نشریه الکترونیک سیب/نشریه 69/مرداد97
تغذیه با شیر مادر
 


تغذیه با شیر مادر، به عنوان اولین اقدام در ایمن سازی بدن نوزاد، موثرترین و کم هزینه ترین نجات بخش کودک در جهان شناخته شده است.

تغذیه با شیر مادر نیاز های تغذیه ای شیرخواران بهترین الگوی رشد و تکامل مطلوب کودکان را فراهم می کند. تغذیه انحصاری با شیر مادر روش ترجیحی تغذیه ی نوزاد در 4 تا 6 ماه اول زندگی است. انجمن تغذیه آمریکا و آکادمی متخصصان اطفال آمریکا بیانیه هایی در حمایت از تغذیه با شیر مادر منتشر کردند. این مایع بی نظیر شیرخوار را در مقابل بسیاری از بیماری ها و عفونت ها مثل اسهال، عفونت های گوارشی و تنفسی، عفونت گوش، آسم، اگزما، آلرژی و ... محافظت می کند و مرگ و میر ناشی از این بیماری ها را کاهش می دهد. همچنین احتمال چاقی و بیماری های مزمن از جمله دیابت، بیماری های قلبی عروقی و ... را در بزرگسالی کاهش می دهد. استفاده از شیر مادر برای نوزادان مبتلا به گالاکتوزمی، مادران مبتلا به سل درمان نشده، مادران معتاد و مبتلا به ایدز مجاز نیست.

شیردهی برای مادران نیز مزایای فراوانی دارد از جمله: کاهش وزن و بازگشت سریع تر به وزن قبل از بارداری، کاهش دفع خون قاعدگی، کاهش خونریزی پس از زایمان، کاهش خطر سرطان های هورمونی (پستان و تخمدان )، تاخیر در بارداری مجدد پس از زایمان، برگشت سریع تر رحم به حالت اول و ...

اولین شیر در دسترس پس از تولد برای کودک کلستروم است که یک مایع رقیق، زرد و شیری رنگ می باشد. کلستروم سرشار از پروتئین بوده و در مقایسه با شیر کامل، مقدار کمتری کربوهیدرات و چربی دارد. همچنین سرشار از انواع آنتی بادی ها برای کودک می باشد. کلستروم دارای لاکتوز کمتری نسبت به شیر کامل دارد که عبور مکونیوم (اولین مدفوع نوزاد) را تسهیل می کند. همچنین غنی از آنتی اکسیدان است و ویتامین های محلول در آب آن کمتر از شیر رسیده است اما غنی از ویتامین های محلول در چربی، پروتئین، سدیم، پتاسیم، ایمونوگلوبین، کلر، و روی به نسبت شیر رسیده می باشد. پس تغذیه نوزاد با آغوز ضروری و حیاتی است.

به طور کلی ترکیب شیر رسیده بسته به رژیم مادر متفاوت است. اصلی ترین و عمده ترین قسمت انرژی زای شیر و همین طور متغیرترین بخش در شیر مادر لیپیدهای شیر می باشد. مقدار و نوع چربی شیر مادر ، منعکس کننده ی رژیم غذایی اوست. سوبسترای عمده برای چربی شیر لیپیدهای در گردش می باشند. مادر شیرده باید از اسیدهای چرب ترانس به طور کلی اجتناب کند، به نحوی که حضور بالقوه آن در شیر مادر کاهش یابد. شیر مادر غنی از اسید لینولنیک، اسید لینولئک، اسید آراشیدونیک و دکوزاهگزانوئیک اسید می باشد که برای تکامل سیستم عصبی مرکزی مثل رشد سریع مغزی که در طی 3 ماهه ی سوم بارداری  و چند ماه اول تولد رخ می دهد اهمیت دارد. وجود اسیدهای چرب بلند زنجیر غیر اشباع با چند پیوند دوگانه در رژیم غذایی مادر برای رشد و نمو شبکیه و مغز جنین و نوزاد ضروری است.

در برخی موارد کازئین موجود در شیر گاو منجر به ایجاد آلرژی یا تحمل نکردن در نوزاد می شود اما در مقابل، شیر مادر دارای میزان بالاتری پروتئین Whey نسبت به کازئین است که این نسبت باعث می شود شیر قابل هضم تر گردد.

شیر انسان حاوی 10 تا 20 میلی گرم در دسی لیتر کلسترول است لذا نوزاد روزانه 100 میلی گرم کلسترول دریافت می کند. مقدار کلسترول در شیر تحت تاثیر رژیم غذایی مادر نیست ولی محتوای کلسترول شیر مادر مدتی پس از گذشت شیردهی کاهش می یابد. برخی ترکیبات دیگر در شیر مانند کلسیم، آهن، منیزیم، فسفر، فولات و ویتامین C نیز تحت  تاثیر رژیم مادر قرار نمی گیرد و صرف نظر از دریافت مادر میزان این مواد مغذی در شیر مادر تقریبا ثابت است. بنابراین عدم مصرف کافی این ترکیبات منجر به تخلیه ذخایر مادر شده و مشکلاتی را برای مادر به وجود می آورد.

 

مقدار ید موجود در شیر مادر ممکن است همیشه منعکس کننده مصرف غذایی مادر نباشد. پر کلرات (نوعی آلاینده صنعتی که در شیر مادر و همچنین منابع آب یافت می شود) از جذب ید جلوگیری می کند لذا پایین بودن سطح ید در خون بعضی افراد با وجود کافی بودن مقدار آن در رژیم غذایی می تواند به همین علت باشد.

غلظت سلنیوم، برخی ویتامین های گروه B، ویتامین D و روی در شیر بر اساس رژیم غذایی مادر تغییر می کند. به طور مثال محتوای ویتامین D شیر مادر علاوه بر اینکه به میزان برخورداری او از نور آفتاب وابستگی دارد به مقدار دریافت مادر  از طریق رژیم غذایی نیز وابسته است به همین علت توصیه شده است  که شیرخواران باید این ویتامین را از طریق مکمل دریافت کنند. همچنین در فرایند شیردهی طبیعی، محتوای روی شیر مادر در طی ماه های اول  به شدت کاهش می یابد بنابراین نیاز به روی در طول دوران شیردهی افزایش می یابد.

به طور خلاصه  می توان در یک جمع بندی کلی اشاره نمود که زنان شیرده باید غذاهای سرشار از ویتامین D ، A ، C ، کلسیم و چربی های w-3 را مصرف کنند تا در تآمین  مواد مغذی لازم جهت رشد و تمو نوزاد با مشکل مواجه نشوند.

 

 منایع: 

1.     L. Kathleen Mahan and Janice L. Raymond, Krause’s food and nutrition care process, 14th edition, 2016.

 

2.     Shils ME, Shike M,  Ross AC, Caballero B, Cousins RJ. Modern Nutrition in Health and Disease. Philadelphia: Lippincott Williams& Wilkins. Last Edition. 

 

 

ماهنامه الکترونیکی سیب /مرداد 97

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  1
کل بازديد:  108
بازدیدکنندگان برخط:  1