نشریه الکترونیکی سیب - شماره 39
حسادت




بخش اول: حسادت



فاطمه بمبيي رو  
       

مقدمه

پروردگار متعال می خواهد همه ی ما سرشار از نیرو و اشتیاق باشیم و جسم، ذهن و روحی سالم داشته باشیم. بی تردید، زندگی پر نشاط و با طراوت منظور پروردگار است و ذهنیت های نادرست، این وضعیت مطلوب را برهم می زند. یکی از ذهنیت های نامطلوب، حسادت است که باید علل و زمینه های رشد آن را در خانواده، جامعه و از همه مهم تر، در خود جست و جو کرد و با توجه به آثار نامطلوب جسمی و روانی که در ما ایجاد می کند، با به کارگیری شیوه های اخلاقی و علمی، از بروز آن در خردسالی جلوگیری کنیم و در صورت شکل گیری، با خشکاندن ریشه های آن در بزرگ سالی، خود را از دام این هیجان نامطلوب رها سازیم.

در تعالیم اسلامی از حسادت نه به عنوان یک بیماری، بلکه بدترین بیماری ها یاد شده است و قرآن کریم بهترین نمونه ها از ناپسند بودن این صفت را نشان داده است. از نظر عالمان دینی و روان شناسان حسادت در جهان عامل بسیاری از درگیری ها، قتل ها، جنایت ها، تخریب ها، فسادها و بیماری های جسمی و روحی است
بزرگان دینی احادیث و سخنان بسیاری را در مورد حسادت بیان کرده اند که نشان دهنده ی اهمیت پرداختن به این موضوع است که به تعدادی از آن ها اشاره می شود
حضرت علی(ع) می فرماید: " کسی که به آن چه دارد راضی باشد حسد دامان او را  نمی‏گیرد."
در حدیثی از امام صادق (ع) آمده است: " از حسادت كردن به يكديگر بپرهيزيد؛ زيرا كفر، ريشه‌اش حسادت است."
پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: " از حسد بپرهیزید؛ زیرا حسد حسنات را نابود می کند، آن گونه که آتش هیزم را."
امام على عليه السلام مى فرمايد: " قلب هايتان را از حسد پاک كنيد؛ زيرا حسد، شما را به غم جانكاه و ناتوانى مبتلا مى سازد."و در حديثي ديگر نيز فرموده اند : "هيچ چيزي جز نابودي نعمت، حسود را آرام نمي كند."

آسيب شناسي حسادت

        حسادت يا رشک ورزی، حالتی نفسانی است و طنابی را می ماند که فرد حسود بر گردن دارایی و توان مندی و هوش و عزّت و فضیلت دیگری افکنده باشد. دودی که از آتش خرمن حسادت برمی خیزد نخست چشم حسود را می سوزاند بعد به دیگران سرایت می کند. شگفتا که شرط عدالت هم همین است؛ انسانی که بر سر راه پیشرفت دیگران خار توطئه می افکند و چاه زوال حفر می کند خود زودتر از دیگران در آن گرفتار می شود.

 حسادت واکنشی هیجانی است که از قریب دو سالگی آغاز می شود و با رشد کودک، ممکن است تا بزرگسالی ادامه یابد و بر طبق الگوهای مختلف فرهنگی، به صورت های متفاوتی جلوه گر شود. حسادت درکودک، پاسخی طبیعی است به محرک ها و هنگامی ایجاد می شود که به اعتقاد وی، عاطفه یا محبتی را از دست داده باشد. در الگوی حسادت، غالبا نوعی ترس نیز وجود دارد; زیرا حسود احساس می کند که دیگری عاطفه شخص مورد علاقه او را نسبت به وی به خطر انداخته است و یا مقامی را که او انتظار رسیدن به آن را داشته، دیگری احراز کرده است. بنابراین، موقعیتی که حسادت را برمی انگیزد، غالبا یک موقعیت اجتماعی است.


البته به منظور آسيب شناسي كامل تر صفت حسادت نكته اي كه نبايد از نظر دور داشت آگاهي از تفاوت حسد با غبطه است. غبطه حالت روحي است که در پی آن فرد می خواهد نعمت و کمالی را که دیگری دارد، مثل آن را داشته باشد، بدون آن که آرزوی نابودی آن را در دیگری بنماید. بر خلاف حسادت كه انسان حسود از برخورداري سايرين از نعمات و موقعيت ها ناراضي است و تنها خود را لايق آن شرايط مي داند. در روايتي از امام صادق (ع) آمده است :"مومن غبطه دارد ولي حسودي نمي كند، در حالي كه منافق به عكس مومن، اهل حسادت است و نه غبطه."

زمینه های رشد حسادت

منشا محرک های حسادت را باید در موقعیت ها، شرایط خاص محیطی و روابط اجتماعی و به خصوص در وجود اشخاص جست و جو کرد. بدین روی، در این جا به برخی از آن ها اشاره می شود:

الف - شرایط خانواده و تفاوت های فردی

رقابت و هم چشمی یکی از فرزندان نسبت به سایر خواهران و برادران،از زمینه های مساعد و عمده رشد حسادت در کودکان است و والدین آن را طبیعی و تقریبا غیر قابل اجتناب می دانند. با توجه به چنین شرایطی، می توان گفت:

*      والدینی که به فرزندان خود توجه افراطی دارند و شدیدا نگران و مواظب آن ها هستند، بیش از والدینی که به کودکان خود توجه کم تری دارند با مشکل حسادت کودکان شان روبه رو هستند. زیرا این والدین برای پیشرفت فرزندان خود قوانین معینی وضع کرده اند و وقتی که اطفال نتوانند خود را با آن منطبق سازند، مورد سرزنش پدر و مادر قرار می گیرند.این فرزندان بیش تر اوقات با کودکانی که پیش تر رفته اند مقایسه می شوند و این موجب برانگیخته شدن حسادت نسبت به دیگر کودکان می شود.

*       درمحیط های خانوادگی،که مادران شیوه منظم وثابتی درتربیت کودک خود ندارند و برخورد شان بی ثبات ومتغیر است، بیش ازسایرخانوادهها، رفتارهای حسادت آمیزمشاهده می شود.

*       حسد در میان اطفال باهوش تر بیشتر است.

*       حسد در روابط بین دختر با دختربیشترمشاهده می شود تا روابط بین پسر وپسر و دختروپسر.

*       اگرمیان همسران تضادی باشد،فرزندی که به یکی ازآن ها شبیه است،هدف خشم وقصاص دیگری واقع می شود. طفلی که این  گونه مورد بی مهری واقع می گرددبه خواهریا برادری که برخلاف خودش ازمحبت و نوازش برخورداراست،حسادت میورزد.



     صفحه بعد


ماهنامه الکترونیکی سیب/ دی ماه 94

 

 

 
نسخه چاپی
تمامی حقوق مادی و معنوی این نشریه متعلق به روابط عمومی دانشگاه است.
 
 
بازديدامروز:  1
کل بازديد:  705
بازدیدکنندگان برخط:  1