نشریه الکترونیکی سیب/ شماره 58/ شهریور 96
بیماری سالک چیست
 





یلدا کوه بر – آزاده رضائی

سالک یک بیماری پوستی تقریبا کم خطر است که بر اثر ورود انگل تک سلولی به نام «لشمانیا» به بدن ایجاد می شود. اگرچه این بیماری بندرت باعث به مخاطره افتادن زندگی می شود، ولی اثر زخم هایی که ایجاد می کند، تا پایان عمر روی پوست باقی می ماند. و یک بیماری پوستی مشترک بین انسان و تعدادی از حیوانات از جمله جوندگان و سگ می باشد. این بیماری با ایجاد یک برآمدگی قرمز رنگ مشخص می شود و سپس به یک توده کوچک سفت و کبود رنگی تبدیل می شود و در صورت نبود درمان مناسب زخمی می شود و از خود جوشگاه بد شکلی به جای می گذارد که به زیبایی فرد لطمه می زند و باعث اثرات روانی بر فرد می شود. بیماری لیشمانیوز جلدی (سالک) به عنوان یک معضل سازمان جهانی بهداشت مطرح است. این بیماری در بیش از 80 کشور جهان رخ می دهد. ایران یکی از 7 کانون مهم لیشمانیوز است و اصفهان، قم، کاشان، کرمان، شیراز، بوشهر، مشهد ، زاهدان و بندر عباس از مهمترین کانونهای درگیر محسوب می شوند.

این زخم ها در بسیاری موارد روی گونه یا وسط بینی ایجاد می شود که ظاهر افراد را تحت تأثیر قرار می دهد.  انگل «لشمانیا» بعد از ورود به خون، وارد سلول های دفاعی بدن میشود و آنجا تکثیر می شود، سپس آن سلول را پاره میکند و در خون پخش می شود تا سلول های دیگر را مورد تهاجم قرار دهد. زخم ها معمولاً در مناطق باز بدن ایجاد می شوند، یعنی محل هایی که پشه نیش خود را وارد میکند و انگل های زیادی را به داخل بافت آن قسمت میریزد.

وقتی پشه خاکی با گزش پاها یا دست ها در این مناطق ایجاد زخم می کند، باعث خوشحالی است، زیرا بیمار ایمنی پیدا می کند و سال های بعد، صورتش از گزند زخم سالک در امان خواهد بود. زخم سالک معمولابی درد و بی حس بوده و نمایی شبیه یک آتشفشان با مرکز فرورفته دارد که اگر تمیز نگه داشته شود، پس از حدود 2 تا 6 ماه کاملاخوب می شود و البته جایش می ماند.

 

•  چرا سالک یک بیماری جدی است؟

ضایعه سالک بهشکل یک زخم بد شکل ممکن است برای بیشتر از یکسال باقی بماند. این موضوع ممکن است اثرات روانی در بیمار حتی پس از بهبودی را به دنبال داشته باشد. در برخی موارد با تهاجم به پلک و بینی ممکن است موجب ایجاد ضایعه ماندگار در چهره یا تغییر شکل شدید در بیمار شود. همچنین ایجاد عفونت ثانویه با باکتری‌ها، ممکن است عوارض شدیدی را ایجاد کند.

سالك چگونه منتقل مي‌شود؟

سالك توسط گزش برخي گونه‌هاي پشه خاكي آلوده منتقل مي‌شود. پشه خاكي بسيار كوچك است و اندازه آن حدود يك سوم پشه‌هاي معمولي است و به سختي ديده مي‌شود. در ايران دو نوع سالك شهري (نوع خشك) و روستايي (نوع مرطوب) وجود دارد. در سالك نوع شهري (خشك) مخزن بيماري عمدتا بيماران مبتلا و به طور تصادفي سگ‌ها هستند. به اين ترتيب پشه خاكي ماده پس از خونخواري از اطراف زخم سالك، آلوده میشود و در خونخواري مجدد در فرد سالم باعث انتقال بيماري مي‌شود.

در سالك نوع روستايي (مرطوب) موش‌هاي صحرايي مخزن بيماري هستند و پشه خاكي ماده پس از خونخواري از موش صحرايي مبتلا، آلوده شده؛ در خونخواري مجدد در فرد سالم باعث انتقال بيماري مي‌شود.

سالک یک بیماری پوستی طولانی‌ مدت است که عامل آن نوعی آغازی است و ناقل ان پشه ی خاکی است که گاهی همراه بادرد (خود زخم) است که به دو شکل زیر وجود دارد:

نوع شهری یا سالک خشک

حدود ۲ تا ۸ ماه پس از گزش، ورم سرخ رنگ و بدون درد در محل گزش پیدا شده، کم کم بزرگ و زخمی می‌شود. اندازه زخم چند میلی‌متر تا چند سانتی‌متر می‌باشد که معمولاً در مناطق باز بدن مانند صورت، دست و پا دیده می‌شود. ضایعه به آهستگی و طی مدت ۶ ماه تا یک سال بهبود می‌یابد که درصورت درمان نشدن، در محل زخم یک جوشگاه فرورفته و دائمی باقی می‌ماند که به زیبایی لطمه می‌زند. مخزن بیماری در نوع شهری انسان است و سگ نیز به طور اتفاقی مبتلا و می‌تواند به عنوان مخزن عمل کند.

نوع روستایی یا سالک مرطوب                                                                                                                  

چند هفته پس از گزش پشه (بسته به تعداد محل گزش) زخم‌های متعددی در نقاط باز بدن که مورد گزش قرار گرفته‌اند پیدا می‌شود. ضایعات معمولاً ترشح دار و مرطوب هستند و معمولاً پس از ۶-۴ ماه بهبود می‌یابند و از خود جوشگاه آثار پوستی پایدار و نامناسبی به جا می‌گذارند. مخزن اصلی بیماری سالک روستایی برخی انواع جوندگان هستند که مهمترین آنان در ایران جربیل بزرگ(رومبومیس اوپیموس) است. جوندگان دیگری نیز بعنوان مخزن لیشمانیوز جلدی نوع روستایی در ایران مورد بررسی و تائید قرار گرفته‌اند که از آن جمله جرد لیبیایی (مریونس لیبیکوس) در شهرستان نطنز استان اصفهان، جرد صحرایی هندی (مریونس هوریانه) در سیستان و بلوچستان و جربیل هندی (تاترا ایندیکا) در خوزستان را می‌توان نام برد.

انگل لیشمانیوز در فرم آماسیتگوت در بدن میزبان مهره دار مثل انسان و حیوان قرار دارد و اغلب در داخل ماکروفاژها یعنی سلولهای بیگانه خوار زندگی می‌کند. پشه خاکی جنس ماده خونخوار است و با مکیدن خون این انگل را می‌بلعد و سپس با نیش زدن پشه خاکی ماده آلوده این انگل به انسان یا حیوان سالم منتقل شده و باعث بروز زخم سالک می‌گردد.      

علایم سالك

 پس از چند هفته تا چند ماه از گزش پشه خاكي آلوده، برجستگي كوچك قرمز رنگي ظاهر شده كه به تدريج بزرگ و بزرگ‌تر شده و مركز آن زخم مي‌شود. تعداد ضايعات معمولاً يكي است اما ممكن است متعدد نيز باشد. در سالك نوع روستايي ترشحات چركي بر روي زخم وجود دارد و اطراف آن قرمز وبرجسته است كه به همين دليل به آن نوع مرطوب گفته مي‌شود.

در سالك نوع شهري ضايعه معمولاً بدون ترشح و چرك است؛ بنابراين به آن نوع خشك نيز مي‌گويند. احتمال عفونت ثانويه با باكتري‌ها نيز وجود دارد. ضايعات معمولاً بدون درد و خارش است.

اصلی‌ترین نشانه‌ی این بیماری زخم‌های پوستی بدون درد هستند. علائم پوستی این بیماری ممکن است تنها یک یا دو هفته پس از گزیده شدن توسط پشه‌ی خاکی، بروز کنند. اما در مواردی ممکن است، بروز علایم بیماری ماه‌ها یا سال‌ها طول بکشد.



صفحه بعد
 

ماهنامه الکترونیکی سیب /شهریور 96

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  2
کل بازديد:  179
بازدیدکنندگان برخط:  1