نشریه الکترونیکی سیب/ شماره 60/ آبان 96
آسم شغلی




پریسا آزاد

 

دستگاه تنفسی یکی از نقاطی است که در معرض آسیب ‌های شدید ناشی از محیط کار ناسالم قرار دارد. در دنیا حدود 20 تا 30 درصد مردان (15-64 ساله) در طول زندگی کاری خود در معرض آسم و سرطان ‌های ریوی هستند که شایع‌ ترین سرطان شغلی محسوب می ‌شود.

تنفس دایمی ذرات معلق موجود در محیط‌ های بسته که بیشتر در فضای کارخانه‌ ها رخ می ‌دهد، دومین علت بروز بیماری ‌های تنفسی است.

براساس تعریفی که Bernstein و همکارانش در سال 1993 ارائه کردند، آسم شغلی به نوعی از بیماری اطلاق می ‌شود که در اثر مواجهه با وضعیت های خاص یا عوامل معین مرتبط با محیط های کاری، محدودیت تغییرپذیر جریان هوا یا افزایش حساسیت مجاری هوایی، وجود داشته باشد ولی این موضوع در خارج از محیط کار، صدق نکند.

شیوع آسم در صنایع مختلف متفاوت است. هر چند آمار دقیقی نمی توان گفت ولی تا 15 در صد موارد آسم به عوامل شغلی مربوط می شود.

علایم بیماری همان علایم آسم    می باشد مثل خس خس سینه، کوتاهی تنفس، احساس  تنگی در قفسه سینه، تحمل نکردن ورزش، فعالیت ها و سرفه  می باشد آبریزش بینی، احتقان بینی   و تحریکات چشمی نیز می توانند ظاهر شوند. حتی تا مدت ها پس از قطع تماس با ماده محرک علایم ادامه می یابد.

به طور شایع علایم در طی ایام کاری پیشرفت می کند و در زمان تعطیلات کاری فروکش می کند ولی مجدداً این سیکل با شروع کار ادامه می یابد. در بسیاری موارد یک تاریخچه مثبت مشخص یا خانوادگی از آلرژی، فرد را بیشتر مستعد به آسم شغلی می کند ولی در عین حال،‌ در بعضی از افراد هیچ گونه تاریخچه مثبت قبلی آسم وجود ندارد.

در تمامي بالغيني كه با علایم و نشانه‌هاي انسداد راه هوايي مراجعه مي‌كنند، بايد احتمال وجود آسم شغلي در نظر گرفته شود. بسياري از افراد كه دچار آسم شغلي هستند در ابتدا به‌عنوان COPD تلقي مي‌شوند زيرا انسداد مجاري هوايي، تا حدودي ثابت است و بسياري از آن‌ها سيگاري هستند و زماني كه عامل مواجهه، برطرف شود ماهيت آسمي بيماري، وضوح بيشتري پيدا مي‌كند. بهترين راه غربالگري اين موضوع آن است كه از كارگران سؤال شود كه آيا علایم بيماري آن‌ها در ايام تعطيل بهتر مي‌شود يا خير و چند روز طول مي‌كشد تا بهبودي حاصل شود. در صورتي‌كه از بيمار بپرسيم آيا علایم آسم، سر كار، بدتر مي‌شود يا خير؟ معمولاً فايده‌اي ندارد زيرا بيشتر بيماران مبتلا به آسم شغلي، فقط پس از اتمام كار و شب‌ها، دچار علایم مي‌شوند.

در صورتي‌كه يكي از حالات زير موجود باشد، رابطه بين علایم آسم و محيط كار، مورد سوء ظن قرار مي‌گيرد:

– علایمي كه صرفاً هنگام كار، بروز مي‌کنند.
– 
علایمي كه در تعطيلات آخر هفته، رفع مي‌گردند.
– 
علایمي كه در هر شيفت كاري به تناوب، تكرار مي‌شوند.
– 
علایمي كه در طي هفتة كاري، مرتباً بر شدت آنها افزوده مي‌گردد.
– 
علایمي كه پس از تغيير محيط كار، رفع مي‌گردند.

 

به طور کلی می توان اصول پیشگیری از بیماری ها را چنین خلاصه کرد:

1- جانشینی مواد مضر به وسیله موادی که خطر کمتری دارند

2- کاهش یا کنترل گردوغبار

3- حفاظت فردی در کارگران

4- آزمایش‌ها واقدامات پزشکی

 

اصول كلي درمان آسم شغلي

سنگ‌ بناي درمان آسم شغلي، تشخيص سريع و به موقع و اجتناب از مواجهه كارگر با مواد محرك است. اين مسأله خصوصاً در مورد آسم‌هاي شغلي ناشي از مواد حساس‌كننده، صادق است؛ چراكه مواجهه با مقدار كمي از مواد حساس‌ كننده مي‌تواند باعث آسم مقاوم شود. كساني كه دچار آسم ناشي از مواد محرك يا آسم تشديد شده به وسيله كار هستند در صورت مهيا شدن شرايط مهندسي، ممكن است بتوانند به كار معمول خود ادامه دهند و بدين‌ منظور بايد به آن‌ها وسايل محافظت از سيستم تنفسي داده شود. كساني كه دچار آسم شغلي مي‌شوند بايد بر اساس پروتكل‌هاي منتشر شده تحت درمان طبي قرار گيرند. از آنجايي كه علت اصلي آسم، التهاب است، استروئيدها سنگ‌ بناي درمان آن‌ها هستند.

مطالعات دنيا نشان داده كه افرادمبتلا به آسم به علت مواجهه با مواد حساس‌ كننده يا ناشي از مواد با وزن مولكولي كم يا زياد، در صورت نداشتن مواجهه و استفاده از استروئيد استنشاقي، بهبودي قابل توجهي پيدا مي‌كنند. علاوه بر آن افراد بايد از استعمال دخانيات اجتناب كنند. همچنين بايد در مورد آسم‌شان آموزش ديده، علایم هشداردهنده حمله آسم را بشناسند و نحوه استفاده از داروهايشان را بدانند.

مسایلي درباره محيط كار بيمار مبتلا به آسم

افرادي كه آسم شغلي وابسته به مواد حساسيت‌زاي تائيد شده دارند بايد از چنين محيط‌هايي دور شوند. افتراق بين آسم شغلي ناشي از مواد حساسيت‌زا با آسم شغلي ناشي از مواد محرك، به علت داشتن درمان‌هاي متفاوت، مهم است. افراد مبتلا بهآسم ناشي از مواد حساسيت‌زا حتي با مقادير كم اين مواد، دچار واكنش مي‌شوند و اصلا نبايد درآن محيط قرار بگيرند. اما افراد مبتلا به آسم ناشي از مواد محرك، مي‌توانند در همان ساختمان كار كنند تنها اين افراد بايد به جايي منتقل شوند كه با مقادير زياد اين مواد، مواجهه نداشته باشند يا از وسايل محافظتي استفاده كنند. پيگيري بيماران نشان داده است كه بیشتر بيماران آسم شغلي حتي اگر سال‌ها پس از اجتناب از مواجهه، بررسي شوند، به طور كامل بهبود نيافته‌اند و اين امر اهميت تشخيص به موقع و سريع را مشخص مي‌كند.

درصورتي كه بيمار با وجود درمان دارويي مناسب، هنوز هم دچار افزايش پاسخ‌دهي راه‌هاي هوايي باشد، ممكن است به محدود كردن مواجهات محيطي وي با عوامل آغازكننده غيراختصاصي آسم مانند هواي سرد، دود، گرد و غبار و همچنين محدود كردن فعاليت بيمار، نياز باشد.

همچنين اگر در محيط كاري، فردي مبتلا به آسم شغلي باشد، اين يك زنگ خطر است و بايد خطر بروز آسم شغلي را با استفاده از تغيير در روش كار و بهبود تهويه هوا، كاست.

برخي از خصوصيات مولكولي مواد، نشانگر مضر بودن آن‌ها در سلامتي است و امكان دارد همين خصوصيات در رابطه با آسم شغلي نيز مطرح باشند. از طرف ديگر، شناخت مستقيم عوامل مرتبط با خطر رينيت و آسم ميسر نيست و به عنوان مثال وقتي ذرات آرد به راحتي در يك نانوايي پخش مي‌شوند و نانوا مبتلا به آسم شغلي مي‌شود، براي كارفرما درك و باور اين مطلب كه ماده بي‌خطر و معمولي مانند آرد مي‌تواند عامل آسم باشد، مشكل است. هنگامي كه مواجهه با عامل خاصي به عنوان عامل خطر آسم شغلي و رينيت تلقي شود، ارزيابي بايد طبق مراحل زير انجام شود:

- با پيگيري و نظارت، مشاغلي كه ميزان مواجهه زيادي دارند، شناسايي شوند. - ميزان مواجهه هر فرد مشخص شود و تخميني از ميانگين و محدوده ميزان مواجهه به دست آيد - از مكان‌هايي كه ميزان مواجهه كمتر دارند نيز نمونه‌هاي اضافي گرفته شود.

در مجموع هر چه ميزان بيشتري از مواد استنشاق شوند، ميزان بروز حساسيت، بيشتر مي‌شود و احتمال تجربه علايم رينيت يا آسم نيز بيشتر مي‌شود. اما تعيين محدوده و حد ميزان مواجهه‌اي كه بي‌خطر تلقي شود، مشكل است. حتي ممكن است پس از بروز حساسيت، ميزان ماده‌اي كه بتواند موجب بروز علايم شود از ميزان دفعه اول، كمتر باشد. مؤثرترين روش كنترل، اجتناب از مواجهه است كه يا بايد فرد را به شغل ديگري، مشغول كرد يا در صورت امكان، مواد با ضرر كمتر را در اختيار آن‌ها گذاشت. هرچند كه ممكن است اقدامات ديگري نيز مقدور باشد.

شواهد حاكي از آن است كه در مورد گروهي از مواد حساس‌كننده دستگاه تنفسي، عواملي مانند سيگار و سابقه آتوپي، احتمال بروز حساسيت را افزايش مي‌دهد. آتوپي، در افراد زيادي يافت مي‌شود و بر اساس شواهد تشخيصي، شايد به نسبت 1 به 3 در جمعيت وجود داشته باشد. افراد آتوپيك، نسبت به آلرژن‌هاي شايع مايت موجود در گرد و غبار منازل و گرده‌هاي گياهان و علفزار حساس هستند.

تشخيص آسم شغلي در محيط كار، از اين نظر كه امكان دارد كارگران ديگر نيز در معرض خطر قرار داشته باشند و نيازمند تشخيص به موقع و سريع باشند، داراي اهميت است. بر اين اساس به روز رساني فهرست موادي كه در هر صنعت، مورد استفاده هستند بايد به صورت دوره‌اي انجام شود تا عوامل احتمالي مولد آسم، شناسايي شوند. به اين ترتيب كارگران، نيازمند بيماريابي دقيق و درمان هستند. بيماريابي، معمولا شامل پايش دو ساعته PEF در زمان كار و غير آن طي يك دوره سه هفته‌اي است.

 

 

منابع:

1- بیماریهای شغلی، قادر اسماعیلی نژاد

2- جام جم

3- پایگاه اطلاع رسانی پزشکی شفا

http://www.isna.ir/news/91040300983-4/

 

 

 

 




 ماهنامه الکترونیکی سیب / آبان 96

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  2
کل بازديد:  355
بازدیدکنندگان برخط:  1