نشریه الکترونیکی سیب/نشریه 76/اسفند ماه 97
آلودگی هوا


آلودگی هوا امروزه یکی از معضلات و مشکلات کلان شهر های جهان و ایران می باشد. آلودگی هوا عبارت از وجود یک یا چند آلاينده در هوای آزاد (هوای آزاد تقریباً حاوی 21 درصد اکسیژن، 78 درصد نیتروژن و سایر گازها نظیر دی اکسید کربن، گاز آرگن، هیدروژن و سایر گازهای کمیاب می باشد) مانند گازها، بخارات، گرد و غبار، بو، دود غلیظ و با مقدار، مشخصات و زمان ماندگاری کافی در هوا که برای زندگی انسان، حیوان و گیاه خطرناک و برای اموال مضر باشد و یا به طور غیرقابل قبول مانع استفاده راحت از زندگی و اموال گردد.

سازمان حفاظت محیط زیست، شش آلاینده منواکسید کربن، دی‌اکسید گوگرد، دی‌اکسید نیتروژن، ازن، آلاینده‌های ذره‌ای  (ذرات معلق در هوا) را به عنوان آلاینده‌های معیار در نظر گرفته است.

منواکسید کربن

منواکسید کربن گازی بی‌رنگ، بی‌بو، بی‌مزه و فاقد اثر تحریکی است. منواکسید کربن در زمره فراوان‌ترین آلاینده‌های هوا قرار دارد و از فرآیندهای طبیعی و منابع انسانی تولید می‌شود. مطالعات بسیاری نشان می‌دهند که غلظت‌های بالای منواکسید کربن می‌تواند باعث تغییرات فیزیولوژیک و نهایتاً مرگ شوند. منواکسید کربن از آن نظر خطرناک است که می‌تواند با هموگلوبین خون ترکیب شود. هموگلوبین معمولاً به صورت انتقال دهنده اکسیژن در خون عمل می‌کند و اکسیژن را به شکل اکسی هموگلوبین  از شش‌ها به سلول‌های بدن و گاز دی‌اکسید کربن را از سلول‌ها به شش‌ها می‌رساند. علاوه بر این منواکسید کربن با هموگلوبین خون ترکیب شده و کربوکسی هموگلوبین  را به وجود آورد. با توجه به اینکه میل ترکیبی منواکسید کربن با هموگلوبین خون حدود 240 برابر بیشتر از اکسیژن است، در محیط‌های آلوده، کربوکسی هموگلوبین خون به سرعت افزایش می‌یابد. افزایش کربوکسی هموگلوبین در خون، توانایی اکسیژن‌گیری خون را کاهش می‌دهد. به طور کلی منواکسید کربن چهار نوع اثر مهم شامل اثرات قلبی عروقی، اثرات مغزی و ایجاد ناهنجاری در رفتارهای عصبی و سقط جنین  بر کارکرد فیزیولوژیک انسان دارد.

اکسیدهای گوگرد

دی‌اکسید گوگرد و تری اکسید گوگرد، رایج‌ترین اکسیدهای گوگرد موجود در اتمسفر می‌باشند. این گازها تحت هرگونه شرایط احتراقی در بیشترین مقدار تشکیل می‌شود. دی‌اکسید گوگرد در مقایسه با سایر آلاینده‌ها، شاخص حلالیت بیشتری در آب دارد. به همین دلیل هنگام استنشاق، تمایل زیادی به جذب در بخش‌های بالایی دستگاه تنفسی دارد. دی‌اکسید گوگرد می‌تواند سیستم تنفسی و عملکرد ریه‌ها را تحت تأثیر قرار داده و همچنین می‌تواند باعث سوزش چشم‌ها گردد. التهاب دستگاه تنفسی می‌تواند موجب سرفه، ترشح خلط، تشدید آسم و برونشیت (التهاب نایژه‌ها در شش) مزمن شود و افراد را مستعد ابتلا به عفونت دستگاه تنفسی نماید. بستری شدن در بیمارستان به دلیل بیماری‌های قلبی عروقی و مرگ و میر، در روزهایی که سطوح دی‌اکسید گوگرد بالا می‌باشد، افزایش می‌یابد.

اکسیدهای نیتروژن

تقریباً تمام اکسیدهای نیتروژن منتشر شده در هوا از نوع منواکسید نیتروژن است. اکسیدهای نیتروژن به دلیل سوختن سوخت های فسیلی و نیتروژن و اکسیژن موجود در هوا تولید می شود. این گاز با غلظت‌هایی که در اتمسفر وجود دارد اثر شناخته شده‌ای بر سلامتی ندارد لیکن با اکسید شدن به دی‌اکسید نیتروژن و ترکیب با هیدروکربن‌ها در مجاورت نور خورشید زمینه تولید مه دود فتوشیمیایی را پدید می‌آورد. به هر حال در غلظت‌های موجود در اتمسفر دی‌اکسید نیتروژن تنها به صورت بالقوه تحریک کننده بوده و با بیماری مزمن انسداد ریوی مرتبط است. علت سوزش چشم در شرایط ترافیک سنگین ناشی از محصولات مه دود شیمیایی و حضور اسیدهای نیتروژن در هوا می باشد.

اُزن

ازن مهم‌ترین اکسیدان فتوشیمیایی در تروپوسفر است. این گاز توسط واکنش‌های فتوشیمیایی (واکنش هایی شیمیایی در حضور نور خورشید) و در حضور آلاینده‌های پیش ساز شامل اکسیدهای نیتروژن و ترکیبات آلی تشکیل می‌شود. مطالعه انجام شده نشان می‌دهد که سطوح فعلی ازن منجر به افزایش خطر بستری شدن در کودکان مبتلا به آسم می‌گردد. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد در طول روزهایی که غلظت ازن در سطوح بالایی قرار دارد، مصرف دارو در افراد مبتلا به آسم افزایش می‌یابد.

ذرات معلق

ذرات موجود در هوا، مخلوط پیچیده‌ای از مواد آلی و معدنی است که به طور گسترده‌ای از نظر منشأ، اندازه، شکل و ترکیب شیمیایی متفاوت می‌باشند. اندازه ذرات معلق در هوا در بیش از چهار ترتیب متفاوت بزرگی، در محدودهای از چند نانومتر تا ده‌ها میکرومتر قرار می‌گیرند. شواهد محکم و مستحکمی مبنی بر اثرات بهداشتی نامطلوب ذرات معلق بر جوامع شهری در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه وجود دارد. دامنه اثرات بهداشتی ذرات معلق گسترده است، اما غالباً به دستگاه تنفسی و قلبی عروقی مربوط است. هر چند با آلودگی هوا تمامی جمعیت تحت تأثیر قرار می‌گیرند با این حال به واسطه سن، سلامت فرد، حساسیت و بیماری‌های زمینه‌ای، این اثرات متفاوت است.

با توجه به انچه که گفته شد توصیه می شود در مواقع بروز آلودگی ها افراد و به ویژه افراد مسن و کودکان فعالیت بدنی را کاهش داده و به توصیه های ارائه شده از طریق رسانه ها توجه نمایند. همچنین می توان با کاهش استفاده از وسایل نقلیه و کاهش مصرف انرژی های فسیلی در کاهش آلودگی هوا نقش موثری ایفا نمود.

منابع:

1-      وارک کنت، وارنر سیسیل، دیویس واین. آلودگی هوا منشأ و کنترل آن، مترجمین ندافی، کاظم ـ حسنوند، محمدصادق ـ حیدری، محسن ـ نقی‌زاده، علی، چاپ اول. (1388): انتشارات مؤسسه علمی فرهنگی نص و ناشر همکار کتاب ایرانیان.
2-      گودرزی غلامرضا. (1388)، کمی سازی اثرات بهداشتی آلودگی هوای شهر تهران و تعیین محور سوم برنامه جامع کاهش آلودگی هوای تهران بر آن. پایان نامه PhD در رشته مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران و خدمات بهداشتی تهران.
3-      عباسپور مجید، مهندسی محیط زیست، جلد اول، چاپ پنجم. (1389): انتشارات مرکز انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی.
4-      پرکینز هنری، آلودگی هوا، ترجمه: غیاث‌الدین، منصور، چاپ سوم. (1377): انتشارات دانشگاه تهران.
5-    WHO guidelines for indoor air quality: selected pollutants. 2010: WHO European Centre for Environment and Health, Bonn Office, WHO Regional Office for Europe.
6-    Godish, T., Air Quality. 4th ed. 2004: LEWIS PUBLISHERS A CRC Press Company Boca Raton London New York Washington, D.C.
7-    Air Quality Criteria for Carbon Monoxide. U.S. Environmental Protection Agency June 2000, EPA 600/P-99/001F.
8-    Air quality and health. World Health Organization; [updated August 2008]; Available from: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs313/en/.
9-    Air Quality Guidelines for Europe. 2ed: World Health Organization Regional Office for Europe Copenhagen 2000.
10-   World Health Organization. Health Aspects of Air Pollution with Particulate Matter, Ozone and Nitrogen Dioxide.  Bonn, Germany13–15 January 2003; Available from: www.euro.who.int/data/assets/pdf_file/0005/112199/E79097.pdf.
11-  Brain J. Alloway. Department of Soil Science the University of Reading UK, Jack T. Trevors School of Environmental Sciences University of Guelph Ontario Canada, editors. Human Exposure to Pollutants via Dermal Absorption and Inhalation: Springer; 2010.
12-  Peter Gehr University of Bern Bern Switzerland, Christian Mühlfeld University of Giessen Giessen Germany, Barbara Rothen-Rutishause University of Bern Bern Switzerland, Fabian Blank University of Bern Bern Switzerland, editors. Particle Lung Interactions. New York: Informa Healthcare; 2010.
 
 

 



ماهنامه الکترونیکی سیب / اسفند 97

 

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  1
کل بازديد:  169
بازدیدکنندگان برخط:  1