نشریه الکترونیکی سیب/ شماره 59/ مهر 96
تغییرات الگوی خواب در حین بارداری و پس از آن





نویسندگان: لیلا کارگرفرد - مهتاب متین

 

در حالی که دوران بارداری، زایمان و بعد از زایمان یک تجربه رضایت بخش و شیرین برای زنان است، اما باید مشکلات خواب این گروه را نادیده نگرفت. تغییرات الگوی خواب در طول حاملگی از ۱۳ تا ۸۰ درصد در سه ماهه اول بارداری به ۶۶ تا ۹۷ درصد در سه ماهه سوم افزایش می یابد.

مطالعات و تحقیقات انجام شده در زمینه الگوی خواب بارداری و پس از زایمان بسیار محدود هستند و علی رغم این‌که عده زیادی از زنان در سراسر دنیا از این مشکل شکایت دارند، اطلاعات کمی در مورد درمان مطمئن و اثر بخش اختلالات خواب اولیه و خواب های از هم گسیخته در این دوران وجود دارد.

 

میزان و کیفیت خواب

به طور کلی دو جنبه اساسی در خواب از اهمیت برخوردار است: میزان و کیفیت آن  بارداری نه تنها میزان ساعاتی که زن به طور طبیعی می‌خوابد را دستخوش تغییرات اساسی می‌کند بلکه بر کیفیت آن نیز تأثیر می‌گذارد. همزمان با تغییرات فیزیولوژیک بدن زن باردار، خوابیدن و برخاستن برای او سخت‌تر از قبل می‌شود.

 

تغییرات آناتومیک و فیزیولوژیک مؤثر بر خواب  دوران بارداری

 افزایش تصاعدی هورمون های جنسی در حین بارداری بخصوص استروژن و پروژسترون‚ تأثیر زیادی بر روی خواب و بیداری دارند. تحقیقات نشان داده اند که در مرحله REM  خواب‚ استروژن کاهش پیدا می کند و این کاهش سبب افزایش نورآدرنالین می شود.

در طی مطالعه  Lee و Zaffke بر روی 31 زن باردار‚ مشخص شد که سطح پروژسترون با یک افزایش سریع از ng/ml  7/9 در فرد غیر حامله و در فاز لوتئال، به ng/ml 179 درحین سه ماهه سوم بارداری می رسد که به نظر می رسد که اثرات آرامش بخشی و گرمازایی آن تأثیرات عمیقی بر خواب و خواب آلودگی دارد. اما با این وجود‚ پروژسترون فعالیت ماهیچه های صاف را کم می‌کند، که سبب تکرر ادرار بویژه در سه ماهه اول حاملگی می شود. تغییرات میزان پرولاکتین‚ اکسی توسین‚ ملاتونین و کورتیزول نیز در طول بارداری بر روی خواب مؤثر هستند.

در طی سه ماهه دوم و سوم‚ رشد جنین سبب تحت فشار قرار گرفتن و کاهش ظرفیت مثانه شده و در نتیجه  به افزایش دفع ادرار در طول خواب و بیداری منجر می شود. علاوه بر این‚ حرکات جنینی، ریفلاکس اسید و ناتوانی در راحت غلت خوردن در تخت به علت وجود رحم بزرگ همگی سبب بیدار شدن های مکرر از خواب و ناراحتی فرد می شود. بنابراین گروهی از هورمون ها و عوامل فیزیکی مختلف بدین گونه بر روی خواب زنان در طی بارداری تأثیر می‌گذارد.

 

علل بیخوابی در دوران بارداری:

با توجه به این حقیقت که تقریباً همه زنان خصوصاً در اواخر بارداری بی خوابی را گزارش کرده اند فقط یک سوم از زنان متوجه مشکلات خواب خود می شوند. شاید زنان قبول کرده اند که در طی بارداری دچار بی خوابی و مشکلات خواب می شوند، چون آن‌ها باور دارند که اختلالات خواب یک موضوع قابل پیش بینی و احتمالاً غیر قابل درمان است.

علل بیخوابی در دوران بارداری را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد:

Ø       در سه ماهه ی اول‚ بیشترین علت: حالت تهوع و استفراغ‚ تکرر ادرار و کمردرد، ناخوشی های فیزیکی اولیه

Ø       در سه ماهه های دوم و سوم: علاوه بر موارد یاد شده احساس ناخوشایند از حرکات جنین‚ سوزش سردل‚ کرامپ یا احساس خارش در پاها و تنفس های کوتاه

Ø       سطوح آهن‚ فریتین و هموگلوبین قبل از بارداری همگی با میزان خستگی سه ماهه اول مرتبط است.

Ø       میزان خستگی در سه ماهه سوم با سطح اسیدفولیک و کل مدت زمان خواب مرتبط است.

Ø       بی قراری‚ درد ناحیه تحتانی کمر‚ کرامپ پاها

Ø       بیدار ماندن های شبانه

Ø       زنان با سن بارداری بالاتر تمایل بیشتری به خوابیدن در طی روز و مخصوصاً در روز های تعطیل دارند. زنان در اوایل بارداری تمایل زیادی به خواب نیمروز دارند.

Ø       نگرانی های عاطفی نظیر خیالاتی در مورد جنین و تغییرات بزرگ در سبک زندگی فرد و رویاهای نگران کننده

Ø       تأثیر تک زایی و چند زایی بر روی خواب قبل و در طول بارداری نتایج غیرقابل انتظاری را نشان می دهد. تحقیقات نشان داده است که زنان چندزا خواب بیشتری نسبت به زنان تک زا دارند ولی با این حال تفاوت های آماری قابل ملاحظه ای پیدا نشده است. از طرف دیگر‚ کفایت خواب مادران چندزا به‌خاطر بیدار شدن های مکرر در مقایسه با مادران تک زا کمتر بود. پس می توان گفت مادران چندزا برای جبران بیداری های مکررشان مدت زمان بیشتری را در رختخواب می‌گذرانند.

Ø       زنان با سابقه ی اختلالات روانی تغییرات زودتر و بیشتری در خواب دوران بارداری داشتند و گزارش های بیشتری در رابطه با اختلالات خواب و استرس دادند. به علاوه‚ یک کاهش نهفته در اولین دوره REM در زنان با سابقه ی اختلال روانی وجود دارد.

Ø       در مادران چندزا گاهی کودکان دیگر علت بیدار شدن فرد بوده اند.

Ø       کمبود خواب اولیه بر روی لیبر و زایمان (برای مثال; طول مدت لیبر و نوع زایمان) تأثیری ندارد.

به طور خلاصه‚ کلیه ی مطالعات انجام شده نشان می دهد که در اوایل بارداری بسیاری از زنان خواب آلوده ترند و تعداد دفعات بیشتری در شب بیدار می شود. میانگین مدت زمان خواب 8/7_5/8 ساعت می باشد و کل زمان خواب در مقایسه با زنان غیرحامله تقریبا به اندازه 5/0 تا 1 ساعت در 24 ساعت افزایش می یابد. با پیشرفت حاملگی‚ خواب ناقص تر شده و در نتیجه در مقایسه با قبل از حاملگی مدت زمان کل خواب کاهش می یابد. بنابراین فرد برای جبران خواب آلودگی ناشی از افزایش هورمون ها برای مدت زمان بیشتری (مخصوصا در اواخر هفته) می‌خوابد و در تخت می‌گذراند، همچنین تعداد خواب های نیمروز خود را افزایش می دهد.

تغییرات فیزیکی و هورمونی عمیقاً بر روی بی خوابی تأثیر می گذارد و هم چنین سن‚ تعداد زایمان ها و سابقه ی اختلالات روحی و روانی‚ الگوی بیداری و استرس می توانند بر روی خواب تأثیرگذار باشند.

متأسفانه تحقیقاتی در مورد درمان های دارویی بر روی مشکلات خواب در طول بارداری به علت تأثیرات مشخص و قابل توجه بر روی جنین صورت نگرفته است. گزارش های نشان می‌دهند که مداخلاتی مثل آنتی اسید ها برای سوزش سردل‚ کاهش مصرف مایعات در عصر برای کاهش شب ادراری و بالشت های مخصوص بارداری برای کاهش ناراحتی های فیزیکی اندکی کیفیت خواب را بهتر کرده است.

بنابراین ضروریست که تحقیقاتی بر روی درمان های متناوب صورت بگیرد تا آگاهی از مشکلات خواب مربوط به بارداری افزایش پیدا کند.



صفحه بعد

ماهنامه الکترونیکی سیب /مهر 96

 

 

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  1
کل بازديد:  631
بازدیدکنندگان برخط:  1