نشریه الکترونیکی سیب/نشریه 81/شهریور 98
خودکشی (پیشگیری ، ریشه یابی و کنترل)



خودکشی یکی از موضوعات مهم دارای اولویت در بخش سلامت به شمار می آید. سازمان جهانی بهداشت خودکشی را اقدامی آگاهانه و ارادی تعریف کرده است که در طی آن فرد با انجام اقداماتی مرگبار زندگی خویش را پایان می دهد. اقدام به خودکشی یا خودکشی ناموفق نیز زمانی است که اقدام به خودکشی انجام گیرد ولی به مرگ منجر نشود و معمولا افراد در پی جلب توجه دیگران به سمت خود می باشند. سازمان بهداشت جهانی خودکشی را سیزدهمین علت مرگ در جهان و سومین علت مرگ در در گروه سنی 34 تا 15سال گزارش کرده است و یکی از 10 علت  اصلی مرگ در بیشتر کشورهای دنیا مطرح کرده است.

خودکشی و اقدام به خودکشی یکی از رفتارهای ضد اجتماعی و یک آسیب اجتماعی به شمار می آید. خودکشی تلاشی آگاهانه به منظور خاتمه دادن به زندگی شخص توسط خودش می باشد که ممکن است این تلاش به اقدام تبدیل گردد یا فقط به شکل احساسی در فرد بماند. پدیده افکار خودکشی در بسیاری از اقشار مردم از جمله (جوانان، مردان، زنان و افراد مسن) دیده می شود. که پیشگیری نکردن از آن می تواند اقدام به خودکشی را بهمراه داشته باشد. خودکشی یک مشکل پیچیده است که علل یادلایل متعددی دارد خودکشی در نتیجه تعامل عوامل متعدد زیست شناختی، ژنتیک، روانشناختی، اجتما عی، فرهنگی، و محیطی بوجود می آید.

عوامل مرتبط با خودکشی نوجوانان در سه دسته عوامل دموگرافیک، محیطی و روانی طبقه‌بندی می‌شوند. مطالعات نشان داده‌اند نوجوانانی که یک یا بیشتر از عوامل خطر را دارند، با احتمال بیشتر در معرض درگیر شدن در رفتارهای مرتبط با خودکشی هستند .

الف) عوامل دموگرافیک: عبارتند از سن، جنسیت، گرایش جنسی، نژاد و قومیت.
سن: اگرچه خودکشی در دوران کودکی و اوایل نوجوانی بسیار نادر است، با گذر از دوران نوجوانی میزان بروز خودکشی افزایش می‌یابد.

جنسیت: مطالعات مختلف نشان می‌دهند که مرگ در اثر خودکشی در نوجوانان پسر بیشتر از نوجوانان دختر است، درحالی‌که دختران بیشتر افکار خودکشی و اقدام به آن را تجربه می‌کنند.

گرایش جنسی: مطالعات نشان داده‌اند که بین گرایش جنسی و خودکشی ارتباط وجود دارد. افکار خودکشی و اقدام به آن به‌خصوص در دوران بلوغ در مردان هم‌جنس‌گرا (هموسکچوال) و دو جنس‌گرا (بای سکچوال) نسبت به همتایان دگرجنس‌گرا (هتروسکچوال) بیشتر است. میزان خودکشی در زنان هم‌جنس‌گرا و دو جنس‌گرا افزایش نمی‌یابد.

نژاد و قومیت: مطالعات نشان می‌دهند که گروه‌های بومی‌در نتیجه قرار گرفتن در محیط نامساعد و نابرابر در معرض افزایش خطر خودکشی هستند.

ب) عوامل محیطی: عبارتند از نبود‌حمایت خانوادگی و اجتماعی، بازداشت و زندانی شدن، مهارت‌های ضعیف زندگی، سابقه خانوادگی خودکشی، اینترنت و رسانه‌های گروهی.

ج) عوامل روانی: عبارتند از اختلالات روانی تشخیص داده شده، حوادث ناگوار زندگی و سابقه‌ی سوءاستفاده در دوران کودکی، استرس آکادمیک، استفاده از مواد مخدر و الکل و مزاحمت سایبری.
با توجه به اینکه عوامل مختلف دموگرافیک، محیطی و روانی بر خطر خودکشی در نوجوانان مؤثر می‌باشند، در هر حیطه می‌توان اقدامات و مداخلات پیشگیرانه مناسب را به‌منظور کاهش رفتارهای مرتبط با خودکشی نظیر افکار، برنامه‌ریزی و اقدام به خودکشی در نوجوانان انجام داد.

از بين رفتن روابط صمیمی خانوادگي، وضعیت معیشتی  و بيکاري فرد معتاد نيز موجب ايجاد خصومت، پرخاشگری،خشونت  ، همسر آزاری و خودکشی می شود.

بر اساس گزارشات آماری شایع ترین روش‌های اقدام به خودکشی در ایران به ترتیب 5/42 درصد از طریق حلق آویز کردن ، 30درصد از طریق خودسوزی ، 13 درصد مسمومیت با مصرف قرص و سموم بوده است. از آنجا که خودکشی ازمهمترین  اورژانس‌های روانپزشکی محسوب می گردد و اهمیت آن روز به روز بیشتر می شود بررسی فاکتورهای زمینه ساز آن می تواند در جهت پیشگیری از خودکشی کمک کننده باشد .

از آنجائی‌که افکار خودکشی یک عامل پیشگویی کننده مهم براي اقدام به خودکشی و تکمیل آن است با بررسی شیوع و شناسایی عوامل زمینه ساز این افکار می توان به راهکارهاي سودمندي براي جلوگیري از اقدام به خودکشی دست یافت.

روشن‌ترین دلیل آن مشکلات پیچیده انسان نیازمندی است که برای رهایی از مشکلات خود، خودکشی را به عنوان بهترین راه حل انتخاب می‌کند. خودکشی عملی اتفاقی و بی معنی نیست بلکه راهی برای رها شدن از یک مشکل یا بحران است که شخص را به طور شدید رنج می‌دهد. خودکشی با نیازهای برآورده نشده، احساس یاس و درماندگی، تعارض‌های دوگانه در زندگی و فشار روانی غیرقابل تحمل رابطه مستقیم دارد. به نظر می‌رسد خودکشی، یک اقدام فردی است که امکان دارد ازجانب شخص سر بزند و در بروز آن عوامل اجتماعی نیز نقش اساسی دارند. خودکشی یک نوع خشونت مخرب است که بیشترین قربانیان آن را زنان تشکیل می‌دهند.

از نکات قابل توجه خودکشی در ایران، تفاوت الگوی اقدام به خودکشی بر اساس جنس می‌باشد. میزان اقدام به خودکشی در زنان بیشتر است و شایع‌ترین انواع خودکشی در زنان مسمومیت دارویی و خودسوزی است. بیشترین علت خودکشي مربوط به تنش زاهاي محيطي، اختلافات زناشویی، تهمت های ناموسی، ازدواج تحمیلی و مشاجرات خانوادگی می‌باشد. از آنجا که اغلب موارد خطر اقدام به خودکشی قابل پیشگیری می‌باشد و پرستاران به دلیل ارتباط نزدیک با مددجویان از جایگاه ویژهای در سیستم بهداشتی و درمانی برخوردارند میتوانند با ارایه برنامه های آموزشی و مشاوره در سطح مدارس، محیط کار، منازل، مراکز بهداشتي، بيمارستانها، در زمينه شناسايي افراد مستعد به خودکشی مؤثر باشند.

یافته ها نشان داد که خشونت شوهر و اختلافات زناشویی از علل مهم اقدام به خودکشی درمیان زنان مورد مطالعه بود.

 

خودکشي و تلاش براي آن عواقب شديد روحي و رواني براي خانواده ها و دوستان خواهد داشت. خانواده های افرادی که تلاش برای خودکشی می‌کنند اغلب مضطرب و نگران از خطرهای بیشتر رفتار مجدد خودکشی بوده و خود را برای پیشگیری از رویدادهای مجدد مسؤول می‌دانند  علاوه بر این هزینه های اقتصادی زیادی در ارتباط با زندگی های ازدست رفته ناشی از خودکشی مصرف می‌شود. خشونت خانوادگی و اختلافات زناشویی از علل مهم اقدام به خودکشی در میان زنان است. آموزش مهارتهای زندگی، شناسایی موارد خشونت خانوادگی، ارایه راهکارهای مناسب در حل مشکلات خانوادگی، معرفی دستگاه‌های حمایتی به مددجو، ارجاع و پیگیری از جمله اقداماتی است که پرستاران می‌توانند درراستای کاهش موارد اقدام به خودکشی در زنان متأهل انجام دهند .

اگر چه میزان بروز خودکشی در ایران نسبتا پایین بوده و طی سال‌های اخیر روند کاهشی داشته است، ولی برخی استان‌ها بیشتر تحت تأثیر قرار داشته و دارای بروز بالا خودکشی می باشند، همچنین در کشور مردان بیشتر از زنان در معرض خودکشی منجر به مرگ بوده اند، لذا پیشنهاد می گردد در ابتدا مناطقی که در معرض خطر بیشتری قرار دارند مورد توجه قرار گرفته و با اجرای برنامه های مداخله ای متناسب، مانند ایجاد اشتغال، ارائه تسهیلات برای درمان بیماران جسمی و روانی، تأسیس مراکز مشاوره خانواده و آموزش افراد جامعه ، در مرحله اول برای کاهش میزان خودکشی تلاش کنند و در نهایت از وقوع آن در این استان ها و سایر مناطق کشورو همچنین در گروه های در معرض خطر پیشگیری نمایند .

افسردگی و افکار خودکشی از جمله عوامل خطرساز اقدام به خودکشی است و ضرورت برنامه­ریزی­های پیشگیرانه و درمان را برای ارتقا و تأمین سلامت جسمی، روانی و اجتماعی سالمندان و افراد میانسال جامعه طلب می­کند.
اعتقادات مذهبی می تواند در کاهش افسردگی و افکار خودکشی مؤثر باشد.

در راستاي تبیین تأثیر نگرش‌هاي دینی بر کاهش ارتکاب به خودکشی، باید گفت از آنجا که دین اسلام براي مقابله با تمامی مشکلات چاره اندیشی کرده است، لذا در کاهش ارتکاب به خودکشی نیز تأثیر بسزایی دارد. در این راستا، مطالعات نشان داده اند که افراد با عقاید و التزام مذهبی و معنوي، داراي شیوع کمتر، علایم سبک و سیر و پیش آگهی بهتري در افسردگی هستند؛ چرا که به نظرمی رسد عقاید معنوي و باورهاي مذهبی در برخوردهاي سازشی و صبر در برابر حوادث ناخوشایند، داشتن نگرش مثبت توأم با عزّت نفس و امیدوارانه به خود و آیندة زندگی و پرهیزاز نومیدي، نقش با اهمیتی در کم رنگ کردن عوامل روانی- اجتماعی افسردگی دارند. ازطرفی، از آنجا که افسردگی می تواند یکی از عوامل سهیم در خودکشی باشد، عقاید معنوي وباورهاي مذهبی و التزام به احکام دینی در فضاي فرهنگی جامعه و خانواده ها، نقش اساسی درپیشگیري از افسردگی و به دنبال آن، تأمین سلامت روانی و کاهش ارتکاب به خودکشی دارد و به طور قطع، یکی از سازوکارهاي این پدیده را می توان جملۀ روح افزاي آیۀ شریفۀ  " الا بذکرالله تطمئن القلوب " قلمداد کرد.

 

منابع :

مقاله پیش بینی گرایش به خودکشی دانشجویان بر پایۀ دینداري، حمایت اجتماعی، جو خانوادگی و افسردگی –نویسندگان یزدان موحدي، معصومه موحدي  ، تورج هاشمی ، نعیمه ماشینچی عباسی ،  زهره بازگیر - فرهنگ در دانشگاه اسلامی 6 / سال سوم ، شماره اول/ بهار 1392

مقاله پژوهشی اثربخشي درمان شناختي رفتاري بر افكار خودکشي و تكانشگري نوجوانان داراي اعتياد به موادمخدر- نویسندگان محبوبه ناطقي ، فرامرز سهراب - فصلنامه اعتياد پژوهي سوءمصرف مواد، سال یازدهم، شماره چهل و دوم، تابستان 1396

مقاله بررسی شیوع افکار خودکشی و عوامل مرتبط با آن دردانشجویان دانشگاه علوم پزشکی کردستان – نویسندگان سیده نگار میرزایی، نرگس شمس علیزاده - مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی کردستان/دوره هجدهم / بهار 1392 صفحات26-18

مقاله پژوهشی میزان بروز خودکشی در ایران طی سال های 1393-1380 یک مطالعه مرور سیستماتیک و فراتحلیل – نویسندگان سلمان  دليری ، جعفر بازيار ،کورش سایه میری ، علی دل پیشه ، ، فاطمه سایه میری – مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد دوره 24 شماره 9 آذر 1395 صفحات 768-757

مقاله علل اقدام به خودکشی در زنان متأهل – نویسندگان اشرف الملوک معماری، طیّب رمیم، فرشته امیر مرادی ،  خدیجه خسروی، زهرا گودرزی مجله دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران (حیات(دوره 12 شماره 1 بهار 1385 صفحات 53-47

مقاله علمی پژوهشی  بررسی عوامل مرتبط با اقدام به خودکشی در افراد میانسال و سالمند – نویسندگان فریده خدابنده  ، احمد علی نوربالا؛ صبا کاهانی، عباس باقری

مقاله علل و عوامل خودکشی و راه های پیشگیری از آن – نویسنده نسرین ابراهیمی بهار - دانشجوی کارشناسی رشته روانشناسی دانشگاه پیام نور همدان

 مقاله عوامل خطر خودکشی در نوجوانان در جهان: یک مرور روایتی – نویسندگان معصومه سیمبر ،  سمیرا گلعذار   شیوا علیزاده محبوبه حاجی‌فقها

 


      ماهنامه الکترونیکی سیب /شهریور 98
 

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  3
کل بازديد:  71
بازدیدکنندگان برخط:  1