نشریه الکترونیکی سیب/ شماره 59/ مهر 96
رژیم کتوژنیک، درمانی جایگزین در بیماران صرع
 


دکتر پریسا کشانی - مریم ریاستیان

رژیم کتوژنیک چیست و در چه کسانی کاربرد دارد؟

رژیم کتوژنیک یک درمان غیر دارویی است که در سراسر جهان برای کودکانی که دچار صرع مقاوم به درمان هستند استفاده می شود. این روش از سال 1921 تا سال‌های اخیر با تغییرات اندکی برای درمان صرع در کودکان مورد استفاده قرار گرفته است. در این رژیم غذایی، با انجام محاسبات دقیق، موادغذایی به نحوی مصرف می‌شوند که تولید کتون در بدن افزایش یابد و متعاقباً به کنترل تشنج منجر شوند. در روش سنتی، رژیم کتوژنیک در بیمارستان و بعد از 48 ساعت ناشتا شروع می شود و به تدریج انرژی دریافتی از رژیم کتوژنیک طی یک دوره ی حداقل سه روزه افزایش می یابد. سپس به صورت دوره ای برای پیگیری های پزشکی و تغذیه ای به درمانگاه مراجعه می کند. امروزه می توان بدون نیاز به بستری شدن در بیمارستان، این رژیم را به‌صورت سرپایی در درمانگاه و زیر نظارت متخصص تغذیه، آموزش دیده و آغاز کرد. اجرای رژیم کتوژنیک روش‌های متعددی دارد که همه آن‌ها بسته به شرایط بیمار می تواند معتبر باشد ولی پروتکل های استانداردی نیز برای راهنمایی متخصصان مغز و اعصاب و تغذیه طراحی شده است.

اغلب افرادی که مبتلا به صرع می شوند به درمان‌های دارویی پاسخ می دهند ولی تقریبا 30-20 % این افراد به صرع مقاوم به درمان دچارهستند. در این افراد درمان‌های جایگزین یا غیر دارویی مانند رژیم درمانی می تواند بسیار مؤثر باشد و باید مورد توجه قرار گیرد. در گذشته استفاده از رژیم کتوژنیک بسیار اندک بود و فقط در مراکز محدودی مورد استفاده قرار می گرفت. ولی در طی دهه گذشته نقش رژیم کتوژنیک در درمان صرع مقاوم به درمان کاملاً آشکار شده است و تعداد مقاله هایی که آن‌را برای درمان بیماران پیشنهاد می دهند بسیار افزایش یافته است. رژیم کتوژنیک می تواند برای درمان صرع از نوزادی تا بزرگسالی مؤثر باشد.

بدون درنظر گرفتن سن، نوع تشنج یا اتیولوژی بیماری، به نظر می رسد رژیم کتوژنیک برای یک سوم بیماران، بیش از 90% کاهش در تعداد تشنج را به همراه دارد. در گذشته، رژیم کتوژنیک به‌عنوان آخرین گزینه درمان بعد از این‌که روش‌های دارویی با شکست مواجه شد، یعنی بعد از تجویز ناموفق 3 یا تعداد بیشتری دارو، در نظر گرفته می‌شد. درحال حاضر اعتقاد بر این است که بهتر است رژیم کتوژنیک بعد از آن‌که تجویز 2 داروی ضدتشنج ناموفق بود، شروع شود.

انواع رژیم کتوژنیک و انتخاب رژیم مناسب برای بیمار

بحث های متعددی مبنی بر روش بهینه انتخاب و تجویز رژیم کتوژنیک انجام شده است. رژیم کتوژنیک کلاسیک روش درمانی قدیمی تری نسبت به سایر رژیم های کتوژنیک است. در این رژیم، چربی از نوع چربی‌های بلند زنجیره است و از غذاهای معمول در خانه به‌دست می‌اید. پروتئین براساس حداقل مقدار مورد نیاز برای فرد تعیین می شود بنابراین این رژیم اگر به درستی محاسبه و اجرا شود در رشد کودک اختلالی ایجاد نمی کند. کربوهیدرات در اینجا بسیار محدود می شود. در رژیم کلاسیک نسبت مقدار چربی به مقدار کربوهیدرات و پروتئین به شکلی محاسبه می شود که باعث افزایش کتون در بدن می شود. این نسبت‌ها 4:1، 3:1، 2:1 و 1:1 محاسبه می شود که مؤثرترین روش آن نسبت 4:1 می باشد. در این حالت 90% انرژی از چربی است و 10% از پروتئین و کربوهیدرات تأمین می شود. در این رژیم، مایعات دریافتی نیز به نحوی باید محاسبه شود که تأثیر منفی بر غلظت کتون در بدن نداشته باشد. این نوع از رژیم در سنین پایین تر بهتر پذیرفته و اجرا می شود و نتایج مطلوبتری نیز به همراه دارد.

روش دیگر، رژیم MCT[1] است که در آن از روغن MCT یا روغن حاوی چربی‌های متوسط زنجیره استفاده می شود. کتون بیشتری به ازای کیلوکالری انرژی نسبت به چربی‌های بلند زنجیره ایجاد می‌کند، بهتر جذب شده و مستقیما وارد کبد می شود و این مسأله پتانسیل ایجاد کتون را افزایش می دهد. به این ترتیب فرد می تواند کربوهیدرات و پروتئین بیشتری مصرف کند. با اینحال مطالعات انجام شده در طی 20 سال نشان می دهد که بین رژیم کلاسیک و MCT تفاوت قابل توجهی از نظر کارایی و پذیرش رژیم وجود ندارد. در این رژیم 60% انرژی از روغن است که 30% آن می تواند از روغن MCT تأمین شود و بسته به شرایط بیمار، این مقدار می تواند تا 60% یعنی کل روغن دریافتی از MCT نیز تغییر کند. از این رژیم بیشتر در کودکان با سنین بالاتر و نوجوانان استفاده می شود.

انواع رژیم‌های دیگر شامل MAD[2] یا رژیم اتکینز اصلاح شده، و LGIT[3] یا درمان با شاخص گلایسمی پایین، برخلاف رژیم کلاسیک که در آن باید موادغذایی با دقت 1 گرم و با استفاده از ترازوی دیجیتال وزن شوند، نیازی به وزن کردن دقیق اجزای غذا نیست. همچنین نیازی به زمان‌های طولانی مشاوره با متخصص تغذیه برای محاسبه وعده ها را ندارد و خانواده ها می توانند استقلال عمل بیشتری داشته باشند. MAD از نظر اجزای تشکیل دهنده مشابه رژیم کلاسیک است و نسبت چربی آن به کربوهیدرات و پروتئین 1:1 می باشد. این رژیم با 10 گرم کربوهیدرات روزانه شروع می شود و طی 3-1 ماه به 20-15 گرم در روز می‌رسد. ولی محدودیتی از نظر پروتئین، مایعت و انرژی دریافتی ندارد و همین مسأله باعث می شود برنامه ریزی وعده های غذایی آن ساده تر باشد.

LGIT مقدار متعادل از دریافت روزانه ی کربوهیدرات به میزان 60-40 گرم در روز در اختیار فرد قرار می دهد ولی نوع کربوهیدرات را طوری تنظیم می کند که تغییرات اندکی در سطح گلوکز خون ایجاد کند. دو رژیم اخیر در نوجوانان و بزرگسالان که در حالت معمول نمی توان برای آن‌ها از رژیم کلاسیک استفاده نمود، اثربخش بوده اند.



[1]Medium-chain triglycerides

[2] Modified Atkins diet

[3]Low Glycemic Index Treatment


صفحه بعد

 

 

ماهنامه الکترونیکی سیب /مهر 96

 

 
 
 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  1
کل بازديد:  358
بازدیدکنندگان برخط:  1