نشریه الکترونیکی سیب/ شماره 61/ آذر 96
سلامت زنان






دكتر زهرا باقري- فاطمه محمدعلي پوريزدي- ناهيد تحيري

سلامت از مهمترین مؤلفه های توسعه پایداراست و دسترسی به خدمات پایه سلامت از اجزای اصلی حقوق بشر می باشد. زنان به دلیل گذراندن دوره های خاص از جمله حاملگی، زایمان، شیردهی و یائسگی، گروه آسیب پذیر جامعه از نظر سلامت محسوب شده،  نیازمند خدمات ویژه پیشگیری، سلامت و درمان می باشند. از طرفی افزایش میزان بی سوادی، فقر اقتصادی و بیکاری، دسترسی به خدمات پایه بهداشتی و سلامت را برای زنان دشوارتر ساخته است. این در حالیست که تأمین سلامت زنان نه تنها به افزایش شاخص های سلامت جامعه کمک خواهد کرد، بلکه باعث ارتقای سلامت خانواده نیز می گردد.

در حال حاضر برخی شاخص‌های بهداشتی کشور ما در مقایسه با برخی از کشور‌های همسایه مانند ترکیه، سوریه، مصر و اردن وضعیت بهتری دارد. در ایران شاخص مرگ و میر مادران، نوزادان و واکسیناسیون، به ‌مراتب بهتر از کشورهای نامبرده است. همچنین در مواردی همچون سرطان دهانه رحم که در برخی کشور‌های در حال توسعه و حتی  توسعه یافته به ‌دلیل فرهنگ حاکم برجامعه، یک معضل  بهداشتی است، میزان ابتلا در ایران 2/3 ‌در 100 هزار است که البته عواملی چون شرایط مذهبی حاکم بر جامعه، در کاهش این مهم تأثیر بسزایی داشته است. در سال‌های اخیر در بعد سلامت زنان پیشرفت‌های قابل ملاحظه ای در کشور ما صورت گرفته، تا جایی که امید به زندگی در زنان ایرانی به‌طور متوسط به ‌‌74 سال رسیده است. که این امر مرهون موفقیت در برنامه‌هایی هستند که برای ارتقای سلامت زنان در برنامه‌های پیشگیرانه وزارت بهداشت گنجانده شده اند.

 پر واضح است که تمامی برنامه ریزی ها و سیاست گذاری های حوزه سلامت  و به خصوص سلامت زنان باید بر اساس شواهد موجود بوده، با شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه هم خوانی داشته باشد. در غیر اینصورت این تلاش ها و برنامه ها موفقیت آمیز نخواهد بود و این مهم بر عهده تمامی متخصصین و مراکز تحقیقاتی است که شواهد لازم برای اتخاذ برنامه های سلامت زنان را فراهم آورده تا تحقیقات انجام شده در این زمینه به اتخاذ مناسب برنامه های غربالگری، پیشگیری و درمانی در زمینه سلامت زنان منجر شود. همه گروه‌های زنان، از دختران تا زنان میانسال و سالمند، نیازمند حمایت جدی برای ارتقای همه‌جانبه کیفیت زندگی و سلامت هستند. در خصوص نقش و اهمیت سلامت زنان به ۲ نکته مهم باید اشاره کرد؛ اول، اهمیت نقش زنان در سلامت خانواده و جامعه و دوم، اهمیت سلامت زنان این قشر مهم.  زنان، چه به‌عنوان ارایه‌کننده خدمات بهداشتی و چه به عنوان‌ گیرندگان خدمات، باید در برنامه‌ریزی‌ها در نظر گرفته شوند و از وظایف اصلی دولت‌هاست که این شرایط را فراهم کنند.

 

نقش زنان در سلامت جامعه: در خصوص نکته اول، رشد حضور اجتماعی زنان در سال‌های پس از پیروزی انقلاب، به‌کارگیری نیروهای زن در سطوح مختلف تخصصی (به خصوص برای بهداشت و سلامت جامعه) قابل تامل است و یکی از افتخارات جمهوری اسلامی ایران درگیر کردن زنان در نظام سلامت است. حضور زنان گروه‌های پزشکی در صحنه‌های جنگ و بحران و بلایای طبیعی، اثباتی بر شجاعت آنان در قبول مسوولیت‌های اجتماعی است.

نقش زنان در سلامت خانواده: زنان، تضمین‌کننده سلامت خانواده هستند. آنها به‌طور معمول، مدیریت و برنامه‌ریزی سلامت خانواده، از واکسیناسیون کودکان گرفته تا تغذیه نوجوانان و کاستن از استرس‌های بزرگ‌ترها و ارایه خدمات به سالمندان را به عهده دارند. بخش سلامت تغذیه، از مزرعه تا سفره، نیز معمولا عرصه تصمیم‌گیری بانوان است.

از طرف دیگر، آثار نامطلوب بیماری و مرگ‌ومیر مادر بر سلامت اعضای خانواده، غیرقابل چشم‌پوشی است. زنان به عنوان مادر در خانواده، محور سلامت خانواده‌اند و مرگ‌ومیر، ناتوانی و رفتارهای آنها، همه ابعاد سلامت خانواده را تحت تاثیر قرار می‌دهد. از جمله این موارد می‌توان تاثیر خطرات تهدیدکننده سلامت مادران بر سلامت سایر گروه‌های سنی در خانواده را نام برد (انتقال بیماری از مادر به جنین، اثر سوءتغذیه و دیابت و فشارخون مادر بر جنین، اثر استعمال دخانیات بر سلامت جنین و سایر افراد خانواده و...) به علاوه، با توجه به یادگیری رفتار در خانواده و نقش مادران در شبکه یادگیری اجتماعی، آثار رفتارهای زنان و مادران بر جنبه‌های مختلف سلامت و بیماری و تاثیر آن در فرهنگ رفتاری همه اعضای خانواده بر هیچ‌کس پوشیده نیست. همچنین بررسی‌ها نشان داده است که نرخ مرگ‌ومیر کودکانی که مادرشان را از دست داده‌اند، افزایش قابل‌توجهی داشته است. افزایش موارد کار و کاهش تحصیل در فرزندان مادر از دست داده نیز از سایر آثار نامطلوب مرگ مادر است. مرگ مادر نه فقط به دلایل مرتبط با بارداری و زایمان، بلکه به دلایل دیگر نیز به همان اندازه برای خانواده فاجعه‌آمیز است و در تمامی ابعاد، دردناک و جبران‌ناپذیر است.

اولویت‌های سلامت زنان: طبق بررسی‌های انجام‌شده در کشور، بیماری‌های قلبی‌عروقی و بیماری‌های عروقی مغز و همه عوامل خطرساز و زمینه‌ای که به آنها منجر می‌شوند (مانند دیابت، فشار خون و چاقی) از اولویت ویژه‌ای در سلامت زنان برخوردارند. درست است که میزان مرگ‌ومیر زنان، به‌ویژه مرگ‌ومیر مادران باردار، در سال‌های پس از انقلاب شکوهمند اسلامی ایران، روند رو به کاهش چشمگیر و قابل‌توجهی داشته است اما از فاصله‌ای که تا وضعیت مطلوب وجود دارد، نباید غافل بود. از طرف دیگر، اگرچه مرگ‌ومیر زنان در بعضی از گروه‌های سنی کمتر از مردان است اما بر اساس بررسی ملی بار بیماری‌ها، زنان در مقایسه با مردان آسیب‌پذیرترند و ناتوانی‌های ناشی از بیماری‌های مزمن در آنها به مراتب بیشتر از مردان است. مرگ‌ومیر مادران به علت بارداری و زایمان نیز از علل مهم مرگ‌ومیر زنان است که نمی‌توان به سادگی از آن گذشت. بارداری‌های ناخواسته، بارداری‌های پرخطر، عدم برخورداری از مراقبت‌های شش‌گانه دوران بارداری و زایمان غیرایمن از علل مهمی هستند که باید از آنها پیشگیری کرد.

سرطان‌ها از علل اصلی مرگ‌ومیر زنان هستند. در ایران، بار اصلی سرطان‌ها در زنان، مربوط به سرطان پستان است و البته سرطان دهانه رحم نیز به علت سیر بالارونده‌ای که دارد، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. سرطان پستان در زنان ایران همچنان در رتبه اول سرطان‌ها قرار دارد و همه‌ساله به تعداد موارد بروز آن افزوده شده و به رقمی حدود ۷ هزار مورد در سال رسیده است. از طرف دیگر، از مهم‌ترین اولویت‌هایی که بیماری مزمن و ناتوان‌کننده برای زنان ایجاد می‌کنند، بیماری‌های اعصاب و روان (به خصوص افسردگی)، بیماری‌های عضلانی-اسکلتی(به ویژه کمردرد و آرتروز)، کم‌خونی و یائسگی هستند که البته در گروه‌های سنی مختلف زنان رتبه آنها تغییر می‌کند. به عنوان مثال، یائسگی و مشکلات ناشی از آن در زنان ۴۵ تا ۶۰ سال، رتبه دوم علل عوارض را به خود اختصاص می‌دهد و همچنین گرفتاری‌های عضلانی-اسکلتی رتبه بالایی در بار بیماری‌های این گروه سنی دارد.

بی‌تردید یکی از مهم‌ترین عوامل پیشگیری‌کننده از همه اولویت‌های فوق، شیوه زندگی سالم و مطلوب است که متاسفانه در زنان ایران، به‌ویژه در خصوص فعالیت جسمانی و تغذیه سالم و صحیح، مشکلات مهمی وجود دارد. آمار چاقی و عدم تحرک جسمانی در زنان بسیار بالا است. بنابراین اتخاذ شیوه سالم زندگی برای زنان ایرانی یک امر مهم در تامین، حفظ و ارتقای سلامت آنها است وبه همه زنان میهن اسلامی توصیه می‌کنیم که برای زندگی خود برنامه‌ریزی صحیحی داشته باشند و تغذیه سالم و فعالیت جسمانی کافی روزانه را در آن بگنجانند تا از آثار مطلوب آن بر سلامت خود بهره‌مند شوند. البته نباید و نمی‌توان از آثار و عواقب آسیب‌های اجتماعی زنان و سلامت اجتماعی آنان چشم‌پوشی کرد. در جامعه اسلامی ایران همه باید دست به دست هم بدهند تا ریشه‌های خشونت، مزاحمت، بحران‌های ازدواج و طلاق، فرار از خانه، بزه‌های اجتماعی و... از زندگی اجتماعی زنان رخت بر بندد و همه مردم، چه زن و چه مرد، از منافع آن بهره‌مند شوند.

منابع:

مقاله :دکتر نجمه مهارلویی - متخصص پزشکی اجتماعی- عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات سیاستگذاری سلامت

مقاله: دکتر مرضیه وحید دستجردی – متخصص زنان





ماهنامه الکترونیکی سیب /آذر 96
 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  2
کل بازديد:  585
بازدیدکنندگان برخط:  1