نشریه الکترونیک سیب/نشریه 69/مرداد97
تغذیه با شیر مادر در دو قلويي و چند قلوزایی
 


اهداف

1-       دلایل عمده موفق نشدن مادران چند قلوزا برای تغذیه شیرخوارانشان را نام ببرد .

2-       مزایای تغذیه با شیر مادر برای چند قلوها را توضیح دهد .

3-       عملکرد صحیح مادر برای تداوم شیردهی در زمان منع موقت شیردهی را شرح دهد .

4-       نکات اساسی آموزشی برای تغذیه همزمان چند قلوها را شرح دهد .

5-       معیارهايی که نشان دهنده تغذیه مؤثر با شیر مادر است را توضیح دهد .

6-       نکات عملی که به تداوم شیردهی مادران صاحب چند قلو کمک می‎کند ر اشرح دهد .

مقدمه

در دهه‎های اخیر درمان‎های نازایی سبب افزایش آمار چند قلوزایی گردیده است. بسیاری از والدین به ویژه مادران چون فکر می‎کنند شیر کافی ندارند یا شیر دادن به دو یا چند نوزاد غیر ممکن است از ابتدای امر تلاشی ندارند اما اکثر مادران با مشاوره، آموزش و حمایت دقیق می‎توانند شیردهی موفق را تجربه کنند. در واقع کلید شیردهی موفق در چند قلویی اطمینان دادن به مادر و ارتقای روحیه وی برای شیردهی به نوزادان خود می‎باشد.

 

تغذیه شیر خواران دو قلو ، سه قلو و . . . با شیر مادر

مطالعات فراوانی در رابطه با میزان تولید شیر و محتوی آن در مادران تک قلو و مادران چند قلو صورت گرفته و همگی از این نکته حمایت می‎کند که با افزایش تعداد نوزادان میزان تولید شیر افزایش یافته و این شیر دارای مواد لازم جهت رشد و تکامل نوزاد مي‌باشد. با توجه به این‌که درصد زیادی از چند قلوها نارس و یا زودتر از موعد بدنیا می‏آیند، تغذیه با شیر مادر برای ارتقای وضعیت ایمنی و رشد و تکامل این دسته از نوزادان حائز اهمیت ویژه‎ای می‎باشد، حتی اگر اين نوزادان به موقع به دنیا بیابند یا اندکی پیش از موعد متولد شوند، همه نیازهای یک نوزاد تک قلو وجود دارد، اما در اینجا نقش مادر مقداری پيچيده تر است زیرا نیاز به رسیدگی همزمان به دو یا چند نوزاد وجود دارد. مسأله حائز اهمیت دیگر مشکلات نوزادان یا عوارض مادر در هنگام بارداری و پس از زایمان است که می‎تواند با شیردهی موفق در مادر ایجاد تداخل نمایند . مادران از هنگامی که متوجه می‎شوند بارداری آنها چند قلو است اضطراب خاصی را تجربه می‎کنند که می‎تواند اثر منفی برفرآیند شیردهی پس از زایمان داشته باشد. نقش پرسنل بهداشتی و مشاورین شیردهی در اینجا بسیار مهم است. در ابتدا هر نوزاد بطور جداگانه بررسی می‎شود، ممکن است برخی از آن‌ها مشکلاتی مانند افت خون، اختلالات مکيدن و تغذیه با بیلی روبین بالا داشته باشند بنابراین توانایی و مشکلات احتمالی هر کدام باید بررسی و بر اساس مکیدن آن‌ها برای نحوه شروع تغذیه با شیر مادر تصمیم گیری شود. در صورتیکه نوزادان نارس بوده یا مشکلات پزشکی داشته باشند ممکن است تغذیه با شیر مادر برای چند روز به تعویق بیفتد. در صورت وجود پمپ‎های شیر دوش الکترونیک در بخش‎ کمک مؤثری به مادر برای دوشیدن کامل شیرش خواهد شد، در واحد مراقبت‎های ویژه نوزادان نیز باید این امکانات فراهم باشد زیرا ممکن است بتوان از طریق لوله معدی شیردهی را آغاز کرد و از طرف دیگر محرک پستان نباید قطع شود در غیر اینصورت میزان تولید شیر با کاهش روبرو می‎شود. مشاوره شیردهی می‎تواند وقتی زمان مناسب فرا رسيد و مشکل نوزاد یا نوزادان برطرف شد به مادر برای تغییر روش شیردهی به شیر مستقیم از طریق پستان کمک کنید. در این زمان نیز لازم است هر نوزاد بطور جداگانه بررسی و پیگیری شود. یک روش مناسب این است که مادر یک برگه گزارش از وضعیت نوزاد برای خود تهیه کند در این برگه برای هر نوزاد به شکل جداگانه تعداد دفعات تغذیه با شیر مادر، سایر انواع تغذیه کمکی یا وسایل کمکی که برای تغذیه استفاده می‎شود تعداد پوشک خیس شده و تعداد دفعات دفع مدفوع علامت زده می‎شود و اینکار تا زمانی که شیردهی به وضعیت مطلوب رسیده و وزن‎گیری شیرخوار روند طبیعی به خود بگیرد ادامه می‎یابد. نکته مهمی که در تمامی مراحل مادر باید در نظر داشته باشد تماس پوستی با هر یک از نوزادان است. هر زمان که مادر آمادگی داشته باشد باید در مورد نحوه تغذیه همزمان دو نوزاد و وسایل کمکی که می‎تواند برای این کار استفاده کند به شكل عملی آموزش ببیند. روش آموزش به دانش و مهارت مادر بستگی دارد. تغذیه همزمان، زمان را برای مادر ذخیره می‎کند و فرصت استراحت بیشتری به او می‎دهد. در بسیاری موارد مادران ترکیبی از تغذیه تکی و دوتایی را انتخاب می‎کنند. نداشتن حمایت فیزیکی و عاطفی، احساس انزوا ، اختلال خواب و سایر استرسورهای مرتبط با مراقبت از چند قلوها خطر اختلالات خلقی پس از زایمان و اختلالات اظطرابي در مادر را افزایش می‎دهد که این مسأله برفرآیند تولید شیر و شیردهی و ارتباط مادر و شیرخوار اثر منفی مي‌گذارد مادر برای پیشگیری از این مسایل به کمک مراقبین بهداشتی و اعضای خانواده نیاز دارد. نیازها ، مشکلات و راه حل‎ها در موقعیت‎های مختلف متفاوت است.

 

راهنمایهای عملی برای تغذیه موفق چند قلوها از شیر مادر

1-       یک برنامه ریزی کامل شامل اهداف کوتاه مدت و طولانی مدت برای تغذیه چندقلوها با شیر مادر با همکاری مادر و پرسنل بهداشتی بر اساس موقعیت مادر بایستی طراحی گردد . برنامه آموزشی باید از تداوم لازم برخوردار باشد. این برنامه از زمان بارداری و تشخیص چندقلویی با تأکیدبر تغذیه و مراقبت لازم برای مادر شروع می‎شود .

2-       به عنوان قسمتی از برنامه آموزشی فواید تغذیه با شیر مادر برای چند قلوها و استفاده نکردن از شیشه و شیرخشک برای مادر توضیح داده شود.

3-       تشکیل گروه‎های همیاری از مادرانی که چند قلو دارند و دعوت از مادرانی که تجربه شیردهی موفق در چند قلوها را داشته‎اند در ارتقای اعتماد به نفس مادر مؤثراست و او می‎تواند از تجربه‎های موفق درس بگیرد.

4-       الزام نکردن مادر برای استفاده از یک برنامه زمان‎بندی سخت برای تغذیه شیرخواران زیرا یک برنامه انعطاف پذیر به وی فرصت استراحت داده و نوزادان در زمان نیاز تغذیه می‎شوند .

5-       آموزش به مادران در مورد وضعیت‎های مناسب برای شیردهی همزمان نوزادان و استفاده از وسایل کمکی مانند بالش‎های مخصوص(شکل) به‌ویژه در نوزادان پری‎ترم یا آن‌هایی که در معرض خطر رفلاکس معدی هستند. 

6-       بهتر است مادر در هر دفعه یا اگر برایش مشکل است هر 24 ساعت یکبار از یک پستان به نوزاد متفاوت شیر دهد. زیرا ممکن است مکیدن یکی قوی‎تر و دیگری ضعیف‎تر باشد و مکیدن قوی تولید شیر را افزایش می‎دهد اما مکیدن ضعیف ممکن است موجب باقی ماندن شیر در مجاری شیری و عوارض ‎گردد.

7-       وسایل مورد نیاز مادر برای هرکدام از چندقلوها بایستی در دسترس وی قرار داشته باشد.

8-       مادر با مشاهده افزایش وزن و رشد هر کدام از نوزادانش اطمینان می‎یابد نیاز به تغذیه‎ای آنان برآورده شده است برای کنترل بیشتر به مادر آموزش داده شود هر کدام از نوزادان از 8 بار در 24 ساعت نباید شیر بخورند و حداقل 6-5 پوشک خیس کنند .

9-       هنگامی که اتاق ساکت است مادر باید صدای بلع شیر توسط نوزادانش را بشنود و پس از شیردهی احساس کند پستانش سبک‎تر و نرم‎تر شده است.

10-   بسیاری از مادران نگران ایجاد ترک یا زخم در نوک سینه بخاطر مکیدن دو یا چند نوزاد هستند باید به آن‌ها اطمینان داد هرگونه مشکل بخاطر غلط قرار دادن پستان در دهان نوزاد است نه میزان مکیدن نوزادان برای پیشگیری همیشه یک قطره شیر خود را روی پستان به آرامی ماساژ بدهند.

11-   در صورتیکه یک نوزاد مشکل داشته باشد یا در بیمارستان بستری ‎شود یا مادر به علت عوارضی ناچار به بستری در بیمارستان باشد باید به تداوم شیردهی و ارتباط پوستی مادر و نوزادان دقت شود .

12-   مادران چند قلوزا حداقل در ماه‎های اول نیاز به کمک برای انجام کارهای منزل و مراقبت از نوزادانشان دارند بهتر است سایر اعضای خانواده در این مورد آموزش کافی را ببینند .

13-   گاهی بخاطر برخی مشکلات و عوارض ممکن است ترکیبی از تغذیه با شیر مادر و شیرخشک انجام شود مادران باید از اثرات منفی اینکار بر روند شیردهی خود آگاه باشند و به محض رفع مشکل شیردهی ترکیبی به تغذیه انحصاری با شیر مادر تغییر یابد.   

 
منابع : 

راهنمای تغذیه با شیر مادر پس از سزارین، وزارت بهداشت دفتر آموزش و ارتقای سلامت جمعیت، خانواده و مدرسه بسته اطلاعاتی شماره6 : دسترسی از: iec.behdasht.gov.ir  

 

کتاب حمایت و ترویج تغذیه با شیر مادر در بیمارستانهای دوستدار کودک، دوره 20 ساعته برای کارکنان بیمارستانها

 

 

ماهنامه الکترونیکی سیب / مرداد 97

 
 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  1
کل بازديد:  108
بازدیدکنندگان برخط:  1