نشریه الکترونیکی سیب/نشریه 81/شهریور 98
استرس،کنترل و پیشگیری



سلامتی شامل وضعیت پویایی از رفاهِ جسمی، روانی، اجتماعی و روحی است، و نه فقط فقدان بیماری ها، در قرن حاضر "استرس"به بخشی از زندگی روزانه ی انسان ها تبدیل شده است که دوری از آن اجتناب ناپذیر به نظر می رسد و سلامت انسان ها را تحت تاثیر قرار داده است . استرس را پاسخ غير اختصاصي بدن به هرگونه فشاري كه بر آن وارد مي شود تعریف می کنند. اين پاسخ مي تواند در مقابل هر محرك دروني، شناختي يا محر كهاي بيروني و محيطي و عوامل استرس زا بروز داده شود . اگرچه سطح معینی از استرس برای داشتن عملکرد مطلوب و پیگیری سطوح مختلف فعالیت های زندگی ضروری است و می تواند عملکرد افراد را بهبود ببخشد؛ با این حال در سطوح بالاتر استرس، افراد عملکرد انطباقی خود را از دست داده و به دشواری می توانند عملکرد مطلوبی داشته باشند و با فرآیندهای محیط و شرایط زندگی خود کنار بیایند.

استرس یک پاسخ فیزیولوژیک به استرسورهای بیولوژیک (ترومای جراحی، عفونت) و استرسورهای روانی مانند نگرانی، ترس و تنشهای اجتماعی ناشی از شغل جدید یا افزایش مسؤولیتهای خانواده تعریف شده است . اگر استرس پاسخ بیداری بدن به هر گونه تقاضا یا تهدید درک شده باشد، عامل فشارزا یا استرسور وضعیت یا اتفاقی است که این پاسخ را تحریک می نماید.

امروزه استرس یکی از علل عمدۀ بسیاری از بیماری ها محسوب می شود؛ اختلالات روانی، بیماری های قلبی، سرطان، ناراحتی های گوارشی و پوستی و مانند اینها همگی می توانند بافشار روانی در قرن حاضر ارتباط داشته باشند .  استرس پدیدهای پیچیده و ضروری زندگی است که گاهی مشکل ساز میشود و اگر انسان قادر به سازگاری با آن نباشد جسم و روان او مورد تهدید قرار میگیرد. تمایل به کنار آمدن با استرس راه مثبتی است که باعث دستیابی تدریجی به ارتقاء سلامتی میشود. محیط کار به تنهایی میتواند بزرگترین منبع استرس باشد که عموم اثرات نامطلوبی بر سلامت جسمانی و روانی زنان شاغل دارد. مطالعات مربوط به روانشناسی کار نشان میدهد که زنان دوران سخت تری را نسبت به مردان سپری میکنند زیرا پیچیدگی های روانشناسی کار در منزل را نیز بر عهده دارنداسترس زنان با تعاملات موقعیتی در منزل و یا محیط کار تعیین میشود و مادرانی که به طور تمام وقت کار میکنند سطح استرس زیادی  دارند . لذا ضروری است آموزش شیوه های مقابله با استرس محیطهای کاری به صورت مستمر و مداوم صورت گیرد تا بتواند به تغییر رفتار منجر گردد؛ ایجاد امنیت شغلی در زنان شاغل نیز ازاقدامات ضروری جهت ایجاد بهداشت روان درآنان است.

شیوه های مقابله با استرس مجموعه فعالیتهایی نظیر کمک گرفتن از اطرافیان جهت انجام کارها، استقبال از حمایت و پشتیبانی دیگران، واقع بین بودن، در نظر گرفتن موفقیت‌ها، ورزش  ( پیاده روی، شنا،دویدن و ... ) ،تغذیه مناسب، خواب و استراحت، تفریحات سالم، مسافرت، خندیدن، نوشتن افکار و احساسات خود و قبول خود میباشد. در واقع شیوه های مقابله با استرس فرآیند چگونگی رویارویی شخص با حوادث و وقایعی است که از آن برای مقابله موفق و تطابق با شرایط و تعاملات محیطی مناسب استفاده میشود. توصیه میگردد که هنر رویارویی با استرسها در جامعه به طور عمومی به همه افراد آموزش داده شود. در مواجهه با عوامل استرسزا سطح هورمونها افزایش یافته و در نتیجه اعضای مختلف بدن تحت تأثیر قرار میگیرد. استرس به طور معناداری انسانها و به خصوص زنان را در معرض خطر حمله قلبی، افزایش فشارخون افسردگی و دردهای جسمانی قرار میدهد.

عوامل ایجاد کننده استرس و تنش شامل لذات دنیوی (دنیاطلبی و دنیادوستی(، بی صبری و تعجیل، روی گردانی از یاد خدا و انکار آیات و نشانه های او، اعمال و گناهان انسان، نداشتن تابآوری، شایعه پراکنی، مشکلات اقتصادی، بی توجهی به نماز، نداشتن خوف خدا، ازدواج نکردن، یأس و ناامیدی و امید واهی، دعا نکردن و کفران نعمت، حسد و کینه و لجاجت  ، احساس نزدیک بودن عذاب خدا، بخل و حرص، نافرمانی و فراموشی خداوند، شک و تردید در قرآن، عدم همدلی و همدردی، ظلم و ستم و زورگویی، از دست دادن نعمات و داغدار شدن همنشینی با افراد بد، محبوب و مشهور بودن، بی ثباتی و وابستگی به پیامد عمل، انکار مبداء و معاد، عدم اعتقاد به دین اسلام، بدنیتی و نیت فاسد و پیروی از هوس می باشد.

از عوامل دیگر که موجب به وجود آمدن استرس در فرد می شود میتوان ناهمخوانی میان خواسته ها و منابع، انجام دادن کاری بیش از اندازه در فرصت کم، نگرش منفی و بدبینانه نسبت به وقایع و اشخاص، خواسته های بلند پروازانه و... را نام برد. تمامی رویدادهای استرس زا در سه طبقه قرار می گیرند:وقایع طبیعی مانند سیل، فجایع غیرطبیعی مانند سوانح رانندگی و تجارب شخصی مانند تولد نوزاد. توسط راههایی از قبیل: ورزش، تصورات هدایت شده، تعدیل فشار روانی، تشخیص و قبول محدودیتها، تقویت ایمان وباور،کاستن از آرزوهای طولانی، هماهنگی با واقعیت های دنیا، توجه به زمان حال، شناخت میزان استعدادها و توانایی های خود و... می توان استرس را مدیریت و آن را در فرد کاهش داد.

استرس عاملى مهم در بسياري از آسيب هاي رواني و اجتماعي است كه آسيبهاي رواني ناشي از آن، با مديريت استرس تقليل پذير است. هوش عاطفى نيز مجموعه اى از توانايى ها و مهار تهاي غيرشناختى است كه توانايى موفقيت فرد را در مقابله با فشارهاي محيطى، به ويژه استرس شغلى افزايش مىدهد.

 

استرس را به دو بخش تقسيم مىكند:

 استرس مطلوب ( استرس مثبت) : نوعى از استرس كه فرد را براى موفقيت برمى انگيزد.

استرس نامطلوب (استرس منفى يا دوگانه):  استرسى كه فرد را دچار سردرگمى و ضعف می کند .

 واكنش به استرس معمولاً منوط به وقايعى است كه به سختى قابل درك است. فردى كه داراى استرس مثبت است، ممكن است در نظر ديگران فردى با استرس منفى جلوه كند. زيرا استرس منفى، واكنشى اكتسابى است. بر اين اساس كه افراد چگونه محيط اطراف خود را درك و توصيف می کنند . هوش عاطفى و رابطه آن با استرس و سلامت روانى، هوش عاطفى، افراد را در برابر استرس محافظت مى كند و به سازگارى و تطابق بهتر كمك مى كند، به طورى كه مديريت بهينه تر عواطف و هیجان‌های خود و ديگران و احساس رضايت مندى را پديد مى آورد.

 

نشانه های استرس

نشانه ها ی فشارهاي رواني

نشانه های عمومي

نشانه هاي جسماني

خستگي مفرط، لرزش، سردرد و ميگرن، تهوع و استفراغ، سرماخوردگي پي درپي،

ترش كردن، دردهاي شديد شكمي، تپش قلب، اسهال، درد قفسه ي سينه، گرفتگی عضلات، بيخوابي، كمردرد، فشار خون بالا، برافروخته شدن، عرق كردن،

كم اشتهايي، احساس سرماخوردگي، عطش غيرعادي، كرخ شدگي جسمي،

تحريك پذيري روده، اختلالات پوستي، اختلالات هورموني، سوزش چشم

نشانه هاي رواني

افسردگي، خشم و حمله هاي هراس، عدم تمركز حواس، بيتابي، دلهره و اضطراب،

ترديد، حالت عصبي، رجعت و تكرار خاطرات گذشته، سرماخوردگي، احساس

گناهكاربودن، نگراني، فراموشي و ضعف حافظه، ترس، عدم امنيت، تحري ك پذيري،

نااميدي و ياس، گوشه گيري، ناباوري و بهت زدگي.

نشانه هاي رفتاري

گريه و زاري، کاهش حس شوخ طبعي، پرتاب کردن يا خوردکردن اشيا، قدم زدن،

سرزنش کردن، بيقراري، فريادکشيدن، عادتهاي عصبي )ناخن خوردن، پا کوبيدن( ،

خشمگين شدن، گرفتاري، وسواس )صحبت کردن دربار ه ي تجربه )، خاراندن،

عبوسي، دندان قروچه کردن، دودلي و ترديد، ازدست دادن آرامش، ازدست دادن اعتمادبه نفس.

 

چنانچه فرد بتواند بر موقعیت های آزار دهنده محيط خود تسلط و کنترل پيدا کند، مي‌تواند بر فشار عصبي غلبه کند. هر انساني نسبت به بعضی از آدم‌ها ، برخی اطلاعات و پاره ای شرایط و موقعیت هاحساسیت دارد ، وی در صورتی که عوامل مذکور را بشناسد  به حکم عقل بايد حتي المقدور از آن‌ها پرهيز کند و کمترخود را دچار استرس سازد در اين روش بجاي آنکه موقعيت هاي فردرا کنترل کند وي مي کوشد تا با آگاهي و احاطه برموقعيت‌ها آن‌ها را به دلخواه خود کنترل کند.

انسان در زندگي نيازمند محيطي صميمي و دوستانی است که حامي و همدم او باشند. در مواقع دچار شدن به فشار عصبي نيز اگر چنين محيطي براي فرد فراهم باشد که بتواند به آن پناه ببرد در رفع استرس وي بسيار مؤثر خواهد بود. بيان مشکلات و مسائلي که انسان را آزاد ميدهند براي يک دوست موجب تخليه اضطراب و نگراني مي شود و به فرد تسکين مي دهد. در زندگي اجتماعي، خانواده و سازمان همواره نياز به محيطي گرم و محبت آميز وجود دارد و در صورت رفع اين نياز و احساس حمايت گروهي، فرد در مواجه با استرس توانمند ميشود.

داشتن هدف و تلاش براي نيل به آن عاملي است که به انسان اميد و انگيزه ميدهد و او را به فشار عصبي مسلط ميسازد. اگر براي خود هدف هاي با ارزشي داشته باشيم که ضمن متعالي بودن قابل وصول هم باشند و طرح هايي براي نيل به آنها تنظيم کرده باشيم اگر شوق به آينده و اميد به آن را در خود ايجاد کنيم، اگر از همه تجربيات گذشته براي توفيق در آينده بهره گيريم داراي روحيه اي هدف جو خواهيم شد، روحيه اي پر تلاش و توفيق گرا که مارا در مقابل فشار عصبي مقاوم خواهد ساخت.


منابع :

مقاله شیوه های مقابله با استرس . نویسندگان نسرین سلمانی باروق ، دکتر ترانه تقوی لاریجانی ، زهرا منجمد ، ناهیددخت شریفی ، ناصر بحرانی . فصلنامه حیات سال  دهم شماره 22 زمستان 1383 صص 21-27

مقاله تکنیکهای مقابله با استرس و تاثیر آن در ارتقاءِ سلامت. نویسندگان فاطمه غلامی جم ، پروانه خفتان ، مصطفی اقلیما ، مریم السادات سپیددم . فصلنامه مددکاری اجتماعی

مقاله استرس و راههای مقابله با آن . نویسندگان رامين نظافتي ، محمدمهدي نيكنام ، مسعود قادري ، ميلاد رمضاني پالنگري

مقاله واكاوي اثر مؤلف ههاي هوش عاطفي بر رو شهاي مديريت استرس شغلي . نویسندگان سعید اردکانی ، اميررضا كنجكاو منفرد ، سيدمسعود حكاكى - مهديه منصورى . فصلنامه فرآیند مدیریت توسعه دوره 25- بهار 1391 – شماره 1 – پیاپی 79

مقاله عوامل ایجاد کننده استرس از دیدگاه قرآن و احادیث . نویسندگان اسفندیار آزاد مرزآبادی ، یوسف اعظمي . مجله طب نظامی دوره 18 ، شماره 4 ، زمستان 1395صفحات 307-299

مقاله تحليل عوامل موثر بر استرس شغلي و راهکارهاي مديريت آن(موردپژوهي منطقه ي ۳ عمليات انتقال گاز) . نویسندگان نسرين جزني ١ معصومه حبيبي ٢  سجاد نصر . فصلنامه مديريت و منابع انساني در صنعت نفت سال چهارم / شماره 11/ تابستان 1389

 

مقاله پژوهشی اثربخشی آموزش کنترل استرس در کاهش اضطراب و افسردگی شرکت کنندگان در کلاس کنکور. نویسندگان حسین کاویانی و همکاران . تازه های علوم شناختی سال 9  ، شماره 2 ، 1386صفحات 68-61


      ماهنامه الکترونیکی سیب /شهریور 98
 

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  4
کل بازديد:  84
بازدیدکنندگان برخط:  1