نشریه الکترونیکی سیب/ شماره 58/ شهریور 96
بیماری سالک: علت، علایم و درمان
 



افروز اسکندریه

تعریف سالک
در حقیقت سالک یک ضایعه‌ی پوستی و زیرپوستی (زیر جلدی) عفونی از نوع گرانولوماتوز (برآمدگی و سفت و دانه دانه شدن نسج در اثر عفونت) است که باعث بروز زائده‌های نوک‌تیز روی پوست می‌شود که این زائده‌ها بعدا تبدیل به زخم (از نوع خشک یا مرطوب) می‌شوند.عوامل ایجاد کننده‌ی سالک، انگل‌های لیشمانیا ماژور (L. major) و لیشمانیا تروپیکا (L. tropica) هستند که بیشتر در مناطق هند، اطراف پاکستان، نواحی مدیترانه‌ای، کشور‌های شوروی سابق، افغانستان، آفریقا، سودان و منطقی از این دست یافت می‌شوند. این بیماری عموما در کودکان و جوانان ایجاد می‌شود. اصلی‌ترین میزبان این انگل‌ها انسان و عامل ناقل آنها نوعی پشه‌ی خاکی است در کشور ما این عارضه به صورت بومی دیده می‌شود و بیشتر در مناطقی مثل خراسان مشاهده می‌گردد. عامل این بیماری(لیشمانیا) نامیده می‌شود که یک موجود تک سلولی است که جزء باکتری ها نیست. (لیشمانیا) در بدن موش زندگی می‌کند. نوعی از پشه وجود دارد که بسیار کوچک است و پشه خاکی نام دارد. که موش را می‌گزد و از طریق گزیده شدن وارد بدن پشه می‌شود. و این پشه قدرت پرواز در مناطق بالا را ندارد و وقتی نیش می‌زند موجود تک سلولی وارد پوست بدن می‌شود و بیماری سالک به وجود می‌آید. این بیماری به 2 صورت خشک و مرطوب دیده می‌شود. اندازه این پشه 3-2  میلی‌متر است و در نتیجه از توری عبور می‌کند. بیشترین عملکرد این پشه در غروب صورت می‌گیرد. و از خون انسان‌ها و سایر حیوانات تغذیه می‌کند و عامل انتقال بیماری پس از یک هفته می‌شود.

علل بیماری:
عامل سالک انگل تک یاخته ای بنام لیشمانیا است که درون سلول های بیگانه خوار (ماکروفاژها) پوست تکثیر می یابد. این تکه یاخته در پوست انسان ، سگ و جوندگان آلوده به صورت کروی یا بیضوی و بدون تاژک است . پس از خون خواری پشه خاکی از زخم های سالک این انگل به شکل دراز و کشیده و تاژک دار در روده پشه خاکی تکثیر مییابد و پس از خون خواری مجدد پشه خاکی، به پوست فرد سالم راه می یابد و دوباره به شکل کروی یا بیضوی تبدیل می شود.

مخزن سالک :
درشکل مرطوب ( نوع روستایی ) برخی جوندگان وحشی مانند موش های صحرایی و در شکل خشک (نوع شهری ) انسان ، سگ و گاهی شغال و روباه نقش مخزن را ایفا می کنند.


محل زندگی پشه خاکی :
پشه خاکی فقط هنگام غروب و ساعت های اولیه شب، خون خواری و تغذیه می کند. این حشره در طول روز در پناهگاه های گرم، تاریک و مرطوب، نظیر شکاف های عمیق دیوارها ، اماکن متروکه و مخروبه، اسطبل ها، اطراف توده های زباله و کودهای حیوانی، لانه جوندگان، کنده درختان، حاشیه جویبارها، پشت لوازم ثابت منزل (مانند کمد و قاب عکس) استراحت و تخم ریزی می کند.


چه کسی در معرض خطر عفونت لیشمانیا است؟
مردم در هر سنی در معرض خطر عفونت هستند اگر در محل زندگی آن ها لیشمانیوز باشد . معمولاً سالک در مناطق روستایی نسبت به مناطق شهری بیشتر رایج است، اما بیماری در حومه برخی از شهرستان ها نیز یافت می شوند. بالاترین خطر ابتلا به بیماری از هنگام غروب تا طلوع آفتاب است چرا که در این ساعات پشه های خاکی بیشتر فعال هستند.


علایم بیماری:

اصلی‌ترین نشانه‌ی این بیماری زخم‌های پوستی بدون درد هستند. علایم پوستی این بیماری ممکن است تنها یک یا دو هفته پس از گزیده شدن توسط پشه‌ی خاکی، بروز کنند. اما در مواردی ممکن است، بروز علایم بیماری ماه‌ها یا سال‌ها طول بکشد
زخم های متعدد یا به علت گزش یا در بیشتر موارد به علت خاراندن زخم و انتقال انگل به قسمت های سالم پوست بروز می کند.
زخم های سالک به شکل های متفاوت، از جمله شکل خشک (نوع شهری ) و شکل مرطوب ( نوع روستایی ) بروز می کند.
در تمام شکل های زخم ، پس از ورود انگل به درون پوست از طریق نیش پشه خاکی، ا بتدا برآمدگی کوچک و قرمز رنگی ظاهر می شود. در افرادی که به این بیماری مبتلا شده‌اند و نشانه‌های پوستی بیماری نیز بروز کرده است، ممکن است بروزعلایم اصلی بیماری، بین ۱ تا ۵ سال بعد از بهبود کامل زخم‌های سالک، طول بکشد. این علایم عمدتاً عبارتند از زخم‌هایی در دهان، بینی یا روی لب. سایر علایم عبارتند از:

  • گرفتگی بینی یا آبریزش بینی
  • خونریزی از بینی (خون دماغ شدن)
  • تنگی نفس


صفحه بعد

 

ماهنامه الکترونیکی سیب /شهریور 96


 

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  2
کل بازديد:  95
بازدیدکنندگان برخط:  1