نشریه الکترونیکی سیب/ شماره 58/ شهریور 96
تاریخچه و انتشار بیماری سالک
 


مریم تقی پور

شناخت لیشمانیوز (سالک) به حدود 650 سال قبل از میلاد یا حتی زودتر از آن می رسد. در حدود هزار سال پیش در زمان فرمانروایی مسلمین، اولین پزشک عرب به نام ابومنصور (وفات 991 ه.ق) از عارضه ای به نام زخم شرقی نام برده است.

در قرن اول میلادی بیماری لیشمانیوز جلدی در بین ساکنین آسیای مرکزی شناخته شد و به آن زخم بلخ می گفتند. این بیماری در منطقه کابل شایع بوده است. گمان می رود که لیشمانیوز جلدی برای اولین بار درآسیای مرکزی و در بین مخازن حیوانی شایع شده است و از حدود قرن 14 میلادی از جنوب شرقی این منطقه به شمال غربی هندوستان و از جنوب غربی آن از ایران به سوی آسیای غربی و مناطق مدیترانه ای پراکنده و تا غرب آفریقا ادامه یافته است.

کانینگهام در سال 1885 درترشحات زخم پوستی بیماری زخم تاولی دهلی در هندوستان مشاهده کرد که در داخل سلولهای ماکروفاژ اجسام آمیبی بود و در ابتدا آنها را اسپور تصور کرد. رایت بعدها اجسامی شبیه به آنجه کانینگام گزارش کرده بود در زخم پوستی دختری که از ارمنستان به بوستون مهاجرت کرده بود،یافت. و او این انگل را بنام هلکوزو ماتروپیکوم نامید و فکر کرد که متعلق به گروه میکروسپوریدیا باشد. در سال1900 ويليام لیشمن دامپزشک فرانسوی در طحال سربازی که از تب دام دام در هندوستان مرده بود، اجسام بیضی شکلی را در داخل سلولهای بزرگ مشاهده کرد. لیشمن مطالعات خود را در سال 1903 منتشر کرد و در همین سال دونووان در ناحیه مدرس هندوستان اجسامی شبیه آنچه لیشمن در بیماری تب دام دام یافته بود، در طحال بیماران مبتلا به تبهای نامرتب یافت.

در ایران بیماری سالک از زمان قدیم شناخته شده بود و نشانی ها و علایم زخمهایی که در کتب قدیمی ذکر شده است شبیه سالک می باشد. ابوعلی سینا در کتاب قانون از زخمی بنام جیرونیه یا خیرونیه که طولانی مدت بوده و درمان آن مشکل و مقاوم به درمان بوده بحث نموده است. در کتاب مجمع الجوامع علوی نیز ازیک نوع زخم جلدی یاد شده که آن را قروح الخیرونیه نامیده اند و توصیف آن با زخم سالک مطابقت می کند. در شرح اسباب مالنفیس از بیماری شلیم بحث شده است که تظاهرات بالینی آن شبیه به زخم سالک می باشد.

یهودیان ساکن بغداد برای ایمن ساختن دختران با استفاده از زخم های سالک مایه کوبی را انجام می دادند. از طرفی لیشمانیوز احشایی که به نام کالاآزار هم نامیده می شود در بیشتر کشورها حتی ایران گزارش شده است. نام کالاآزار از زبان سانسکریت مشتق گردیده و کالا از کلمه قارا به معنی سیاه و آزار به معنی بیماری تشکیل شده و بیماری به نام بیماری سیاه نامیده می شود.

لیشمانیوز جلدی در میان مردم کشورهای مختلف به نام های دیگری از جمله زخم بغداد، تاول دهلی، زخم شرقی، زخم آلپو، تکمه بغدادی، تکمه حلبی، زخم بلخ، سالدانه، کپه ارمنی و ... نامیده شده است. این بيماري مزمن پوستي در ایران نیز به نامهای مختلفی نامیده می شود. در تهران و شیراز به آن سالک، در مشهد به آن لکه سال، در اصفهان کپه  و درجنوب ایران زخم خرما و در رشت و بندرانزلی خرما تشک و در سرخس به آن زخم سرخس می گویند.

مطالعات اپیدمیولوژی و درمان بیماری توسط محققان ایرانی از سال 1320 هجری شمسی شروع شد و در حال حاضر نیز مطالعات توسط اساتید دانشگاه های علوم پزشکی سراسرکشور در کانون های مختلف این بیماری در زمینه های مختلف در جریان است.

انتشار جغرافیایی:

بیماری لیشمانیوز از جمله بیماریهای زئونوز است که بعد از مالاریا مهمترین بیماری مناطق حاره بشمار می آید.

این انگلها در 22 کشور در قاره اروپا و امریکا و در 66 کشور از کشورهای آسیایی و آفریقایی گسترش دارند. عفونت انسانی در 16 کشور اروپایی از جمله فرانسه، ایتالیا، یونان، مالت، اسپانیا و پرتغال دیده شده است. بیش از 90 درصد از موارد لیشمانیوز احشایی در بنگلادش، برزیل، هند و سودان و بیش از 90 درصد اشکال لیشمانیوز جلدی در کشورهای ایران، افغانستان، نپال، سوریه، عربستان سعودی و پرو اتفاق می افتد. این انگل در منطقه جنوب شرقی آسیا وجود ندارد.

 

منابع:

سایت انستیتو پاستور ایران

فصلنامه پژوهشی پژودا سال هشتم شماره 31 پاییز1393

سایت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان - تاریخچه لیشمانیوز جلدی در جهان

وبلاگ http://parasitology10.blogfa.com/  گروه انگل شناسی و قارچ شناسی دانشگاه علوم پزشکی اراک

سایت اداره کل دامپزشکی کردستان، نوشته: ارژنگ پرتواندازان پور کارشناس ارشد انگل شناسی دامپزشکی






 ماهنامه الکترونیکی سیب /شهریور 96

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  2
کل بازديد:  70
بازدیدکنندگان برخط:  1