نشریه الکترونیکی سیب/شماره 62/دی 96

در طول سی سال اخیر بسیاری از دولت ها،
در سطوح منطقه ای و بین المللی، به سمت شناسایی «محیط زیست سالم» بعنوان شاخه ای از حقوق بشر گام بر داشته اند. بیش از ۳۵۰ معاهده بین المللی چند جانبه و بیش از هزار  معاهده دو جانبه میان دولت ها در زمینه صیانت از محیط زیست در طول سه دهه اخیر منعقد شده است. در این میان تعداد زیادی از قطعنامه های سازمان های بین المللی را هم می توان ذکر کرد که پرداختن مبسوط به آن دراینجا امکان پذیر نیست. کنفرانس سازمان ملل در سال ۱۹۷۲در زمینه محیط زیست که از آن با عنوان «اعلامیه استکهلم»یاد می شود، اولین سند بین المللی است که در آن با زبان حقوق بشری به حقوق محیط زیست پرداخته شده است. ماده اول اعلامیه یادشده در زمینه حمایت از محیط زیست اشعار می دارد: «حق بر آزادی»، «حق بر مساوات» و حق برخورداری از شرایط زندگی متناسب و شایسته و محیط زیست دارای کیفیت که تضمین کننده زندگی با کرامت انسانیست، از حقوق بنیادین و غیر قابل اغماض انسانی محسوب می شود. بنابراین تنها وظیفه او صیانت و توسعه محیط زیست برای تحقق حقوق گفته شده برای نسل های امروزی و آینده است. به پیروی از اعلامیه استکهلم، ماده ۲۴ منشور آفریقایی حقوق بشر و مردمان موسوم به منشور بانجول  نیز در این زمینه اعلام می کندکه:«تمامی انسان‌ها باید از یک محیط زیست سالم و رضایت بخش که منطبق با پیشرفت آن‌ها است، برخوردار شوند». حق بر  داشتن محیط زیست سالم که «حق بر هوای پاک» نیز بخش کوچکی از آن را تشکیل می دهد، یکی از بنیادی ترین حقوق ذاتی و طبیعی بشر شناخته می شود. این حق به اندازه ای بنیادی تلقی می شود که در عرصه بین المللی از آن بعنوان حقوق و تعهدات عام الشمول دولت ها یاد می شود. به عبارت دیگر دولت ها تحت هیچ شرایطی مجاز نیستند با فعل یا ترک فعل خود موجبات آلودگی محیط زیست سرزمین خود را که تهدیدی جدی بر علیه حیات شهروندان است، فراهم نمایند. پر واضح است که توجه نکردن به فجایع محیط زیستی من جمله آلودگی هوا که باعث به خطر افتادن حیات طبیعی شهروندان ساکن یک سرزمین شود، می تواند تخلف از تعهدات حقوق بشری دولت ها تلقی شود. در این ارتباط اعلامیه جهانی حقوق بشر بیان می‌کند که: « هر کس حق دارد از یک استاندارد زندگی که برای «سلامت» و رفاه خود و خانواده اش از حیث خوراک، پوشاک ،مسکن و مراقبت های درمانی و خدمات لازم اجتماعی مناسب است بهره مند گردد...». پر واضح است که سلامتی مورد اشاره در این مقرره، در مفهوم موسع خود کاربرد دارد و حق بر استفاده از محیط زیست سالم، خصوصاً هوای پاک را نیز شامل می شود. تهدیدات زیست محیطی خصوصاً آلودگی هوا بردیگرحق های بشری تأثیر گذار است. به عبارت رساتر، حق بر هوای پاک و سالم، مقدمه ای برای تمتع از دیگر حقوق انسانی مندرج در اعلامیه جهانی حقوق بشر است. زیرا درصورت آلودگی هوای محیط پیرامون وی، «حق بر بهداشت» و یا حتی«حق بر حیات» از او سلب خواهد شد. تحقق حقوق یادشده که بی تردید با محیط زیست پیرامون پیوندی ناگسستنی دارد، به اندازه ای برای دولت ها مهم است که امروزه در تئوری های حقوق بین الملل در مباحث مربوط به حمایت از محیط زیست، از امنیت جمعی محیط زیستی سخن به میان می آورند. اگرچه در حقوق بین الملل بغیر از مقررات عام الشمول حقوق بشری که پیشتر به بخش بسیارکوچکی از آن اشاره شد، قاعده  یا قانونی که بتواند بر روابط شهروندان و دولت متبوع آن‌ها در استفاده از هوای پاک حکومت کند وجود ندارد. با این حال در صورت  قصور دولت در تأمین محیط سالم برای شهروندان، مسؤولیت مدنی، و در حالت شدید آن مسؤولیت بین المللی آن دور از ذهن نیست.


منابع:

1.    www.unic-ir.org

2.    www.ashrafi.ac.ir

3.    www.qom.ac.ir

4.    www.hawzah.net

5.    www.humanrights-iran.ir





صفحه قبل


ماهنامه الکترونیکی سیب /دی 96
 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  2
کل بازديد:  195
بازدیدکنندگان برخط:  1