نشریه الکترونیکی سیب/نشریه 81/شهریور 98
با كودكان پرخاشگر چگونه رفتار كنيم؟


خشم و عصبانيت مثل شادي و غم يك احساس عادي و طبيعي است كه همه انسان‌ها از جمله كودكان هم گاهي در زندگي خود آن راتجربه مي كنند..خشم يك احساس است نه خوب و نه بد و مثل بقيه احساسات يك احساس طبيعي است.ازكودكي به ما ياد داده اند كه عصباني شدن كار خوبي نيست و بچه هاي خوب عصباني نمي شوند.در صورتي كه اگرخشم به درستي ابرازشود نتايج مثبتي را به دنبال دارد وازايجاد احساس درماندگي در كودك پيشگيري مي كند واگربه درستي ابراز نشود مي تواند به كودك و ديگران آسيب بزند و دراين صورت پرخاشگري ناميده مي شودكه پذيرفتني نيست.

يکی از مهمترین چالش های والدین و بزرگسالان در تربیت و ارتباط با کودکان" چگونگی کنترل خشم" است. از آنجایی که واکنش های هیجانی خیلی زودتر از بخش های منطقی ذهن فعال می شوند و به تکامل می رسند، کودکان در مواجهه با موقعیت های هیجانی، بیشتر تکانشی عمل می کنند.     


البته یادگیری مشاهده ای و شیوه ای که بزرگسالان و اطرافیان در مواجهه با این موقعیت ها از خود نشان می دهند، در عملکرد کودک نیز موثر است. اما در یک تربیت فعال و مداخله ی بهنگام می توانید بتدریج و با زبان کودکانه با بچه ها كنترل خشم را تمرین کنید.

 

بايد توجه داشت كه درسنين 2-5 سالگي ابراز هيجان خشم طبيعي است  به خصوص وقتي با خواسته هاي كودك مخالفت مي شودواز سن 5 سالگي به بعد كودك از نظر روند تكاملي به مرحله اي مي رسد كه مي تواند تكانه هاي خود را براي گاز گرفتن ،لگد زدن  كنترل كند.

عوامل برانگيزنده خشم در كودكان شامل عوامل ذاتي و محيطي است كه درتعريف عوامل ذاتي مي توان به مواردي مثل حساس بودن  و سركشي كردن  ،پرتحركی و پرخاشگر ی اشاره کرد که مي تواند بخش رشد يافته اي از شخصيت يك كودك سالم باشد. نكته مهم اين است كه با پي بردن به نقطه ضعف رفتاري فرزندانتان مي توانيدپرخاشگري را به نقاط قوت تبديل كنيد.

زماني كه كودك در مراحل رشد فيزيكي و اجتماعي قرار دارد زمينه بيشتري براي پرخاشگري و عصبانيت در او ايجاد مي شود ، ازاين رو با شناخت مراحل و دوره هاي حساس رشدي و نحوه برخورد با مشكلات موجود مي توان از ايجاد خشم در كودكان پيشگيري و يا با برخورد صحيح از بروز پرخاشگري در كودك جلوگيري كرد و با انجام آموزشهاي لازم به كودك راههاي مفيد ابراز خشم را ياد داد.

پسرها راحت تر از دخترها خشم خود را بروز مي دهند که يك توجيه فرهنگي براي آن وجود دارد و آن این که والدين و مربيان از پسرها فوران خشم را انتظار دارند ، اما بايد توجه داشت كه كودكان در هر دوجنس نياز به يادگيري كنترل خشم دارندو بايد به آنها آموزش دهيم  كه در هنگام عصبانيت چه رفتارهايي  موجب آسيب زدن به خود و ديگران است و نتايج  منفي و بدي به دنبال دارد و چه رفتارهايي مي تواند به كنترل كردن خشم آنها كمك كند.

در تعريف عوامل محيطي مي توان به مواردي مثل ناكام ماندن -مورد تمسخر قرارگرفتن-محروميت-يادگيري مشاهده اي-تبعيض-حسادت و مورد خشونت قرار گرفتن اشاره کرد که مي تواند باعث بروز خشم ودرنهايت پرخاشگري گردد.

براي درمان پرخاشگري در كودكان اولين گام اين است كه علت پرخاشگري  آنها را شناسایی کنیم.

 راهكارهای فرونشاندن خشم دركودكان:

 1-نخستین و مهمترین چیز در مهار عصبانیت کودکان این است که به آنها بفهمانیم که گاهی كودك حق دارد عصباني شودو به آنان بیاموزیم که این حالت یکی از انواع هیجان ها مثل عشق، حسادت و شادمانی است که هر روز در زندگی تجربه می کنیم.اما خشم، مثل همه ی هیجانات دیگر، باید به شیوه ای بیان شودكه به خود و ديگران آسيب نرساند.به کودکان تفاوت بین عصبانیت و خشونت را توضیح دهید و به آنها بگویید احساس عصبانیت اشکالی ندارد، اما ابراز آن از طریق خشونت یعنی آزار رساندن به دیگران و شکستن اشیاء و ایجاد آشوب پذیرفتنی نیست.

 2-كودكان بايد احساسات و هيجانات خود را بشناسند و بدانند هيجانات مختلف نشانه هاي متفاوتي در بدن ايجاد مي كنند و چگونه احساس ما ، رفتار وانتخاب مارا تحت تاثير قرار مي دهد مثلا هيجان "شادي" با لبخند،خنده و تنفس آرام ، هيجان "غم " با  گريه ، اخم وتنفس تند و "عصبانيت "با سرخي صورت ، اخم ونفس تند و هيجان" ترس" با گشادشدن چشمها، ساكت ايستادن، ضربان قلب تند همراه است.

 3- كودكان بايد بتوانند ميزان خشم و عصبانيت خود را بسنجند و بدانند درچه مواقعي خشم  آنهاخيلي زياد يا خيلي كم است ، بدانند چه چيزهايي آنهارا خيلي عصباني و درجه خشم رابالا مي برد وچه چيزهايي كمتر آنهارا عصباني مي كند. قادر باشد میزان عصبانیت خود را بیان نمایدمثلا بگويد: به حد انفجار عصباني شدم، خيلي عصباني شدم ،عصباني شدم، كمي دلخورو عصباني شدم.

4 -براي كودكانمان توضيح دهيم كه درهنگام عصبانيت به  قوانين عصبانيت توجه نمایند این قوانین عبارتند از:

الف-نبايد به خود صدمه بزنم

ب-نبايد به ديگران صدمه بزنم

ج-نبايد به اموال خود و ديگران صدمه بزنم

5- كودكان بايد بدانند راههاي مختلفي براي بيان عصبانيت وجود دارد كه بعضي از آنها موجب صدمه زدن به خود و ديگران مي شود و راه درست بيان خشم نمي باشد شامل :

- پرخاش نمودن

-داد زدن

-بی اعتنایی

-مسخره کردن

حرف زشت زدن

6-به كودكان روش درست ابراز خشم را بیاموزیم به عبارتي به آنها ياد دهيم كه در هنگام خشمگين شدن با لحن آرام صحبت كنند ، سعي كنند مودبانه سخن بگويند ،احساس خود را نسبت به طرف مقابل بيان نمایند ، براي بيان احساس خود ازضمير من استفاده كنند و در مورد حرف يا رفتاري كه موجب ناراحتی شده سخن بگويند و صحبتها حالت سرزنش ،تحقير،توهين يا تهديد نداشته باشد.

 7-به كودكمان بگوييم درمقابله با عصبانيت ديگران:

-سعي كنندآرامش خود را حفظ كنند.

-به صحبت و حرفهاي طرف مقابل گوش دهند و درصورت امكان از او در مورد ناراحتي اش وعلت عصباني شدنش سوال كنند.

-اگرحق با طرف مقابل است  از او معذرت خواهی كنندودر صورت نياز از يك بزرگتر كمك بگيرند تا مشكلشان را بتوانند حل كنند.

 8-به كودكان آموزش دهيم براي كنترل خشم خود مي توانند از چراغ راهنماي عصبانيت استفاده كنندو  معنای رنگهاي مختلف چراغ راهنما در عصبانیت را برای آنان توضیح دهیم ؟ به عنوان مثال الف : وقتي چراغ قرمز مي شود اتومبيل ها بايد ترمز كنند و متوقف شوند پس درهنگام عصبانيت  نیز كودك بايدصبركند و سكوت كند ،نفس عميق بكشد ،ازيك تا ده بشمارد و خود را آرام كند .

ب: چراغ زرد علامت احتياط است و نشان مي دهد هنوز كاملا آرام نشده ايم و ممكن است حرفي بزنيم يا كاري انجام دهيم كه به خود يا ديگران صدمه بزنيم. پس سكوت كنيم وكمي فكر كنيم كه چه چيز ما راعصباني كرده و چه كاري براي آرام كردن خود مي توان انجام داد.

ج: وقتي چراغ سبز است ماشین‌ها مي توانند حرکت کنند پس ما هم می‌توانیم عمل كنيم و  با يك دوست يا بزرگتر در مورد ناراحتي خود صحبت كنيم يا ازيك بزرگتر براي بيان مشكل پيش آمده و چگونگي حل مشگل خود كمك بگيريم . درصورتي كه امكان دارد با فردي كه مارا ناراحت كرده صحبت كنيم يا اگر خودمان عصباني شديم در مورد رفتار خودمان فكر و علت عصباني شدن خود را پيدا كنيم و اگر نياز است از كسي كه به او پرخاش كرده ايم عذر خواهي كنيم.

9-كارهايي كه براي آرام كردن خود در هنگام عصبانيت مي توان انجام دادرا یاد بگیریم و  به كودك بياموزيم:

- صبركن و از يك تا ده بشمارو برعكس

- نفس عميق بكش

- بدن خود را شل كن

- يك ليوان آب بنوش

- با دوست يا يك بزرگتر صحبت كن

- نقاشي بكش یا  شعر بخوان

 منابع:

فتي ل،موتابي ف. مهارتهاي مديريت خشم.چاپ1.ناشرميانكوشك :سال انتشار91.


 

      ماهنامه الکترونیکی سیب /شهریور 98
 

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  1
کل بازديد:  74
بازدیدکنندگان برخط:  1