نشریه الکترونیکی سیب/نشریه 82 /مهر 98
راه های پیشگیری از بیماری آلزایمر



بیماری آلزایمر چیست؟

       بیشتر ما انسان ها نام بيماري آلزايمر را شنيده ایم و اگر کمی واقع بين و روراست باشیم همه، از ابتلا به آن هراس و وحشت داریم. در واقع بیماری آلزایمر یک نوع اختلال عملکرد مغزی است که به مغز آسيب رسانده و باعث  از درست رفتن تدریجي و مداوم توانایی‌های ذهنی و مغز شده و می تواند بر روی صحبت کردن،
فکر کردن و انجام فعالیت های روزانه تأثیر بگذارد. بیماری آلزایمر به مرور زمان بدتر شده و میزان تحلیل مغز بیشتر می شود اما سرعت این تحلیل در بیماران مختلف متفاوت است. برخی از افراد در همان مراحل ابتدایی بیماری توانایی انجام فعالیت های روزانه خود را از دست می دهند. اما برخی دیگر از افراد ممکن است در مراحل بعدی بیماری با این مشکلات مواجه شوند
. به عبارتي آلزایمر، یک بیماری مغزی پیش‌رونده و غیرقابل ‌برگشت است که به آرامی حافظه و قدرت تفکر را از بین برده و حتی توانایی انجام کارهای ساده را از فرد می‌گیرد در ابتدا اختلال حافظه به وقایع و آموخته‌های اخیر محدود می‌شود ولی به تدریج خاطرات قدیمی هم آسیب می‌بینند. در سال ۱۹۰۱، "آلویز آلزایمر"  روان‌شناس وعصب‌شناس آلمانی اولین مورد این بیماری را کشف و در مورد آن نوشت، که بعدها به بیماری آلزایمر معروف شد. بیماری آلزایمر یک بیماری پیچیده چند عاملی است. حدود ۱۰ در صد موارد آن به صورت ارثی است. در بیماری آلزایمر ارثی، این بیماری، به صورت زودرس بین سنین ۶۵–۵۵ بروز می‌کند. به عبارتي،  بیماری آلزایمر 2 تا 5 درصد اشخاص مسن را در بر می‌گیرد و گاهی هم بر اشخاص جوان تر حمله می‌کند. به نظر می‌رسد که بیماری آلزایمر در اثر فاسد شدن سلول های منطقه هیپوکامپ که معمولا"  مقدار زیادی استیل کولین تولید می‌کنند بوجود می‌آید. سلول های مغزی یا نرون هایی که آسیب دیده‌اند پلاک هایی جمع می‌کنند و به تعداد زیادی می‌میرند. منطقه آسیب دیده مغز و استیل کولین در تشکیل خاطرات جدید وارد عمل می‌شوند به همین دلیل یکی از نشانه‌های اصلی بیماری آلزایمر عدم توانایی در تحکیم یک یادگیری تازه (مثل یادآوری آدرس تازه) و دشواری در جهت‌یابی است. اما خاطرات رویدادهای دور معمولا" کمتر آسیب می‌بینند. فرد مبتلا به آلزایمر در نهایت به کمک تمام وقت نیاز خواهد داشت. برای دریافت تشخیص آلزایمر، فرد باید کاهش عملکرد و عملکرد شناختی یا رفتاری را در مقایسه با آنچه قبلا" داشته، تجربه کند. این کاهش باید با توانایی آن ها در کار یا فعالیت های معمول همراه شود.

علل بیماری آلزایمر

         سن بالا ، سابقه خانوادگی ، جنس مؤنث بودن و سندرم داون ، مهمترین عوامل خطر ساز برای ابتلا به آلزایمر هستند. اگر بیماران، خویشاوند درجه اولی داشته باشند که آلزایمر در او پس از ۶۵ سالگی خود را نشان می دهد، خطر نسبی ابتلای آنها 6 – 3 برابر ، افزایش می یابد. اگر بیماران، خواهر یا برادری مبتلا به آلزایمر پیش از ۶۰ سالگی و نیز یک والد مبتلا باشند، خطر نسبی آنها 9 – 7 برابر می شود. بیماری آلزایمر به علت تغییراتی که در مغز انجام می دهد، اتفاق می افتد. این تغییرات عبارتند از: پایین آمدن سطح
انتقال دهنده های عصبی یا پیام رسان های شیمیایی که به مغز کمک می کنند تا درست و منظم کار کند. اینکه چه چیزی باعث این کاهش می شود هنوز به صورت روشن مشخص نیست.

         خطر ابتلا به آلزایمر با بالا رفتن سن افزایش می یابد اما این به آن معنا نیست که تمام افراد به آلزایمر مبتلا می شوند. ۳۵ نفر از هر ۱۰۰ نفر افراد بالای ۸۵ سال از نوعی از زوال عقل رنج می برند. این به آن معناست که ۶۵ نفر از هر ۱۰۰ نفر با این مشکل دست و پنجه نرم می کنند. بروز زوال عقل در سنین پایین تر از ۶۰ سال نادر است.

 

دوره بیماری آلزایمر چقدر است؟

        روند پیشرفت بیماری آلزایمر در افراد مختلف با توجه به شرایط و پیشینه زندگی، زمان تشخیص، نوع اقدام‌های مراقبتی و درمانی متفاوت است و گاهی به 10 سال هم می‌رسد. به طور كلی این بیماری 3 مرحله دارد؛ در مرحله اول یا خفیف، علایم به‌تدریج ظاهر می‌شوند و مشكلاتی را برای فرد به وجود می‌آورند. در مرحله میانی، تمام علایم بروز می‌کنند و بیمار قادر نیست تنها زندگی كند و حتما" به همراهی نیاز دارد. در مرحله نهایی هم به دلیل درگیر شدن بخش‌های زیادی از مغز، علاوه بر مشكلات ذهنی، مشكلات جسمی متعددی نیز در فرد به وجود می‌آید و بیمار برای زندگی، كاملا" به دیگران وابسته می‌شود.

 

برخي از عوامل بیماری آلزایمر عبارتند از:

1. تاریخچه خانوادگی

        یک مطالعه جدید نشان می‌دهد سنی که والدین در آن به بیماری آلزایمر مبتلا می‌شوند، می‌تواند در ابتلای فرزند آنان به این بیماری تأثیرگذار باشد. مطالعه جدید نشان می‌دهد که تأثیر ژنتیکی این بیماری می‌تواند بیشتر از آنچه که قبلا" تصور می‌شد، باشد. محققان دریافتند که هر چه فرد به سنی که پدر یا مادرش به آلزایمر مبتلا شدند، نزدیک شود، بیشتر احتمال دارد که پلاک آمیلوئید (پروتئینی که منجر به پیشرفت بیماری آلزایمر می‌شود) در مغز آن ها ایجاد شود.

 

2. افسردگی

        مطالعه جدید محققان دانشگاه کالیفرنیا نشان می‌دهد افسردگی شدید به شکل قابل توجهی موجب افزایش ریسک بروز زوال عقل در افراد مسن می‌شود. افسردگی در سالمندان می‌تواند با علایمی مانند آلزایمر بروز کند. با تشدید افسردگی، ریسک بروز مشکلات فکری و حافظه‌ای دو برابر می‌شود. برخی از بیماران مبتلا به افسردگی هنگامی که بیماری‌شان شدت پیدا می‌کند، دچار فراموشی میشوند.

 

3. کم تحرکی

        مطالعات نشان می‌دهد ورزش نکردن و کم تحرکی باعث افزایش اختلال حواس و آلزایمر می‌شود. محققان دریافتند افرادی که ورزش نمی‌کنند سریع‌تر دچار تحلیل رفتن بافت‌های عصبی مغز می‌شوند و در نهایت زودتر ممکن است که مبتلا به آلزایمر و بیماری‌های اختلال حواس شوند و برای افراد میانسال کم تحرکی مهم‌تر از عوامل ژنتيکی بوده و آنها را مستعد اختلال حواس می‌کند. آمادگی جسمانی باعث کاهش سرعت این پروسه می‌شود.

 

4. کم‌خوابی

        تحقیقات جدید دانشکده پزشکی دانشگاه واشنگتن نشان می‌دهد که الگوهای نامنظم خوابیدن در بزرگسالان سالم می‌تواند نشانه ابتلای زودرس به بیماری آلزایمر باشد. این مطالعه بیان می‌کند که عدم تعادل ساعت طبیعی بدن یا سیستم روزانه بزرگسالان بالغ ممکن است منجر به اختلال فرآیندهای مغزی شود که نهایتا" به دمانس، به ویژه بیماری آلزایمر منتهی می‌شود. پروتئین‌های آمیلوئیدی مرتبط با آلزایمر زودرس هنگامی که خواب مختل می‌شود یا زمانی که یک فرد خواب کافی نداشته باشد، افزایش می‌یابد.

 

5. مصرف زیاد نمک

        تحقیقات جدید نشان می‌دهد مصرف زیاد نمک، موجب مصرف اکسیژن مغز شده و خطر ابتلا به آلزایمر را افزایش می‌دهد. نتایج این مطالعات نشان می‌دهد که رژیم شور به اختلال در عملکرد سلول‌های
"لایه درون رگی" منجر می‌شود که جریان خون در مغز را کاهش می‌دهد
. در برخی از انواع "زوال مغز" که شایع‌ترین نوع آن "آلزایمر" است نیز جریان خون به مغز کاهش می‌یابد.

 

6. اضطراب

        متخصصان علوم پزشکی آمریکا در یک آزمایش تازه دریافتند که افزایش علائم اضطراب با افزایش سطح پروتئین "بتا آمیلوئید" در مغز افراد مسن و سالمندی که عملکرد شناختی طبیعی دارند مرتبط است. یافته‌های این مطالعه حاکی از آن است که افزایش علائم اضطراب می‌تواند از نشانه‌های اولیه بیماری آلزایمر باشد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که افزایش سطح پروتئین بتا آمیلوئید می‌تواند ۱۰ سال قبل از بروز علائم آلزایمر ظاهر شود. طبق این مطالعه، اضطراب نقش حائز اهمیتی در افزایش سطح این پروتئين درمیان افراد مسن دارد.

 

7. دخانیات

        هفتمین فاکتور شناخته ‌شده برای پیشرفت آلزایمر مصرف دخانیات است. براساس اطلاعات منتشر شده از سازمان جهانی بهداشت، شیوه زندگی هر فرد به نوعی در کیفیت دوران پایانی زندگی مؤثر است. به عنوان مثال با مصرف سیگار ظرفیت خون‌رسانی سیستم گردش خون به ویژه عروق مغزی در مقایسه با افراد غیرسیگاری کاهش می‌یابد که همین عارضه در نهایت زمینه را برای بروز آلزایمر آماده می‌کند.

 

راه‌های پیشگیری از بيماري آلزایمر عبارتند از:

 

1. ورزش

        مطالعات جدید دانشگاه گوته فرانکفورت نشان داده است که ورزش کردن تأثیر زیادی به سوخت و ساز مغز می‌گذارد و می‌تواند از تحلیل رفتن کارایی شناختی و زوال عقلی جلوگیری کند. بررسی‌ها نشان داده که افزایش سوخت و ساز در مغز باعث جلوگیری از افزایش ماده کولین (جزئی از ویتامین B) می‌شود. این متابولیست معمولاً با کاهش سلول‌های عصبی افزایش می‌یابد و در نهایت افزایش آن منجر به آلزایمر می‌شود. انجام ورزش میزان کولین را در مغز تنظیم می‌کند. بنابراین ورزش کردن باعث حفاظت از سلول‌های عصبی می‌شود.

 

2. قدم زدن

        مطالعات اخیری که در سال ۲۰۱۸ انتشار یافته نشان می‌دهد که فعالیت فیزیکی مانند پیاده‌روی بر ساختار مغز تأثیر می‌گذارد. بنابراین برداشتن ۴ هزار قدم در طول روز از اختلال حواس جلوگیری می‌کند. افرادی که حداقل در طول روز ۴ هزار گام برمی‌دارند کارایی شناختی بیشتری نسبت به دیگران دارند. فعالیت فیزیکی همچنان باعث افزایش توانایی مغز در ایجاد تغییرات می‌شود.

 

3. دو زبانه بودن

        دانستن زبان دوم مناطقی از مغز را که معمولا" در بیماران آلزایمر تحت تأثیر قرار گرفته، تقویت می‌کند. محققان کانادایی، اسکن مغز دو گروه افراد چند زبانه و تک‌ زبانه که همگی مبتلا به بیماری آلزایمر بودند را مورد بررسی قرار دادند. نتیجه این بود که دانستن یک زبان دوم ممکن است به کاهش تأثیرات اختلالات مغزی "دژنراتیو"  (Degenerative) کمک کند.

4. قهوه

        بررسی انجام گرفته در مورد تاثیر مصرف قهوه و سلامت مغز نشان می‌دهد مصرف مرتب قهوه با کاهش ۱۶ درصدی خطر ابتلا به آلزایمر و زوال عقلی مرتبط است.

 

5. چای سبز

        متخصصان کانادایی معتقدند ترکیب EGCG موجود در چای سبز می‌تواند به پیشگیری از بیماری آلزایمر کمک کند. هرچند نتایج مطالعات متعدد تاکنون حاکی از ارتباط چای سبز با کاهش خطر ابتلا به آلزایمر بوده اما مکانیزم نهفته در این ارتباط پیش از این نامشخص بوده است. اکنون بررسی جدید نشان می‌دهد چگونه ترکیب EGCG موجود در این نوشیدنی تشکیل پلاک‌های سمی مؤثر در بروز آلزایمر را مختل می‌سازد.

 

6. معاینه چشم

        به تازگی محققان مدعی‌ شده‌اند می‌توان با اسکن ساده چشم امکان ابتلا به این بیماری را به طور زود هنگام تشخیص داد. در بیماری‌ آلزایمر، پلاک‌هایی متشکل از پروتئینی موسوم به "بتا آمیلوئید" در مغز بیماران شکل می‌گیرد که به سلول‌های مغزی آسیب رسانده و آن‌ها را نابود می‌کند. دانشمندان دریافتند همین میزان انباشت‌های پروتئین "بتا آمیلوئید" در شبکیه (واقع در پشت چشم) هم شکل می‌گیرد و میزان پلاک‌ شناسایی شده در این بخش با میزان پلاک موجود در نواحی مغزی بیماران آلزایمری برابری می‌کند، این بدین معناست که می‌توان امکان بروز آلزایمر را سال‌ها قبل از ظهور علائم واقعی آن، با استفاده از اسکن چشم پیش‌بینی کرد.

 

7. بلوبری

        بررسی‌ها نشان می‌دهد مصرف میوه بلوبری می‌تواند با پیشگیری از زوال عقلی و بهبود قدرت حافظه به سلامت مغز کمک کند. آنتی‌اکسیدان موجود در این میوه برای قدرت حافظه و عملکرد شناختی افراد بزرگسال مفید است و از ابتلا به آلزایمر پیشگیری می‌کند.

 

نحوه رفتار با افراد مبتلا به بیماری آلزایمر

·         باید با بيمار با لحنی ملایم و اطمینان بخش سخن گفته شود.

·     هنگام گیجی و سردرگمی، با بیمار نباید سرزنش آمیز رفتار کرد و اشتباهات وی را با ارائه پیشنهاد تصحیح کرد.

·         اگر افراد از پشت سر به او نزدیک شوند ممکن است بیمار وحشت زده یا آشفته شود.

·     همواره باید به سخن گفتن با بیمار ادامه داد، حتی زمانی که دیگر متوجه کلمات دیگران نمی شود. و در مورد موضوعاتی حرف زد که فرد به آنها اهمیت می دهد.

·     در هر زمان بهتر است فقط یک سؤال از او پرسیده و مهلتی برای پاسخ دادن به او داده شود. اگر به نظر می رسد بیمار آلزایمری متوجه گفتار دیگران نشده است، بهتر است پرسش با همان کلمات تکرار شود. اگر باز هم متوجه نشد، پس از چند دقیقه دیگر می بایست با کلمات دیگری پرسش خود را تکرار کرد.

·     پیش از اینکه از بیمار انجام کاری خواسته شود، بهتر است او را با نام خطاب کرد. وقتی با او صحبت
می شود می بایست، تماس چشمی با وی برقرار کرد تا به تمرکز او کمک شود
.

·     باید مطمئن شد فرد مبتلا به بیماری آلزایمر به خوبی فرد مورد گفت وگوی خود را ببیند یا صدای او را کاملاً می شنود. بدین معنی که آیا فرد مبتلا به آلزایمر در حال استفاده از عینک یا سمعک می با شد و آیا سکوت کافی در محیط برقرار است.

·     زمانی که با فرد مبتلا به بیماری آلزایمر صحبت می شود، رادیو و تلویزیون را خاموش کرده تا حواس وی منحرف نشود.

·         هرجا ممکن باشد از طنز استفاده شود، اما هرگز نباید بیمار مورد تمسخر قرار گیرد.

·     همه وظایف او به مراحل کوچک تر تقسیم شود. هر بار باید به فرد گفته شود که در این مرحله او چه باید انجام دهد. گفتن دستورالعمل های زیاد در یک زمان یا با سرعت زیاد، سر درگمی بیمار را افزایش می دهد. اگر فرد برآشفته شد و همکاری نکرد، مراقب بیمار می بایست کار را متوقف کرده و بعداً دوباره تلاش کرد.

·     باید از گفتن جملات منفی پرهیز کرد. مثلاً به جای «از خانه بیرون نرو» به او گفته شود
 «در خانه بمان».

 

نتيجه گيري:

        تقریبا" 10 درصد افراد بالای 60 سال، زوال عقل دارند و حدود نیمی از آنها مبتلا به آلزایمر می‌باشند. آلزایمر نوعی بیماری ناهمگن از نظر ژنتیکی است که در تمام نژادها دیده می‌شود. 5 درصد بیماران مبتلا به آلزایمر دچار بیماری خانوادگی با تظاهر زود هنگام ، 25 - 15 درصد دچار بیماری خانوادگی با تظاهر دیررس، و  75 درصد مبتلا به بیماری تک گیر می‌باشند. 10 درصد موارد آلزایمر خانوادگی ، توارث اتوزومی غالب و بقیه چند عاملی را نشان می‌دهند.

        مهمترین یافته‌های شناختی بیماری آلزایمر ، رسوب دو پروتئین رشته‌ای پپتید بتا آمیلویید تاو در مغز می‌باشند. پپتید بتا آمیلویید که از پروتئین رمز گردانی شده توسط یکی از ژن های مستعد کننده به بیماری آلزایمر خانوادگی بوجود می‌آید، در پلاک های آمیلویید یا پیری در فضای خارج سلولی مخ مبتلایان به آلزایمر یافت می‌شود. پلاک های آمیلویید ، حاوی پروتئین های دیگر علاوه بر بتا آمیلویید می‌باشند. از جمله
آپولیپو پروتئین
E که این هم توسط نوعی ژن مستعد کننده به آلزایمر (APOE) رمز گردانی می‌شود.
اشکال هیپر فسفریله پروتئین تاو (
Tau) ، کلاف های نورو فیبریلاری را تشکیل می‌دهند که برخلاف پلاک های آمیلویید در داخل نورون های آلزایمر یافت می‌شوند. تاو یک پروتئین مرتبط با میکرو توبول هاست که به طور وافری در نورون های مغز بروز می‌یابد. این پروتئین ، تجمع و پایداری میکروتوبول ها را که بر اثر فسفوریلاسیون کاهش می‌یابد، تقویت می‌کند. تشکیل کلافه‌های و نورو فیبریلازی تاو ظاهرا" یکی از علل استحاله نورونی در بیماری آلزایمر است.

منابع:

- سايت خبرگزاري ايسنا

- سايت نمناک

- سايت تبيان

- سايت سلامت نيوز

 

- سايت http://salamatmag.com


      ماهنامه الکترونیکی سیب /مهر 98
 

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  1
کل بازديد:  81
بازدیدکنندگان برخط:  1