نشریه الکترونیک سیب/ نشریه67/خرداد 97
ریه و بیماریهای ریوی
 

ریه یا شش چیست؟

 ریه یا شُش یکی از اعضای دستگاه تنفس در بعضی جانوران است. ریه ها در قفسه سینه قرار دارند و آنقدر بزرگ هستند که بیشتر فضای سینه را گرفته اند. ریه ها گلبول‌های قرمز خون اکسیژن را دریافت می‌کنند و به سایر سلول‌های بدن می‌رسانند.شما نمی توانید ریه ها را ببینید ولی لمس کردن آنها آسان است دستتان را روی قفسه سینه بگذارید و نفس عمیق بکشید. احساس می کنید قفسه سینه کمی بزرگتر می شود حالا هوای داخل ریه را بیرون بفرستید قفسه سینه به اندازه قبلی بر می گردد در حقیقت نیروی ریه ها را احساس کرده اید. ریه با سیستم تنفسی کار می کنند، هوای تازه را وارد بدن و هوای کثیف را از بدن خارج می کند.

بیماری های ریه یکی از از شایع ترین انواع بیماری ها در سراسر جهان می باشند. سیگار کشیدن، عفونت و ژنتیک از شایع ترین عوامل بیماری های ریوی می باشند. عفونت ریه را جدی بگیرید و از شدت یافتن و پیشروی آن در بدنتان پیشگیری کنید این عارضه خطرات جانبی زیادی برای سلامتی تان در بر دارد آسم،برونشیت مزمن،بیماری انسدادی مزمن ریوی،برونشیت حاد،آمفیزم و…انواع عارضه هایی هستند که دنبال عفونت ریه پدید می آیند.

علائم هشداردهنده بيماري چيست؟

علائم هشداردهنده در بيماري‌ها ريه، يكي تنگي نفس است كه بيمار تشخيص مي‌دهد كه مثلاً مسير خانه راکه قبلاً خيلي راحت مي‌رفت اکنون نمی ‌تواند،برودودچار تنگي نفس مي‌شود، اگر تنگی نفس شديد باشد، فرد در حالت استراحت هم دچار تنگي نفس مي‌شود ،حتي زماني كه مي‌خوابد، دچار تنگي نفس مي‌شود كه علت‌ آن می تواند قلبي و ريوي باشد. بنابراين در تنگي نفس، اول در حالت حرکت ،دوم حالت خوابيده و درمرحله سوم حالت نشسته هم دچار تنگي نفس شده و به سختي نفس می کشد.

علامت دیگرش هم اين است كه ازریه صدا خس خس بيايد ، وقتي بيمار نفس مي‌كشد، صداي نفس كشيدن اورا ‌بشنويم ، يا زمانی كه هوا درمحيط كار آلوده باشد دچار سرفه شود ،به عنوان نمونه يك نانوا ممكن است دچار آسم كاري باشد وقتي كه با آرد سروكار دارد دچار سرفه مي‌شود، يا كسي كه در معادن كار مي‌كند وقتي كه وارد معدن می شود دچار سرفه شودو در زمان‌هايي كه تعطيل است بهتر شود.

خلط هم علایم هشدار دهنده مهمی است ، اگر خلط ايجاد شود ، به خاطر عفونت و یا التهابات ريه است،ولي اگر خلط خوني باشد اين يكي از مهمترين علامت هشداردهنده است كه مي‌تواند عوامل عفوني ،سرطاني يا بيماري‌هاي روماتيسمي باشد.

 

آيا ژنتيك هم در بيماري ريوي نقش دارند؟

صددرصد،مثلادر موردآسم كساني كه پدر و مادرشان دچار این بیماری هستند احتمال اين‌كه فرزندان هم آسم بگيرند بيشتر است.بيماري‌هاي ديگري هم وجود دارد که بيماري‌ نقص ايمني است، فردي كه متولد مي‌شود از همان اول دچارعفونت های شديد ريوي مي‌شود كه ممكن است در نوجواني از دنيا برود.البته، يكي از بيماري‌هايي كه در ايران نسبت به كشورهاي غربي كمتر است، "فيبروزسیستيك" است كه دراین کشورها خیلی بيشترازکشورمان مشاهده می شودومعمولا طول عمر این بیماران 30 يا 35 سال بوده و يك بيماری ژنتیکی است که به صورت اتوزومال مغلوب منتقل می شود.

انواع بیماری های ریه

بیماری های ریه یکی از از شایع ترین انواع بیماری ها در سراسر جهان می باشند. سیگار کشیدن، عفونت و ژنتیک از شایع ترین عوامل بیماری های ریوی می باشند

بیماری های ریوی مسیرهای تنفسی و هوایی

آسم

در این بیماری مسیرهای هوایی ملتهب شده و بعضی اوقات دچار گرفتگی شده باعث خس خس کردن و تنگی نفس می شوند. آلرژی، عفونت و یا آلودگی باعث ظاهر شدن علایم آسم می شوند.

بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)

بیماری ای است که در آن ریه نمی تواند بدرستی بازدم داشته و باعث مشکل در تنفس می شود.

برونشیت مزمن

که نوعی از بیماری مزمن انسدادی ریه بوده و با سرفه مزمن شناخته می شود.

امفیزم (Emphysema)

آسیب های ریوی باعث حبس هوا در ریه شده و مشخصه بارز این نوع بیماری انسدادی مزمن ریه مشکل در بیرون دادن هوا است.

برونشیت حاد

که عفونت ناگهانی مسیرهای تنفسی بوده و معمولا عامل آن ویروسی می باشد.

فیبروز سیستیک (Cystic fibrosis)

نوعی دیگر از بیماری های ریه است و در آن ترشحات مخاطی بخوبی از درون نایچه ها پاک نمی شود. جمع شدن مخاط باعث عفونت مکرر ریه می شود.

بیماری های ریوی کیسه های هوا

ذات الریه (سینه پهلو (یا( Pneumonia)

بیماری ای است که در آن کیسه های هوایی معمولا توسط باکتری ها عفونت می کنند.

سل (Tuberculosis)

یک نوع ذات الریه به آرامی پیشرونده است که توسط باکتری ای به نام Mycobacterium tuberculosis (عامل سل) بوجود می آید.

امفیزم (اتساع و بزرگی عضوی در اثر گاز یا هوا(،( Emphysema)

این بیماری در نتیجه آسیب به ارتباط شکننده بین کیسه های هوا رخ می دهد. سیگار کشیدن معمولا عامل این بیماری است. همچنین امفیزم برروی جریان هوا و مسیرهای انتقال هوا هم تاثیر می گذارد.

ورم ریوی (Pulmonary edema)

در این بیماری مایعات از رگ های کوچک خونی خارج شده و درون کیسه های هوایی و اطراف آنها جمع می شوند. این بیماری به دو دلیل نارسایی قلبی و آسیب دیدن ریه ها بیشتر رخ می دهد.

سرطان ریه

این بیماری انواع بسیاری دارد و در بخش های مختلفی از ریه می تواند شکل بگیرد. معمولا این سرطان در بخش های اصلی ریه، درون یا نزدیک کیسه های هوا رخ می دهد.

بیماری های ریوی رگ های خونی

آمبولی ریه (Pulmonary embolism)

که در آن لخته خون از سایر نقاط بدن وارد قلب شده و از قلب وارد ریه می شود. لخته خون در یکی از رگ های خونی سان شده و معمولا باعث تنگی نفس و سطح اکسیژن پایین خون می شود.

فشار خون ریوی (Pulmonary hypertension)

مشکلات مختلف باعث فشار خون بالا در رگ های ریوی می شود. فشارخون بالای رگ های ریوی می تواند باعث تنگی نفس و درد قفسه سینه شود.

بیماری های ریوی دیواره های قفسه سینه

دیواره های قفسه سینه نیز نقش مهمی در نفس کشیدن دارد. ماهیچه ها دنده ها را به هم متصل کرده، به قفسه سینه اجازه گسترش می دهند. بعضی از بیماری های قفس سینه و ریه شامل:

سندرم کاهش حجم هوای تنفسی در اثر چاقی

نوعی بیماری است که در اثر چاقی رخ داده و در آن افزایش وزن برروی قفسه سینه و شکم باز شدن و بسط قفسه سینه سخت می شود. نتیجه این بیماری مشکلات حاد تنفسی است.

اختلالات عصبی و عضلانی

که در آن عملکرد ضعیف اعصاب که ماهیچه های تنفسی را کنترل می کنند، باعث مشکل در تنفس می شود.

 

بيمارهاي ريوي درچه فصلي بیشتر شايع مي‌شود؟

معمولاً در فصول سرما به خصوص در كشوري مثل ايران كه آلودگي هوا زياد است، درشهرهاي بزرگ مثل تهران بیماریهای تنفسی خيلي تشديد مي‌شود . از جمله این بيماري برونشيت مزمن است که در سیگاری های بخصوص دیده می شود در فصول سرد اینها ممکن است دچار سرماخوردگي و يا تنگي نفس‌هاي خيلي شديد شوند و حتی نیاز به بستری شدن پیدا کنند همچنین علائم و حملات آسم در هواي آلوده تشديد مي‌شود .

اوايل فصل بهار هم بیماری های مرتبط به آلرژي مانند پوليپ ، سينوزيت وآسم تشدید می شود. معمولاً فصل تابستان براي بيماران ريوي فصل خوبي است هم بخاطر اینکه که آلودگی کم است و هم بیماری های ویروسی کمتر دیده می شوند.

چه عواملي باعث عفونت ريه مي‌شود؟

شايعترين علت عفونت های دستگاه‌هاي فوقاني معمولاً ويروسی هستند ، يك عادتي هم در ايران وجود دارد به محض اين‌كه علائم ویروسی دستگاه فوقاني درگير مي‌شودمردم سعي مي‌كنند آنتي بيوتيك مصرف كنند در حالي كه 85 تا 90 درصد این بیماری ويروسی است كه ممکن است به شکل آبريزش بيني ،عطسه، تب، سرفه، خود را نشان دهدکه معمولاً با مصرف آستامینوفن و مايعات خودبخود بهبود مي‌يابند، مگر اين‌كه بيمار‌ یک بیماری زمينه‌اي مثل آسم و برونشيت مزمن يا فيبروز داشته باشد كه آن موقع بايدبه پزشک مراجعه کند.

بنابراين بیشتر مواقع عفونت‌هاي ويروسي خودبخود حل مي‌شود. اما در نوزادان و افرادي که بالاي 65 سال دارند، عفونت‌هاي ويروسي مي‌تواند به عفونت‌هاي باكتريايي تبديل شده که درآن صورت باید آنتی بیوتیک مصرف کنند.

چرا اشخاص چاق بيشتر دچار مشكلات تنفسي مي‌شوند، آيا چاقي هم در بيماري ريوي تأثير دارد؟

بلي، از نظر آماري كساني كه چاق هستند، احتمال ابتلا به بيماري ريوي مثل آسم بيشتر است،در افراد چاق چون بافت چربي اطراف قفسه صدري زياد هست، مانع حركت باز و بسته شدن قفسه صدري شده و قسمت‌هاي پایین ريه ممكن است روي هم بيفتد، اگر خيلي چاق باشند، دچار مشكلات تهويه مي‌شوند كه ممكن است حتي لب هایشان سياه شده و دي اكسيد كربن بدنشان هم بالا برود ، در روز خواب آلوده باشند.موقعی که خواب ايجاد مي‌شود، يك سیستم عصبي به نام پاراسمپاتيك بيشتر حكمفرمامی شودو موجب می شود لوله‌هاي هواي فوقاني كم كم دچار تنگي شده و شخص در موقع خواب دچار «خروپف» شود، اين علایم اگر ادامه پيدا كند ممكن است شخص، ايست تنفسي چند ثانیه ای پيدا کرده و حتي در حين خواب مکرربيدار شود ،اما بعد ازبیداری اين چيزها را به ياد نياورد كه ايست تنفسي مكررویاخروپف می کرد. علت اين‌كه اينها خواب آلودمي‌شوند، اين است که در طول خواب دچار خروپف می شوندوایست های تنفسی باعث می شود که اینها از خواب بپرند وخواب سطحی داشته باشند، در نتيجه چون خواب خوب ندارند، در طول روز هم خواب آلودند .حتي در كشورهاي غربي اگر اثبات شود كه اينها دچار «آپنه تنفسی» هستند گواهي نامه شان تا زمان درمان باطل مي‌شود ،چرا كه ممكن است پشت فرمان هم بخوابند و تصادف كنند ، اينها علائم هشداردهنده‌اي است كه باید از افراد چاق پرسیده شود که به اینها بيماري‌هاي خواب مي‌گوييم.

آيا بيماران ريوي بايد از رژيم خاصي تبعيت كنند؟

برخی از بيماران ريوي، بایدخيلي مسائل را بيشتر از ديگر بيماران ريوي باید رعايت كنند، مثلاً به بيماران آسمي توصيه‌مي‌شود، ترشيجات نخورند ،در هواي سرد و خشک مراقب خود باشند، ادويه جات كمتر مصرف كنند. برخي از خوردني ممكن است آسم را تشديد كند، ولي وقتي ما اين راه‌ها را پيشنهاد مي‌كنيم، احتمالاتمام بيماران آسمي فكر مي‌كنند كه اين موضوع براي تمام آنها صادق است در حالي كه اين طور نيست، گوجه فرنگي ممكن است آسم برخي بيماران را تشديد كند ،اما در عده ای دیگر اثري نداشته باشد يا خربزه، انگور ممکن است بیماری برخی آسمی ها راتشدید کندبنابراين نبايد يك ليست براي تمام بیماران داده شود، برای هر فرد بايد طبق شرایط بیماری مشخص كرد كه به كدام يك از غذاها حساسیت دارد.

اشخاصی که مشکل ریوی دارند گاهی غذا از معده آنها به نای برمی گردد (می پرد) و دچار سرفه می شوند،چرا این اتفاق می افتد؟

مساله دیگر برگشت غذا از معده به ريه است كه نكته بسيار مهمی است، هرچه ما بيشتر و جلوتر مي‌رويم اهميت آن را بيشتر متوجه مي‌شويم، امروزه تا حدودي مي‌دانيم بيماري‌هايي مثل فيبروز، ممكن است رفلاكس یا برگشت غذاهاي معده به مري وسپس برگشتش به ریه آن را تشدید کند، يا در آسم ممكن است برگشت غذا آن را تشديد كند، در نتيجه سعي مي‌كنيم در كنار داروهاي ريوي داروهاي ديگر هم بدهيم كه نفخ را مرتفع كنند و جلو رفلاكس بيمار را بگيرد، چرا كه این نفخی که بوجود می آید،بسياري از بيماري‌ها را تشديد مي‌كند.

براي پيشگيري از بيماري‌هاي ريوي، افراد چه مسائلي را بايد رعايت كنند ؟

مهمترين توصيه‌اين است ،سيگار نكشند براي اين‌كه سيگار عامل بسياري از بيماري‌هاي ريوي و غيرريوي است ،سیگارکشیدن آسم را تشدید و موجب برونشيت مزمن مي‌شود ،جالب این است، خيلي از بیماران وقتي پيش پزشك مي‌آيند، مي‌گويند چون سيگاري هستيم دارويي بدهيد كه سیگار را خنثي کند. ما چنین داروی نداریم که آثار سیگار را از بین ببرد.، بیماران ریوی با مصرف غذاهاي خوب، ورزش، سعي کنندتا آنجا كه مي‌توانند از چاقي مفرط جلوگيري كنند، همانطوري كه اشاره شده برای برخي بيماران توصيه مي‌كنيم كه از برخي غذاها اجتناب كنند، چون تشديد كننده برخي بيماري‌ها مثل آسم است،همچنین سالانه بيماران آسمي و برونشيتي حتماً بايد واكسن بزنندتا مبتلا به آنفلوانزا نشوند.

 

 منابع :

 

http://www.beytoote.com/health/malady-remedy/structure3-lung-diseases.html

http://shafaonline.ir/fa/news/33520

 

ماهنامه الکترونیکی سیب /خرداد  97

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  1
کل بازديد:  239
بازدیدکنندگان برخط:  1