نشریه الکترونیکی سیب/نشریه 76/اسفند ماه 97
نارسایی کلیه ونقش تغذیه


کلیه ها نقش مهمی در سلامت بدن به عهده دارند. بیشتر افراد با دوکلیه  - هر کلیه در طرفی از استخوان پشت درست زیر قفسه سینه – به دنیا می آیند. هر کلیه شکلی شبیه لوبیا قرمز دارد و حدود اندازه یک مشت کوچک (12سانتیمتر) است و وزنی حدود 150 گرم دارد.

نقش تغذیه در بیماری‌های کلیوی یا پیشگیری از آن‌ها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. چرا که مواد زاید حاصل از سوخت وساز مواد غذایی عمدتأ ازطریق کلیه ها دفع می شود بنابراین در بیماری نارسایی کلیه برخی از این مواد زائد ومسموم قابل دفع نخواهد بود.

نقش کلیه ها دربدن:

·         پاک کردن مواد زائد ازخون ودفع مایعات اضافی به شکل ادرار

·         حفظ تعادل مواد معدنی مثل سدیم ،پتاسیم ، کلسیم وفسفر  

·         کنترل فشارخون

·         کمک به ساخت سلول‌های خونی

·         فعال کردن ویتامین D در کلیه

نارسایی کلیه (CKD) چیست ؟

 عبارت (نارسایی کلیه) به این معنی است که کلیه ها کمتر ازحد طبیعی قادر به انجام عملکردشان هستند نارسایی پیشرفته کلیوی (ESRD) وضعیتی است که کلیه های کار نمی کنند یا فقط کارایی اندکی از کلیه ها باقیمانده است که نیاز بدن را براورده نمیکنند .

انواع درمان : اولین درمان هدف دردرمان بیماران کلیوی عوامل ایجاد کننده بیماری مانند دیابت ، فشارخون بالا و...است .دومین هدف ، پیشگیری از تجمع مایعات ، سدیم ، پتاسیم ، فسفر ومواد زائد درخون می باشد .برای این  منظور معمولأ از همو دیالیز یا دیالیز صفاقی استفاده می شود .به بسیاری ازبیماران نیز توصیه می شود در صورت امکان از پیوند کلیه استفاده نمایند.  

دیالیز خونی (همودیالیز)

در دیالیز خونی ، فرایند تصفیه خون در ماشینی خارج از بدن انجام می گیرد و این امر سبب حذف آب اضافی ومواد زائد ازخون می گردد .دراین روش معمولأ نیاز است که بیمار 3 جلسه درمانی درهفته داشته باشد و هر جلسه معمولأ 4ساعت به طول می انجامد. البته لازم به ذکر است که دستگاه دیالیزکلیه نیازهای بیمار را برای حفظ سلامتی تأمین نمی کند و برای به حداقل رساندن تجمع مواد زاید در بدن بیمار، در فواصل روزهای بین جلسات درمانی، به رژیم غذایی مناسب و مایعات مصرفی نیاز است.

دیالیز صفاقی

دیالیز صفاقی تصفیه خون ازطریق پرده صفاق است. این پرده مواد زائد وآب اضافی را ازخون خارج می کند . مواد زائد از طریق سرم مخصوص دفع می گردد. محدودیت های غذایی در دیالیز صفاقی کمتر ازهمودیالیز است وبرنامه های غذایی تاحدودی آزادانه است. دردیالیز صفاقی بیمار نیاز به حضور در بیمارستان وبخش دیالیز ندارد وتمامی مراحل به سادگی در منزل قابل انجام است.


پیوند کلیه

پس از عمل پیوند کلیه، بیمار یک کلیه فعال خواهد داشت. در این شرایط دوزهای بالای داروهای کورتیکو استروئیدی و داروهای سرکوبگر ایمنی به فرد داده می شود تا از ردپیوند جلوگیری شود .تغذیه صحیح بیماران پس از پیوند کلیه، در بهبودوضعیت عمومی و حفظ عضو پیوندی اهمیت بسزایی دارد.


آشنایی با هرم غذایی

ترکیب غذای انسان شامل درشت مغذی‌ها (کربوهیدرات، چربی ، پروتئین) وریز مغذی‌ها (مواد معدنی و ویتامین‌ها) می‌باشد. تعادل نداشتن در دریافت درشت مغذی‌ها و ‌ریز مغذی‌ها، بر سلامت فرد اثر گذاشته، عملکرد طبیعی بدن را مختل می کند.

در هرم راهنمای غذایی، مواد غذایی به گروه‌های زیر تقسیم می‌شوند :

1-                 گروه نان وغلات

این گروه غذایی که سهم عمده ای در تولید انرژی دارند ، درقاعده هرم دیده می شود. مواد غذایی این گروه شامل انواع غلات (گندم ، جو وارز ) برنج وماکارونی، رشته، بیسکویت، وسبزیجات نشاسته ای.

هر واحد از این گروه غذایی معادل یکی از موارد زیر است:

-          30 گرم ار انواع نان‌ها (معادل یک کف دست نان سنگک، بربری، تافتون یا 4  کف دست نان لواش)

-          نصف لیوان برنج یا ماکارونی پخته

-          نصف لیوان غلات، حبوبات یا سبزیجات نشاسته ای

2-                 گروه سبزیجات

این گروه سطح دوم هرم غذایی را تشکیل داده و شامل انواع سبزی‌های سبز تیره، سبزی‌های برگدار و غیر برگدار است .هر واحد غذایی معادل یکی از موارد زیر است :

-   یک لیوان سبزیجات خام خرد شده

- نصف لیوان سبزی پخته یا آب سبزیجات  

     توجه: مصرف سبزیجات در بیماران همودیالیزی باید با احتیاط کامل وزیر نظر متخصص تغذیه باشد.

3-          گروه میوه ها

درسطح دوم هرم در کنار سبزی‌ها قرار دارد و شامل میوه های تازه میوه های خشک شده و آب میوه است

هریک از این گروه غذایی معادل یکی از موارد زیر است:

-          یک عدد میوه متوسط مانندسیب ، پرتقال  ، لیمو شیرین ، کیوی ، هلو یا موز

نصف انار  -نصف انبه  - 17 عدد انگور کوچک – 2عدد خرمالو – نصف گریپ فروت – 2عدد نارنگی کوچک – نصف گلابی  - 12 عدد گیلاس تازه  - نصف لیوان آب میوه  - یک چهارم لیوان میوه خشک شده (کشمش ، انجیر خشک و...) – نصف لیوان کمپوت

توجه : درمورد میوه ها هم مانند سبزیجات بیمار همودیالیزی باید مراقب سطح پتاسیم دریافتی خود باشید.

4-         گروه گوشت‌ها وجانشین‌های آن

 گروه گوشت درسطح سوم هرم راهنمای غذایی قراردارد وشامل گوشت قرمز، مرغ ، ماهی ، میگو ، بوقلمون ، تخم مرغ ، پنیر وحبوبات است .

هر واحد ازاین گروه غذایی معادل یکی از موارد زیر است:

-  30   گرم گوشت قرمز ، مرغ یا ماهی (معادل نصف ران کوچک ، مرغ ، ویک ششم سینه مرغ ، یک تکه ماهی )

- 1عدد تخم مرغ کامل یا دو عدد سفیده تخم مرغ

-  30 گرم پنیر (معادل یک قوطی کبریت)

-  نصف لیوان حبوبات پخته

5-      گروه لبنیات

این گروه در کنار گوشت در سطح هرم غذایی قراردارد و شامل شیر، ماست،  دوغ وسایرفراورده های لبنی می باشد.

هرواحد از این گروه غذایی معادل یکی از موارد زیر است :

 - یک لیوان شیر

-  سه چهارم لیوان ماست

توجه : درمورد گوشت، چربی‌ها و لبنیات هم باید بیماران همودیالیزی احتیاط کنند چون مقادیر زیادی فسفر دارند.

6-     گروه چربی‌ها وشیرینی‌ها

رأس هرم غذایی به این گروه اختصاص یافته است مصرف آن‌ها اختیاری است و باید در حد امکان به میزان  کمتری مصرف شوند. این گروه شامل: کره، مارگارین، سس سالاد، روغن‌ها، مایونز، خامه، سر شیر، چیپس، شکلات‌ها، ابنبات، شیرینی، کیک، نوشابه، ژله، مربا و شکر است .

 

منابع: تغذیه وهمودیالیز   (معاونت درمان  اداره بیماریهای خاص  خانم دکتر مریم اکرام زاده )

مراقبت از بیماران مزمن کلیوی (مرکز توسعه پژوهش بیمارستان دکتر شریعتی )

تغذیه سالم در بیماری های کلیوی (دکتر علیرضا مریخی – فوق تخصص نفرولوژی )

چقدر کلیه های خود را می شناسید؟ ( دکتر محمد رضا مرواریدی از اداره بیماران خاص )

 

تنظیم برنامه غذایی برای بیماران کلیوی (نسیم آزادی بخش )

 

      ماهنامه الکترونیکی سیب / اسفند97

 

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  1
کل بازديد:  161
بازدیدکنندگان برخط:  1