نشریه الکترونیکی سیب/نشریه 76/اسفند ماه 97
زایمان به روش سزارین؛ بیهوشی عمومی یا بی حسی نخاعی

بهترین روش تولد نوزاد زایمان طبیعی می باشد اما وقتی که زایمان خودبخودی در زمان مناسب اتفاق نیفتد ممکن است برای حفظ جان مادر یا نوزاد و با تشخیص پزشک نیاز به تولد نوزاد به روش جراحی یا همان سزارین باشد. طبعاً همچون هر نوع جراحی دیگر با ذکر سزارین اتاق عمل و بیهوشی تداعی می شود.
آنچه در این مقاله به آن می پردازیم روش‌های بیهوشی و بی حسی قابل انجام برای سزارین و مقایسه آن‌ها می باشد.


برای سال‌های متمادی بیهوشی عمومی به عنوان روش بی رقیب ایجاد بیهوشی، بی حسی و بی دردی برای اعمال جراحی بوده است. اما به تدریج با پیشرفت علم بیهوشی در راستای دیگر شاخه های علوم پزشکی و شناخته شدن عوارض این روش بسیاری روش‌های بیهوشی و بی حسی موضعی جایگزین آن گردید. از جمله این روش‌ها بی حسی نخاعی می باشد که امروزه جایگاه ویژه ای در اعمال جراحی شکم و اندام تحتانی دارد. طبق آمار موجود در دنیا زن بارداری که تحت بیهوشی عمومی برای سزارین قرار می گیرد ریسک افزایش یافته ای برای مرگ و میر و عوارض بخصوص در حالت اورژانس در مقایسه با آن‌هایی که تحت بی حسی نخاعی قرار می گیرند دارند. بنابراین انتخاب اصلی سزارین می باشد بجز در موارد خاص.
بحثی که در ادامه مطالب می آید خلاصه کلی و مقایسه ای از روش بی حسی نخاعی و بیهوشی عمومی جهت انجام سزارین می باشد.
الف: بیهوشی عمومی:
در روش بیهوشی عمومی مادر در اتاق عمل پس از انجام آمادگی‌های لازم اولیه از ‌جمله کنترل نبض، تنفس و گرفتن نوار قلب به کمک دستگاه ها و بررسی وضعیت گردن، دهان، بینی و دندان‌های لق یا مصنوعی، اکسیژن از طریق بک ماسک برای افزایش تهویه ریه های بیمار تجویز می‌شود و سپس با استفاده از داروهای تزریقی، مادر به عمقی از بیهوشی رسانده می شود که در آن تنفس قطع شده و به تنفس مصنوعی نیاز دارد. به همین دلیل باید برای بیمار لوله گذاری در راه هوایی انجام و توسط دستگاه به مادر تنفس مصنوعی داده شود. در طول عمل هم عمق بیهوشی با داروهای استنشاقی یا وریدی حفظ می‌گردد و در پایان عمل با کاهش عمق بیهوشی و بازگشت تنفس بیمار لوله تنفسی خارج شده و بیمار به بخش ریکاوری منتقل می گردد.
عوارض و معایب بیهوشی عمومی:
1. موفق نشدن در لوله گذاری راه هوایی و شروع تنفس مصنوعی بدلیل ادم و ورم راه هوایی در مادر باردار
2. احتمال برگشت محتویات معده و استفراغ، و ورود آنها به ریه و ایجاد عوارض ریوی و تنفس بدلیل کندی تخلیه معده در حاملگی
3. حساسیت به داروهای بیهوشی
4. خونریزی بیشتر حین عمل جراحی
5. تهوع و استفراغ پس از بهوش آمدن
6. شروع درد محل جراحی بلافاصله پس از بهوش آمدن
7. نبودن امکان تماس پوست با پوست مادر و نوزاد
8. گیجی و منگی و حالت خاص پس از بیهوشی
9. احتمال آسیب دندان‌ها، چشم‌ها و اندام‌ها
10. رسیدن داروی بیهوشی به جنین از طریق بند ناف و احتمال بی حالی نوزاد پس از تولد
مزیت بیهوشی عمومی
1. بی اطلاعی کامل مادر از پروسه سزارین و در نتیجه نداشتن استرس
2. سرعت بیشتر در ایجاد بیدردی و بی حسی
ب: سزارین با بی حسی نخاعی
در این روش در حالت نشسته یا خوابیده به پهلو توسط نیدل بسیار باریکی داروی بیحسی به درون مایع مغزی نخاعی تزریق شده و مادر سریعاً به حالت خوابیده به پشت قرار گرفته و از حدود ناحیه سینه به پایین مادر دچار بیحسی و بیحرکتی می گردد و البته حس لمس و کشش باقی مانده و مادر تماس دست و وسایل با پوست را ( بدون هیچگونه دردی) حس می کند.
در این روش در صورت نیاز، مثلاً در مواقع استرس مادر می تواند با استفاده از داروهای آرام بخش وریدی حالت خواب آلودگی و آرام بخشی ایجاد کرد.

مزایای بی حسی نخاعی:
1. وجود نداشتن خطرات احتمالی مربوط به لوله گذاری و تنفس مصنوعی در بیمار
2. وارد نشدن دارو به بند ناف که از تأثیر داروی بیهوشی بر روی جنین و عوارض احتمالی آن جلوگیری می کند.
3. ترشح نشدن دارو در شیر مادر و امکان شیردهی سریع
4. وجود بیدردی تا مدتی پس از پایان عمل
5. هوشیاری مادر و امکان تماس پوست به پوست و شیر دهی در همان اتاق عمل

عوارض و معایب احتمالی بی حسی نخاعی:
1. احتمال احساس بی قراری و تهوع و استفراغ کوتاه مدت
2. احتمال ایجاد سردرد وضعیفی که با نشستن و ایستادن ایجاد و با درازکشیدن بر طرف می گردد. این سردرد با مصرف مایعات به میزان کافی و همچنین نوشیدن قهوه و نسکافه و چای قابل پیشگیری می باشد.
سؤالات و نگرانی‌های رایج در خصوص بی حسی و بیهوشی در سزارین
1. علت گلودرد بعد از بیهوشی چیست؟
به علت نیاز به لوله گذاری درون راه هوایی و نای در هنگام بیهوشی عمومی، عبور لوله از حلق می تواند باعث گلودرد پس از جراحی با بیهوشی عمومی گردد.

2. آیا بی حسی نخاعی می تواند با عث کمر درد در آینده شود؟
کمر دردهای پایداری که پس از زایمان ایجاد می شود عموماً بدلیل خود بارداری و افزایش گودی کمر و همچنین وضعیت‌های بدنی غلط در بارداری و شیر دهی می باشد و به میزان کمتری نیز مربوط به وضعیت طاقباز حین جراحی سزارین می باشد که در سزارین با بی حسی نخاعی و بیهوشی عمومی هر دو امکان ایجاد دارد، البته این درد موقت است و در نتیجه عموم کمردردها ارتباطی با بی حسی نخاعی ندارد.

3. آیا بی حسی نخاعی باعث آسیب به دیسک کمر یا بدتر شدن آسیب قبلی آن می شود؟
در حین انجام بی حسی نخاعی نیدل به منطقه دیسک کمر وارد نمی شود لذا نمی تواند باعث آسیب آن شود. پس داشتن مشکلات دیسک کمر منعی برای استفاده از بی حسی در سزارین و دیگر جراحی‌ها نمی باشد. تنها در موارد آسیب‌های شدید دیسک که منجر به بی حسی در پاها می شود با تشخیص پزشک بیهوشی و مشاوره با جراح مغز و اعصاب از بی حسی نخاعی صرفنظر می شود.
البته وجود برخی مشکلات دیگر در کانال نخاعی با تشخیص پزشک منع نسبی برای انجام بی حسی نخاعی می باشد.
4. آیا ممکن است ورود نیدل برای انجام بی حسی نخاعی به ناحیه کمر باعث فلج شدن شود؟
ناحیه ای از کمر که برای ورود نیدل انتخاب می شود پایین کمر بوده که در آنجا نخاع پایان یافته و فقط مایع مغزی نخاعی و رشته های باریک عصبی خارج شده از نخاع وجود دارد. لذا امکان فلج دائم پاها بدلیل آسیب به نخاع وجود نخواهد داشت.
5. آیا ممکن است بی حسی و بیدردی ایجاد شده کافی نبوده و با شروع عمل درد شدید احساس شود؟
جراح قبل از شروع عمل با روشهایی از ایجاد بی حسی و بیدردی مطمئن می شود و حتی در صورت وجود دردهای جزئی امکان استفاده از داروهای کمکی برای از بین بردن آن وجود دارد.
6. آیا درد شانه پس از انجام سزارین به بی حسی نخاعی یا بیهوشی عمومی مربوط می باشد؟
درد در ناحیه شانه پس از سزارین عموماً بدلیل کشش پرده صفاقی یا تحریک عضله دیافراگم ( دیواره بین قفسه سینه و شکم) حین جراحی می باشد که به علت عصب گیری آن از گردن این درد در ناحیه شانه احساس می شود. البته طبق تحقیقات این درد در بیهوشی عمومی بیشتر احتمال بروز دارد.
در نهایت لازم به یادآوری است که انتخاب روش مناسب برای هر فرد با توجه به شرائط جسمی و مشکلات احتمالی همراه از قبیل چاقی مادر، مشکلات انعقادی، بیماریهای مغزی، وضعیت مهره ها، خونریزی مادر و میزان اورژانسی بودن جراحی، برعهده پزشک متخصص بیهوشی خواهد بود.
پایان
منبع:
Miller tent book of anesthesia 2015
Ronald D. Miller. Miller’s Anesthesia. 8th ed. 2015 Saunders: Elsevier Inc; -
Tayfur Cift ,Emin Ustunyurt, Birsen Basar. Shoulder tip pain after cesarean section .J Clin Diagn Res; 2015 Aug; 9(8) 4-6
Wang CH , et al. Comparison of the Incidence of Post Partum Low Back Pain in Natural Child Birth and C-Section with Spinal Anesthesia. Acta Anesthesiol Sin. 1994


ماهنامه الکترونیکی سیب / اسفند 97

 

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  6
کل بازديد:  621
بازدیدکنندگان برخط:  1