب آزاد شدن انتقال دهنده های عصبی در مغز می شود، مغز نیز به این ماده معتاد شده ونمی تواند بدون آن فعالیت طبیعی خود  را انجام دهد.

·         ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پس از دود کردن آخرین نخ سیگار مقدار نیکوتین در بدن شروع به کاهش می کند و همین امر در فرد سیگاری موجب بروز اضطراب می شود که ارتباط بسیار نزدیکی با ابتلا به افسردگی دارد، به این ترتیب تغییرات دائمی در سیستم اعصاب که از استعمال سیگار ناشی می شود به بروز افسردگی می انجامد که در طول زندگی با فرد سیگاری می ماند و غلبه بر آن دشوار است.

·         سیگار کشیدن بر موادشیمیایی مغز مرتبط با اضطراب و تندرستی تاثیر می گذارد. محققان اثبات کرده اند که بین میزان اضطراب و مصرف نیکوتین ارتباط وجود دارد. نیکوتین موجب ایجاد افسردگی شده و آسیب جدی به توانایی های شناختی، یادگیری، و عملکردهای حافظه می رساند که در بلندمدت ریسک زوال عقل را افزایش می دهد.

·         احتمال وقوع خودکشی در افرادی که دخانیات مصرف می کنند بیشتر از سایرین است.

·         استعمال دخانیات باعث تزلزل جایگاه شغلی و اجتماعی فرد خواهد شد و طبیعی است که نگاه جامعه به فرد سیگاری متفاوت است.

به طورکلی حقیقت آشکار این است که سیگار کشیدن علت اصلی مرگ های زودهنگام است. همچنین سیگار عامل ابتلا به بیماری های مرگبار نظیر سرطان ریه، بیماری قلبی ایسکمیک، بیماری انسداد ریه، آرتروز رماتوئید، دیابت، و دژنراسیون ماکولا چشم است.

 

روشهای کنترلی و پیشگیرانه کاهش مواجهه با دخانیات

لذت بردن از نعمت سلامتی به عهده ی خودمان است. می توانیم عمری طولانی سرشار از سلامت جسم و روان داشته باشیم یا یک زندگی مملو از دردهای جسمانی و روانی که در صورت طولانی بودن جز عذاب چیز دیگری برای ما به همراه نخواهد داشت. بهتر نیست که به جای اعتیاد به سیگار به عنوان مسکن دردها و مشکلات زندگی رفتارها و عادات مفید را جایگزین نماییم تا هم از زندگی خود لذت ببریم و هم قدرت تفکر و حل مسئله را بدست آوریم. اگر فردی سیگار را ترک کند، بسیاری از این اثرات را تاحدی یا کاملا می‌تواند معکوس نماید. با گذشت زمان، خطر ابتلا به سرطان، بیماری قلبی، سکته و بیماری‌های ریه همگی کاهش می‌یابد و به عمر فرد افزوده می‌شود. با ترک سیگار می‌توان از بسیاری از این سرطان‌ها پیشگیری نمود.

منابع:

1.       https://www.cdc.gov/

2.       https://www.who.int/

3.       https://www.epa.gov/

4.       https://www.iarc.fr/

5.       http://www.behdasht.gov.ir/

6.       Smoking and reproductive life: the impact of smoking on sexual, reproductive and child health. Loudon, Board of science and Education and tobacco Resource center, eb 2004

7.       Floyd R. Smoking During Pregnancy: Prevalence, Effects, and Intervention strategies; vol 18 Issue 1, Pages 48-53

 

 
  ماهنامه الکترونیکی سیب /مهر 98
 

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  1
کل بازديد:  33
بازدیدکنندگان برخط:  1