نشریه الکترونیکی سیب/ شماره 61/ آذر 96
ستون فقرات یک درد و چندین علت
 


دکتر قاسم ایزدی، منصوره معلایی، حمیدرضا آریان نژاد

کمردرد (به انگلیسیLow Back Pain) مشکل و شکایت شایعی است که بسیاری از افراد در طول زندگی با آن روبرو می‌شوند. آمار نشان می‌دهد که ۸۰٪ از افراد در دوران زندگی خود حداقل یک مرتبه به علت کمردرد به پزشک مراجعه کرده‌اند. اگرچه علت کمردرد در بسیاری از بیماران ازطریق شکایت بیمار، آزمون‌های بالینی و آزمایشگاهی و همچنین بخش تصویر برداری پزشکی قابل شناسایی است، ولی به دلیل شایع بودن دردهای ناحیه کمر و عوامل مختلفی که در ایجاد آن نقش دارند، تشخیص علت اصلی به وجود آورنده کمردرد مشکل است.

    در ستون فقرات، درصورت ضایعه و درگیرشدن عناصر حساس به درد همانند ماهیچه‌ها و تاندون آن‌ها، رباط‌ها، فاسیا، مفاصل بین مهره‌ای پشتی (مفاصل فاست یا آپوفیزیال)، اعصاب نخاعی و ریشه‌های آن‌ها، عروق خونی و طناب نخاعی به هر دلیلی، احتمال ایجاد درد وجود دارد که ممکن است در همان ناحیه یا نقاط دورتری به شکل دردهای تیرکشنده احساس گردند.

علل دردهای کمری

   پیچیدگی اعضای بدن انسان و رابطه نزدیک تک تک اعضای داخلی و خارجی نمونه ای از شگفتی آفرینش انسان است. عوامل مختلفی در ایجاد درد کمر نقش دارند و تقسیم بندی‌های گوناگونی در این ارتباط وجود دارد. سندرم بی تحرکی یکی از مهم ترین عوامل ابتلا به بیماری های مزمن و ناتوانی جسمانی حرکتی از جمله کمر درد به شمار می آید. به نظر پزشکان بیش از 85 درصد علل درد های عضلانی مربوط به بی تحرکی است.[۴] صرف نظر از عواملی چون چاقی و نوع شغل، مهمترین علل کمردرد عبارتنداز:

1-درد مکانیکی کمر

2-درد کمر با منشاء درون وندی

3-درد کمر التهابی

4-درد به دلیل عفونت

5-درد ناشی از تومورها (Tumors)

6-درد کمر با منشاء عروقی

7-درد کمر با مبدا روانی

 

علل مکانیکی دردهای کمری

    از میان علت‌های یاد شده، دردهای مکانیکی شایعترین علت کمردرد هستند.۹۰ درصد دردهای کمری از نوع مکانیکی است. بسیاری از از این اختلالات مکانیکی نیز در قسمت پایین فقرات کمری ایجاد می‌شود. درحقیقت ناحیه کمری-خاجی(Lumbosacral)شایعترین محل دردهای کمری است.

مهمترین علل دردهای مکانیکی ناحیه کمر عبارتنداز:

·         کشیدگی عضلانی (Strain)

·         پیچ خوردگی (Sprain)ها

·         آسیب مفاصل بین مهره‌ای پشتی (Facet Joints)

·         فتق دیسک بین مهره‌ای

·         لغزش مهره (Spondylolistesis)کمری

·         انحراف جانبی ستون فقرات (Scoliosis)

·         آرتروز (Osteoarthritis)

·         تنگی مجرای نخاعی

·         شکستگی‌ها (Fractures)

·         دررفتگی‌ها (Dislocation)

 

درد کمر با منشاء درون وندی

    گاهی دردهای کمری درارتباط با ساختارهای ستون فقرات نیستند و از بافت‌های دیگری ایجاد می‌گردند که ممکن است مبدا درون وندی داشته باشند. به طورکلی، به دردهایی که به علت ارتباطات عصبی مشترک در دستگاه عصبی مرکزی در ناحیه دیگری غیراز منطقه اصلی خود احساس گردند، درد ارجاعی[۱۴] می‌نامند. بیماری‌های دستگاه گوارش همانند زخم دوازدهه، پانکراتیت و زخم معده ممکن است باعث کمردرد گردند. به همین ترتیب اختلالات دستگاه ادراری همانندسنگ کلیه، مشکلات حالب‌ها، تومور پروستات، پروستاتیت (التهاب پروستات) و بیماری‌های دستگاه تناسلی در خانم‌ها مثل اندومتریوز و تومور رحم نیز می‌توانند باعث ایجاد درد ارجاعی در ناحیه کمر گردند.

 

درد التهابی کمردرد

    برخی از بیماری‌های روماتیسمی که باعث ایجاد پدیده التهابی در بافت‌های بدن می‌گردند، ممکن است عامل کمردرد باشند، که شدت درد و محل آن به نوع بیماری بستگی دارد. دردهای التهابی ناشی از یک بیماری روماتیسمی، به هنگام استراحت افزایش و در زمان‌های فعالیت کاهش می‌یابند (برخلاف درد مکانیکی کمری). در بسیاری از این بیماران به هنگام صبح، درد باعث بیداری فرد می‌گردد که پس از مدتی فعالیت کاهش می‌یابد. مواردی از بیماری‌های روماتیسمی که ممکن است باعث کمردرد شوند عبارتنداز:

·         آرتریت روماتوئید

·         اسپوندیلیت آنکیلوزان

·         بیماری بهجت

·         سندرم رایتر

 

درد به علت وجود تومور

    تومورهای ناحیه ستون فقرات ممکن است مهره‌های کمری، بافت‌های نرم اطراف ستون فقرات، مننژ یا ریشه اعصاب نخاعی را درگیر کنند. تومورهای خوش خیم همانند تومورهای بدخیم، می‌توانند به عنوان یک عامل درد کمر مطرح باشند. گاهی تومور مهره‌ها به علت متاستاز مثلاً از کلیه، پروستات، ریه و پستان ایجاد می‌گردد.

 

درد ناشی از بیماری عفونی

     عفونت‌های حاد و مزمن از عوامل درد کمری محسوب می‌شوند. برخی از این موارد عبارتنداز:

·         استئومیلیت حاد و مزمن

·         عفونت قارچی

·         سل

·         عفونت حاد فضای دیسک

·         تب مالت (بروسلوز)

 

درد کمر با منشاء عروقی

     اختلالات عروقی ناشی از سرخرگ یا سیاهرگ در ایجاد درد نقش دارند. بعضی از مشکلات سرخرگی یا سیاهرگی که ممکن است عامل درد کمر باشند شامل:

·         انسداد پیشرونده و تدریجی آئورت

·         آنوریسم آئورت شکمی

·         انسداد عروق ایلیاک (تهیگاهی)

·         فشار به سیاهرگ‌های مهره‌ای

·         نارسایی‌های سیاهرگی

·          

درد کمر با منشاء روانی

    اگر درد بدون وجود ضایعه عضوی خاصی ایجاد گردد، درد روانی (سایکوژنیک) یا سایکوسوماتیک می‌نامند. این نوع درد منشاء روحی دارد و ارتباطی با ساختار ماهیچه‌ای، مفصلی، رباط‌ها و دیسک بین مهره‌ای ندارد. به هرحال محل درد و نیز تنوع بارزی که با هیچ تفسیر آناتومیک خاصی هم خوانی نداشته باشد، سایکوژنیک بودن درد را مطرح می‌سازد.  مواردی چون افسردگی، هیستری و تمارض در این گروه قرارمی گیرند. تشخیص دردهای سایکوژنیک معمولاً آسان نیست و به خصوص اگر با یک ضایعه عضوی نیز همراه گردند، ممکن است گیج کننده باشند.

 

علل دیگر

    سایر عللی که ممکن است باعث کمردرد شوند عبارتنداز:

·         اختلالات مادرزادی مانند ساکرالیزاسیون و لومباریزاسیون

·         بیماری‌های متابولیک همانند اپوکی استخوان و بیماری‌های غدد مانند هیپرپاراتیروئیدی

·         مسمومیت با فلزات سنگین مانند جیوه و رادیوم

·         بیماری‌های خونی همانند تالاسمی

تشخیص

    پزشکان بر این باورند سن ابتلا به کمردرد و دردهای مزمن در ناحیه ستون فقرات پایین آمده و از این جهت موضوع نگران کننده است. بخش بزرگی از کمردردها ناشی از سبک زندگی نادرست و پایین بودن سطح اطلاعات مردم در خصوص رفتارهای صحیح نشستن و خوابیدن، جابه جایی اجسام، تحرک جسمانی کم و تغذیه نادرست است. در گذشته اغلب بیمارانی که از دردهای کمر شکایت داشتند در سنین میانسالی به بالا بودند اما امروز با زندگی مدرن، جوانان و نوجوانان نیز به جرگه تجربه کنندگان دردهای کمر پیوسته اند. علاوه بر معاینه فیزیکی جهت تشخیص علت کمردرد توسط پزشک معالج، احتمال دارد با توجه به شرایط بیمار اقدامات تشخیصی خاصی نیز درخواست گردد که عبارتنداز:

·         رادیوگرافی

·         ام آر آی

·         سی تی اسکن

·         اسکن استخوانی

·         میلوگرافی

·         آزمایش خون

درمان

    به طورکلی، درمان شامل موارد زیر است:

·         درمان دارویی طبق نظر متخصص مربوطه با توجه به علت کمردرد

·         درمان فیزیوتراپی که بیشتر در ارتباط با دردهای مکانیکی کاربرد دارد

·         کنترل فعالیت‌های روزمره جهت کاهش درد و پیشگیری از بروز دردهای کمری

·         تصحیح حالت نشستن جهت جلوگیری از کمر درد و قوز پشتی ،

·         استفاده از حمایت کننده ها یا ساپورترهای کمری در هنگام نشستن

·         درمان جراحی که در آسیب‌های شدید و موارد خاص مطرح می‌گردد. زمانی که درد بیمار خیلی زیاد باشد و بیمار به درمان‌های فوق پاسخ ندهد ممکن است نیاز به عمل جراحی ضروری باشد.

اصول پیشگیری

پیشگیری از دردهای کمر یک عامل مهم در بهبود مناسبات اقتصادی، مشارکت فعال افراد در جامعه و کاهش هزینه‌های درمانی است. بسیاری از عوامل مهم پیشگیری از کمردرد عبارتنداز:

·         پرهیز از یک وضعیت ثابت، به ویژه نشستن طولانی مدت روی صندلی

·         اجتناب از حرکات سریع و چرخشی در ستون فقرات

·         اگر مجبور به کار در حالت ایستاده هستیم، باید به گونه‌ای شرایط را مهیا کنیم که مجبور به خم کردن تنه نباشیم.

·         پرهیزاز بلندکردن اجسام سنگین، به خصوص در حالت ایستاده با زانوهای صاف

·         استانداردسازی محیط‌های کار و خانه ازنظر ارتفاع مناسب اجسام در دسترس

·         کاهش وزن درصورت چاقی

·         تقویت ماهیچه‌های ستون فقرات براساس اصول صحیح. امروزه علم فیزیوتراپی می‌تواند یک روش مناسب و مفید را در این زمینه ارائه کند.

·         پرهیزاز رانندگی طولانی مدت و در نظر گرفتن توقف‌هایی در مسیر

·         پرهیزاز تشک‌های نرم حجیم و استفاده از بالش‌های مناسب زیر سر.

·         داشتن اعتماد به نفس و روحیه‌ای شاد به جای اضطراب و تشویش. افراد مضطرب معمولاً کنترل مناسبی بر وضعیت بدنی خود در فعالیت‌های روزمره ندارند، بنابراین مستعد آسیب بیشتری هستند.





ماهنامه الکترونیکی سیب /آذر 96

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  1
کل بازديد:  466
بازدیدکنندگان برخط:  1